Một chiếc áo khoác leo núi phải chịu đựng hàng nghìn lần cọ xát với quai ba lô, chống chọi mưa tuyết gắt gao và bền bỉ qua năm tháng. Trong nhiều thập kỷ, lời giải duy nhất cho độ bền ấy là sợi tổng hợp gốc dầu mỏ – thứ đang âm thầm xả hàng triệu tấn vi nhựa vào đại dương qua mỗi chu trình giặt. Nhưng một cuộc cách mạng vật liệu thầm lặng đang bắt đầu từ đáy biển: thương hiệu dã ngoại gần 100 năm tuổi của Na Uy Norrøna bắt tay cùng startup công nghệ vật liệu Uluu của Australia để dệt nên loại sợi hiệu năng cao làm từ rong biển. Không dùng đất canh tác, không tiêu tốn nước ngọt, có thể tái chế nhưng cũng sẵn sàng tự phân hủy nếu vô tình rơi rớt ra tự nhiên.

Bài toán khó đối với của thời trang dã ngoại
Chúng ta thường đòi hỏi rất nhiều ở trang phục dã ngoại. Khi đặt chân lên những cung đường trekking hiểm trở hay leo qua các đỉnh núi tuyết phủ, bộ trang phục mang trên mình không chỉ là chuyện thẩm mỹ, mà là lá chắn sinh tồn. Chúng phải đủ nhẹ để giải phóng năng lượng cơ thể, đủ dẻo dai để chịu lực ma sát liên tục từ đai ba lô nặng trịch, không sờn rách trước cành gai, chống thấm nước tuyệt đối nhưng lại phải thoát mồ hôi tối đa.
Để đáp ứng những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe đó, trong suốt nửa thế kỷ qua, ngành dệt may dã ngoại gần như phụ thuộc vào sợi tổng hợp với thành phần chủ yếu là polyester và nylon có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch. Theo thống kê của các tổ chức môi trường quốc tế, hơn 60% tổng lượng sợi dệt trên toàn cầu hiện nay bắt nguồn từ dầu mỏ. Sự tiện lợi và bền chắc của sợi hóa dầu đã thúc đẩy ngành công nghiệp đồ ngoài trời phát triển bùng nổ, nhưng nó cũng mang theo một cái giá môi trường khổng lồ mà nhân loại chỉ mới bắt đầu thấm thía trong một thập kỷ trở lại đây: vấn nạn vi nhựa dệt may.
Mỗi lần một chiếc áo nỉ hay áo gió polyester được giặt giũ, hàng trăm nghìn sợi vi nhựa siêu nhỏ bị đứt gãy, trôi qua hệ thống thoát nước đô thị và thẳng tiến ra đại dương. Tại đây, chúng không biến mất hoàn toàn. Các vi sợi tổng hợp tồn tại hàng trăm năm, hấp thụ các chất độc hại trong nước biển, xâm nhập vào chuỗi thức ăn của phiêu sinh vật, cá, chim biển và cuối cùng quay trở lại đĩa ăn của con người.
Đứng trước ngưỡng cửa kỷ niệm 100 năm thành lập vào năm 2029, hãng đồ dã ngoại danh tiếng của Na Uy đã tự đặt cho mình một bài toán dường như bất khả thi: tìm kiếm một loại sợi hoàn toàn mới, vừa đáp ứng được độ bền cơ lý khắc nghiệt của thời trang thể thao chuyên nghiệp, vừa chấm dứt hoàn toàn sự phụ thuộc vào hóa thạch.
Lời giải bất ngờ xuất hiện từ phía bên kia bán cầu – một xưởng nghiên cứu sinh học tại Perth, miền Tây Australia mang tên Uluu.

Biến hóa rong biển thành polymer sinh học
Từ lâu, ngành công nghiệp đã tìm cách sản xuất nhựa sinh học từ thực vật trên cạn như ngô, mía hay sắn (điển hình là nhựa PLA). Tuy nhiên, mô hình này nhanh chóng vấp phải làn sóng chỉ trích gay gắt về mặt đạo đức và môi trường: biến đất nông nghiệp trồng lương thực thành vùng nguyên liệu dệt may, đồng thời tiêu tốn một lượng nước ngọt khổng lồ, đòi hỏi phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.
Uluu – startup do nhà sinh thái học biển, Tiến sĩ Julia Reisser cùng cựu giám đốc cấp cao tập đoàn khai khoáng BHP Michael Kingsbury đồng sáng lập năm 2019, đã chọn một hướng đi hoàn toàn ngược lại: nhìn về phía đại dương.
