Từ sản vật mộc mạc đến "sứ giả" văn hóa
Đức tính chịu thương chịu khó của người Nghệ đã kết tinh thành những tấm thổ cẩm rực rỡ, nồi đất Trù Sơn hay hạt muối Diễn Kim mặn mòi. Đó không chỉ là vật phẩm, mà là mạch nguồn văn hóa được trao truyền qua bao thế hệ. Trước làn gió nông thôn mới, để nghề cổ không chỉ được bảo tồn mà còn “sống khỏe”, người dân đang nỗ lực “thổi lửa” bằng tư duy mới. Sự kết hợp tinh tế giữa bí quyết thủ công với du lịch xanh và chuẩn OCOP chính là chìa khóa để di sản vươn mình, trở thành tài sản bền vững.
Du khách về xứ Nghệ hôm nay không chỉ để ngắm cảnh. Họ muốn được chạm tay vào khung cửi, muốn tự mình đan một chiếc giỏ mây, hay nếm thử những đặc sản nức tiếng. Nắm bắt thị hiếu đó, các sản phẩm như: mây tre đan, thổ cẩm ở Quỳ Châu, Quế Phong, Con Cuông, Tương Dương; rươi Hưng Nguyên; nhút Thanh Chương; tương Nam Đàn hay các sản vật biển ở Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Hoàng Mai… đang được đầu tư bài bản, để xứng danh là đại sứ thương hiệu uy tín của vùng đất.
Để tạo nên một hệ sinh thái trải nghiệm trọn vẹn, Nghệ An khéo léo kết nối các làng nghề với không gian văn hóa tâm linh và lễ hội: Lễ hội Pu Nhạ Thầu (Kỳ Sơn), Đền Chín Gian (Quế Phong) hay Làng Vạc (Thái Hòa)… Sự cộng hưởng giữa nghề truyền thống và không gian văn hóa khiến du khách không chỉ "xem" mà còn "hiểu", không chỉ "đến" mà còn muốn "trở lại".
Giữ "lửa" làng nghề gắn với du lịch cộng đồng
Tuy nhiên, để làng nghề thực sự "sống" giữa dòng chảy kinh tế thị trường, người làm nghề xứ Nghệ hiểu rằng không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ. Bài toán đặt ra là phải kết hợp sự tinh xảo thủ công với khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số. Nhiều nghệ nhân trẻ đã mạnh dạn đưa máy móc vào các công đoạn nặng nhọc, dành trọn tâm sức cho những khâu cần sự tỉ mỉ, tài hoa. Các hợp tác xã cũng đã bắt đầu làm quen với tem truy xuất nguồn gốc, tham gia hội chợ xúc tiến thương mại, đưa hàng lên các sàn nông sản, giúp sản phẩm làng nghề vươn xa khỏi lũy tre làng.
Bên cạnh đó, môi trường cảnh quan, "bộ mặt" của làng nghề, cũng được đặc biệt chú trọng. Tại nhiều địa phương, việc quy hoạch khu sản xuất tập trung để xử lý chất thải đang được triển khai rốt ráo. Khi làng xã phong quang, sạch đẹp, đó mới là tiền đề vững chắc để phát triển du lịch xanh, bền vững.
Muốn đi đường dài, phải chủ động từ gốc. Tỉnh Nghệ An đang nỗ lực xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ nguyên liệu đến tiêu thụ; song “tài sản” quý giá nhất của làng nghề vẫn chính là con người, những nghệ nhân lão làng là những "thư viện sống" không thể thay thế. Tỉnh đang tích cực khuyến khích lớp trẻ học nghề và hỗ trợ các nghệ nhân truyền lửa. Chỉ khi người trẻ thấy được tương lai từ chính nghề của cha ông, khi họ biết làm thương hiệu, biết kể câu chuyện của làng mình, thì nghề truyền thống mới thực sự hồi sinh mạnh mẽ.
Những tour trải nghiệm như "Một ngày làm người Thái ở Hoa Tiến", "Làm muối ở Quỳnh Lưu" hay trải nghiệm nấu rượu tại Hợp tác xã Phúc Nguyên đang minh chứng cho hướng đi đúng đắn này. Du khách được hòa mình vào đời sống thực, được cùng ăn, cùng làm với người dân. Những trải nghiệm ấy không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn khơi dậy niềm tự hào văn hóa ngay trong chính cộng đồng bản địa.
