Sáng 27/6, xã Nghi Xuân tổ chức Lễ hội đánh cá Vực Rào năm 2026. Đây là lễ hội đánh cá độc đáo đã tồn tại khoảng 300 năm nay. Lễ hội thu hút hàng trăm người dân địa phương tham gia trong không khí rộn ràng.
Với diện tích khoảng 30 ha chạy dài dưới chân núi Vực, Vực Rào sở hữu dòng nước mát lành cùng hệ thống hang đầm lý tưởng cho các loài cá nước ngọt trú ngụ, sinh sôi. Đây được xem là "khu bảo tồn" tự nhiên của xã Nghi Xuân khi quy định cấm đánh bắt được thực thi nghiêm ngặt quanh năm, chỉ dành riêng nguồn lợi thủy sản này cho ngày hội úp cá truyền thống.
Cứ vào khoảng tháng 6 dương lịch hằng năm, lễ hội bắt cá Vực Rào (hay còn gọi là lễ hội Xả Vực Xuân Viên) ở xã Nghi Xuân lại thu hút đông đảo người dân địa phương và khách thập phương tham gia. Trải qua hàng trăm năm, lễ hội vẫn được gìn giữ, phát triển cho đến ngày nay.
Từ sáng sớm, người dân từ khắp nơi đổ về khu vực đầm Vực Rào. Không phân biệt già trẻ, mọi người cùng hội tụ về đây với đủ loại nơm, đó, lưới - những vật dụng mang theo hơi thở của làng quê sông nước qua hàng thế kỷ, để hòa mình vào không khí nhộn nhịp của lễ hội. Tất cả đều hồi hộp chờ đợi giây phút cùng nhau lội xuống đầm và bắt đầu cuộc thi úp cá truyền thống đầy hào hứng và sôi động.
Không gian vỡ òa khi hồi trống khai hội dồn lên dõng dạc. Sau tiếng hô vang dứt khoát của người đứng đầu làng, một người cầm nơm lội xuống đầm úp cá. Ngay lập tức, người dân trong làng cùng ào xuống đầm. Tiếng reo hò và cổ vũ vang dội khắp nơi, tạo nên không khí vô cùng sôi động và hào hứng.
Ngày hội bắt cá Vực Rào không có lịch cố định mà thường được tổ chức khi người dân hoàn tất việc thu hoạch mùa màng. Từ ngày xưa, việc tổ chức lễ hội đã được tiến hành trang nghiêm. Người dân địa phương quan niệm, ai bắt được cá là cả năm sẽ gặp nhiều may mắn, công việc hanh thông, làm ăn khấm khá.
Sức lan tỏa mãnh liệt của ngày hội không chỉ nằm ở tiếng reo hò náo nhiệt, mà còn kết tinh trong những nghĩa cử thảo thơm đậm tình làng nghĩa xóm. Với người dân Nghi Xuân, sản vật từ lòng Vực Rào là lộc trời mang theo niềm tin về một năm hanh thông. Những con cá từ đầm nước quê hương được bà con sẻ chia cho người thân, lối xóm để cùng làm mâm cơm dâng cúng tạ ơn tổ tiên.
Chính nét đẹp của sự sẻ chia và lòng thành kính ấy đã dệt nên sợi dây kết nối linh thiêng, đưa Vực Rào trở thành điểm hẹn đoàn viên của du khách thập phương và những người con xa xứ. Và trong niềm vui cộng hưởng ấy, tay nơm thiện nghệ nhất bắt được con "cá đại" sẽ được nhận giải thưởng từ Ban tổ chức.
Được biết, lễ hội bắt cá Vực Rào đã có từ 300 năm trước, là một trong số ít lễ hội đánh cá truyền thống của người Việt còn được duy trì, mang đậm bản sắc của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước. Lễ hội rất độc đáo và thú vị, không phân biệt trai hay gái, từ những cụ già tới trẻ nhỏ, tất cả mọi người đều có thể tham gia.
Sự tồn tại vẹn nguyên của Lễ hội Vực Rào là minh chứng cho sự gắn kết máu thịt giữa con người Nghi Xuân và hệ sinh thái bản địa. Ngày hội không chỉ gánh vác sứ mệnh bảo tồn di sản mà còn đóng vai trò "đại sứ văn hóa" kết nối vùng đất này với du khách thập phương. Những nét độc đáo của phương thức úp cá cổ truyền đang trở thành "thỏi nam châm" thu hút trải nghiệm, biến giá trị tinh thần thành động lực phát triển kinh tế bền vững.
Mỗi mùa hội qua đi, niềm tự hào quê hương lại được bồi đắp, và vị thế của lễ hội bắt cá Vực Rào Nghi Xuân lại được định vị rõ hơn trên bản đồ du lịch di sản.