Rong biển (seaweed) là một trong những loài sinh vật kỳ diệu nhất của tạo hóa. Chúng phát triển với tốc độ kinh ngạc – một số loài tảo bẹ có thể dài thêm tới 0,5 m mỗi ngày. Quan trọng hơn cả, việc nuôi trồng rong biển không tiêu tốn một mét vuông đất canh tác nào, không cần tưới một giọt nước ngọt, không cần rải một hạt phân bón hay phun hóa chất bảo vệ thực vật. Ngược lại, những cánh đồng rong biển nổi ngoài biển khơi còn đóng vai trò như những "lá phổi xanh" của đại dương: hấp thụ lượng lớn carbon dioxide hòa tan, giảm thiểu axit hóa nước biển và cung cấp môi trường sống lý tưởng cho hàng ngàn loài thủy hải sản.
Nhưng làm thế nào để biến một cọng rong biển mềm oặt, trơn nhớt thành sợi vải dẻo dai đủ sức may áo khoác leo núi? Câu trả lời nằm ở công nghệ lên men vi sinh độc quyền của Uluu, với nguyên lý vận hành kỳ lạ mà TS. Julia Reisser mô tả là “không khác gì một xưởng nấu bia thủ công sử dụng nước biển”.
Quy trình vận hành theo chuỗi 4 mắt xích khép kín:
- Thu hoạch rong biển bền vững: Thu mua sinh khối rong biển được nuôi trồng tự nhiên bởi các cộng đồng ngư dân ven biển tại Indonesia theo mô hình dây phao sinh thái nổi, không xâm lấn đáy biển.
- Chiết xuất đường tự nhiên: Nghiền ép và tách các hợp chất đường tự nhiên từ rong biển.
- Lên men nước mặn độc quyền: Dịch đường được đưa vào bồn lên men chứa đầy nước biển cùng một chủng vi sinh vật đặc thù. Khi tiêu thụ đường trong môi trường nước mặn, vi sinh vật tích lũy năng lượng dự trữ dưới dạng polymer tự nhiên Polyhydroxyalkanoate (PHA).
- Tách hạt nhựa & kéo sợi: Các tế bào vi sinh vật được thu hồi để tách lấy hạt polymer PHA tinh khiết có khả năng tương thích trực tiếp với các dàn máy đùn ép sợi dệt may hiện hữu.
Tự nhiên vốn đã biết cách tạo ra những polymer có hiệu năng vượt trội từ hàng triệu năm trước. Chúng tôi không tạo ra một chất hóa học nhân tạo xa lạ, mà chỉ đơn thuần mượn năng lực sinh học kỳ diệu của vi sinh vật để chuyển hóa sinh khối rong biển thành những hạt nhựa sinh học tự nhiên.
— TS. Julia Reisser, Đồng sáng lập & Co-CEO Uluu.
Hành trình chinh phục chuẩn mực Outdoor
Việc tạo ra hạt nhựa sinh học trong phòng thí nghiệm là một chuyện, nhưng kéo chúng thành sợi chỉ mảnh như tơ và dệt thành tấm vải chịu được gió bão khắc nghiệt lại là một thử thách ở đẳng cấp hoàn toàn khác.
Norrøna không phải là một cái tên xa lạ với các cuộc cách mạng vật liệu. Được thành lập từ năm 1929 bởi người thợ thủ công Jørgen Jørgensen tại Lysaker (Na Uy), thương hiệu gia đình trải qua 4 thế hệ này từng là đơn vị đầu tiên tại châu Âu phát triển nguyên mẫu áo khoác chống thấm bằng vải màng GORE-TEX huyền thoại vào năm 1977. Với triết lý thiết kế "Loaded Minimalism" (Tối giản chứa đầy công năng), Norrøna nổi tiếng với sự bảo thủ đến mức cực đoan về độ bền sản phẩm: duy trì dịch vụ sửa chữa trọn đời cho mọi trang phục dã ngoại và kiên quyết từ chối những giải pháp xanh "nửa vời" nếu chúng làm suy giảm chất lượng bảo hộ của người leo núi.
Khi Brad Boren tiếp cận Uluu, ông lập tức nhìn thấy mảnh ghép hoàn hảo cho Lộ trình Trách nhiệm 2029 (Responsibility Roadmap 2029) của hãng.
