Thảm họa và sự hồi sinh
Tháng 3/2011, trận đại động đất miền Đông Nhật Bản đã tàn phá dải bờ biển Thái Bình Dương của nước này. Với cường độ 9,0 độ Richter, đây là trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận trong lịch sử Nhật Bản, kéo theo một trận sóng thần hủy diệt chỉ 30 phút sau đó. Thảm họa này ước tính đã khiến 18.000 người thiệt mạng hoặc mất tích, san phẳng 123.000 ngôi nhà và gây thiệt hại kinh tế khoảng 214,3 tỷ USD, trở thành một trong những thiên tai tốn kém nhất lịch sử.
Miyagi, tỉnh gần tâm chấn nhất, đã hứng chịu thiệt hại nặng nề nhất. Đối với ngành ngư nghiệp địa phương, cú sốc này là một đòn hủy diệt: 90% tàu thuyền bị nhấn chìm, toàn bộ cơ sở nuôi trồng thủy sản, phá hủy hạ tầng nuôi rong biển wakame. Ở một số nơi, thảm thực vật biển quan trọng đã suy giảm xuống chỉ còn 1/10 so với trước thảm họa.
Chính phủ Nhật Bản đã vào cuộc, cấp gần 68 triệu USD để vực dậy ngành cá, đồng thời tổ chức một chương trình việc làm tạm thời, trả công cho ngư dân dọn dẹp rác thải trên biển. Chính sách này đã khơi dậy những nỗ lực phục hồi tự phát từ cộng đồng. Những ngư dân sống sót bắt đầu cùng nhau chia sẻ công cụ và lợi nhuận theo cách mà không một chính sách áp đặt từ trên xuống nào có thể làm được. Nhờ những nỗ lực chung đó, sản lượng wakame được phục hồi, vươn lên top đầu Nhật Bản, tạo ra nền tảng sinh thái vững chắc cho dự án "Carbon xanh Miyagi".
Hệ thống tín chỉ carbon xanh tiên phong
Carbon xanh là thuật ngữ chỉ lượng khí CO₂ được các hệ sinh thái ven biển như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và rừng tảo bẹ hấp thụ. Dù chỉ chiếm 2% diện tích đại dương, những sinh cảnh này lại lưu trữ tới 50% lượng carbon trong trầm tích biển.
Năm 2020, Nhật Bản đã thiết lập J-Blue Credit, hệ thống tín chỉ carbon xanh tự nguyện đầu tiên trên thế giới được chính phủ công nhận, do Hiệp hội Kinh tế Xanh Nhật Bản (JBE) vận hành. Hệ thống này xác minh lượng CO₂ được hấp thụ trong quá trình phục hồi ven biển và chuyển đổi chúng thành các tín chỉ thương mại cho doanh nghiệp. Hai năm sau, vào năm 2022, Nhật Bản tiếp tục đi đầu khi chính thức đưa lượng carbon hấp thụ từ tảo biển vào báo cáo kiểm kê khí thải quốc gia trình lên Liên hợp quốc.
Cơ chế này còn mở ra cơ hội hợp tác thực chất với cộng đồng địa phương. Với những doanh nghiệp như Tokyo Gas, việc tham gia vào các hoạt động phục hồi này không chỉ là trách nhiệm, mà còn giúp nâng cao tinh thần nội bộ, nhất là khi nhận thức của mọi người về carbon xanh ngày càng lan tỏa.
Đội ngũ và chiến lược thực thi
Ủy ban Carbon xanh Miyagi, thành lập năm 2021, là cơ quan điều phối trung tâm của sáng kiến, quy tụ các học giả, quan chức chính phủ, đại diện doanh nghiệp và ngư dân địa phương. Ủy ban đã đặt ra mục tiêu đầy tham vọng là tạo ra 250 tấn tín chỉ carbon xanh mỗi năm, hướng tới con số 2.500 tấn trong mục tiêu 10 năm.
Để đạt được điều đó, chương trình vận hành đồng thời trên ba trụ cột chính. Đầu tiên là nghiên cứu công nghệ nhằm lập bản đồ phân bố tảo biển và tính toán chính xác tỷ lệ hấp thụ carbon. Tiếp theo là triển khai thực tế tại các khu vực trình diễn để thử nghiệm và tối ưu hóa phương pháp canh tác. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức và giáo dục cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, sẽ đảm bảo quyền sở hữu và sự kế thừa của dự án.
Cốt lõi của dự án là một vòng tuần hoàn kinh tế hiệu quả
Ngư dân nuôi trồng rong biển wakame theo các phương pháp tiêu chuẩn. Lượng carbon mà tảo hấp thụ sẽ được ủy ban định lượng và xác minh. Lợi nhuận từ việc bán các tín chỉ carbon này sau đó được tái đầu tư trực tiếp để mở rộng các trang trại tảo biển.
Sự phát triển của các vùng tảo biển còn tạo ra những lợi ích cộng hưởng đáng kể, giúp tăng sản lượng đánh bắt cá và bảo tồn các loài sinh vật khác, những yếu tố có thể gia tăng giá trị của mỗi tín chỉ.
Giai đoạn đầu của chu trình này đã cho thấy kết quả rõ rệt. Lượng rong biển wakame trồng trong năm 2023 đã tạo ra 20,8 tấn tín chỉ CO₂, con số này được JBE chính thức xác nhận vào năm 2025.
Nhóm các đơn vị mua những tín chỉ carbon đầu tiên này cũng đại diện cho cam kết của cả khu vực, bao gồm một nhà bán buôn rong biển lâu đời, công ty tư vấn Sanyo Techno Marine, một doanh nghiệp năng lượng tái tạo và tập đoàn xây dựng Maruhon Gumi. Tất cả các bên mua đều có mối liên kết sâu sắc với tỉnh Miyagi, thể hiện cam kết chung vì sự bền vững môi trường và phục hồi kinh tế của cộng đồng địa phương.