Ngay trong buổi thảo luận đầu tiên, đội ngũ Uluu đã rất bất ngờ vì chúng tôi hiểu sâu sắc những thách thức kỹ thuật mà họ đang đối mặt. Chúng tôi không chờ đợi một sản phẩm hoàn thiện được đóng gói sẵn trong ca-ta-lô của nhà cung cấp. Nếu muốn định hình thế hệ vật liệu tiếp theo cho ngành thể thao mạo hiểm, một thương hiệu bắt buộc phải bắt tay vào quá trình nghiên cứu từ lúc những câu hỏi cơ bản nhất còn chưa có lời giải.
— Brad Boren nhớ lại.
Dự án hợp tác lập tức bước vào giai đoạn tăng tốc. Tại Australia, hạt polymer PHA từ rong biển được đưa vào thử nghiệm kéo sợi với sự đồng hành của Đại học Deakin, một trong những trung tâm nghiên cứu dệt may hàng đầu thế giới. Nhóm kỹ sư vật liệu đã tinh chỉnh độ mảnh và độ bền kéo của sợi, khắc phục độ giòn cố hữu của các dòng nhựa sinh học thế hệ cũ. Tại Đài Loan, những cuộn sợi đầu tiên được chuyển tới các nhà máy đối tác lâu năm của Norrøna để dệt thử nghiệm thành nhiều mẫu vải: từ vải dệt thoi mật độ cao cho lớp vỏ ngoài áo khoác đến vải dệt kim mềm mại cho các lớp áo lót giữ nhiệt bên trong.
Kết quả ban đầu cho thấy sợi rong biển đạt bề mặt đanh chắc, độ rủ tự nhiên tương tự lụa nhưng lại sở hữu khả năng cản gió và độ chịu lực đáng kinh ngạc, sẵn sàng cho các bài thử nghiệm thực địa tiếp theo tại vùng cực Bắc.

“Bảo hiểm sinh thái” cho đại dương
Một trong những ưu điểm chấn động nhất của sợi PHA từ rong biển Uluu chính là khả năng tự phân hủy sinh học trong môi trường tự nhiên. Vật liệu của Uluu đã xuất sắc vượt qua các bài kiểm định khắt khe nhất của tổ chức chứng nhận TÜV (Đức), đạt chứng nhận tự phân hủy hoàn toàn trong đất tự nhiên và đặc biệt là trong môi trường nước biển.
Nếu một sợi vi nhựa rong biển bị rơi rụng trong quá trình người mặc giặt giũ hoặc trekking qua rừng rậm, các vi sinh vật bản địa trong nước và đất sẽ nhanh chóng nhận diện cấu trúc PHA như một nguồn thức ăn hữu cơ quen thuộc. Chúng tiết enzym bẻ gãy chuỗi polymer, chuyển hóa hoàn toàn sợi vải thành nước, khí carbon dioxide và sinh khối tự nhiên chỉ trong vòng vài tháng, không để lại bất kỳ hạt vi nhựa độc hại nào.
Mục tiêu tối thượng của chúng tôi vẫn là tạo ra một loại vật liệu có vòng đời bền bỉ hàng chục năm và có thể tái chế tuần hoàn. Khả năng tự phân hủy sinh học chỉ đóng vai trò là một 'lưới an toàn sinh thái' nhằm giải quyết triệt để rủi ro rò rỉ vi nhựa và đứt gãy sợi trong quá trình sử dụng. Nó tuyệt đối không phải là cái cớ để người ta coi nhẹ việc thải bỏ sản phẩm vào cuối vòng đời.
— Brad Boren, Norrøna.
Điều này đòi hỏi nhóm nghiên cứu phải rà soát toàn diện chuỗi cung ứng: từ việc chọn lọc thuốc nhuộm có nguồn gốc tự nhiên, công nghệ dệt không sử dụng hóa chất vĩnh cửu PFAS (chất chống thấm độc hại đang bị cấm dần trên toàn cầu), cho đến việc thiết kế các phụ liệu như chỉ may, khóa kéo sao cho toàn bộ chiếc áo khoác có thể đưa vào các quy trình tái chế cơ học hoặc hóa học khép kín.
Cú đúp vinh danh quốc tế và mô hình tuần hoàn kép tại Bắc Cực
Những nỗ lực đột phá của Uluu không chỉ thu hút sự chú ý của ngành thể thao dã ngoại mà còn tạo nên tiếng vang lớn trên đấu trường công nghệ toàn cầu. Tháng 3/2025 tại Austin (Texas, Mỹ), Uluu đã xuất sắc vượt qua hàng loạt đối thủ sừng sỏ đến từ khắp nơi trên thế giới để giành vị trí quán quân tại giải thưởng danh giá SXSW Innovation Award 2025 ở hạng mục Giải pháp Bền vững (Sustainability Solutions). Năm 2026, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) chính thức vinh danh Uluu là một trong những Nhà tiên phong Công nghệ (Technology Pioneer) của năm.
Sức hút của công nghệ này đã giúp Uluu huy động thành công hơn 20 triệu USD từ các quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu như Main Sequence, Burda Principal Investments, Possible Ventures, cùng sự hậu thuẫn tài chính từ Cơ quan Khoa học Quốc gia Australia (CSIRO). Đáng chú ý, danh sách các nhà đầu tư cá nhân của Uluu còn có sự xuất hiện của siêu mẫu quốc tế Karlie Kloss và nghệ sĩ âm nhạc Kevin Parker (thủ lĩnh ban nhạc Tame Impala) – những người nhìn thấy tiềm năng to lớn của rong biển trong việc thay thế nhựa tiêu dùng.
Không dừng lại ở việc thử nghiệm sợi dệt, Norrøna và Uluu đang cùng nhau vạch ra một tầm nhìn sinh thái còn tham vọng hơn, đó là mô hình tuần hoàn kép (Dual regenerative loop). Kể từ năm 2024, Norrøna đã đồng hành cùng Quỹ môi trường Bellona tài trợ cho Trung tâm Phục hồi Biển (Center for Marine Restoration) tại quần đảo Lofoten – miền bắc Na Uy. Vùng biển Bắc Cực này trong nhiều năm qua đã bị tàn phá nặng nề khi quần thể nhím biển bùng nổ quá mức, cắn phá trơ trụi hàng ngàn héc-ta rừng tảo bẹ tự nhiên ven bờ, biến những vùng đáy biển trù phú thành "sa mạc trắng" cằn cỗi.
Thông qua dự án khôi phục sinh thái, Norrøna và Bellona đang nỗ lực tái sinh các cánh rừng tảo bẹ dưới đáy biển Bắc Cực. Tầm nhìn dài hạn của Norrøna chính là nghiên cứu khả năng sử dụng chính các loài rong biển bản địa của Na Uy sau khi phục hồi để làm nguồn nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy lên men của Uluu.
Đó là một vòng tuần hoàn hoàn mỹ. Doanh nghiệp bán áo khoác dã ngoại trích lợi nhuận để hồi sinh rừng tảo bẹ đại dương; rừng tảo bẹ vừa hấp thụ carbon, vừa cung cấp sinh khối tái sinh để tạo ra sợi may những chiếc áo khoác thế hệ mới. Không một nguồn tài nguyên nào bị bóc lột đến cạn kiệt, và ngành may mặc từ chỗ là kẻ tàn phá trở thành động lực phục hồi sinh thái.
Hành trình từ một cuộn sợi dệt thử nghiệm đến một chiếc áo khoác thương mại đại trà trên các kệ hàng thế giới chắc chắn vẫn còn rất nhiều chông gai. Thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là bài toán quy mô công nghiệp và giá thành sản xuất. Làm sao để một chiếc áo khoác làm từ rong biển đạt được mức giá thực tế, đủ sức cạnh tranh với các sản phẩm polyester dầu mỏ siêu rẻ, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ sinh thái thời trang, từ các chính sách đánh thuế carbon của chính phủ cho đến sự thay đổi trong nhận thức mua sắm của người tiêu dùng.
Brad Boren từng chia sẻ một góc nhìn rất thực tế: “Nguyên liệu thô mới chỉ là một nửa chặng đường. Ngành công nghiệp dệt may toàn cầu phải đối diện sòng phẳng với căn bệnh sản xuất thừa mứa và việc người ta vứt bỏ quần áo quá nhanh”.
Một chiếc áo khoác dệt từ rong biển không chỉ bảo vệ người mặc trước sự khắc nghiệt của thời tiết, mà còn trở thành tấm "hộ chiếu xanh" quyền lực của ngành thời trang dã ngoại tương lai. Tấm hộ chiếu ấy xác thực từng mắt xích minh bạch: sinh ra từ đại dương không tốn nước ngọt, tinh chế qua công nghệ lên men vi sinh và khép lại bằng chu trình tuần hoàn tái chế an toàn.
Nguồn tham khảo: Norrøna Responsibility Roadmap, Uluu Materials, SXSW Innovation Awards & Adventure