Củng cố vai trò nòng cốt của trí thức KH&CN
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 121/HĐBT ngày 29/7/1983 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ). Trải qua 8 kỳ Đại hội (1983, 1988, 1994, 1999, 2004, 2010, 2015, 2020), Liên hiệp Hội Việt Nam từng bước khẳng định chức năng là tổ chức chính trị - xã hội của đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam.
Với vai trò là cầu nối giữa đội ngũ trí thức với Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội Việt Nam đã thực hiện tốt nhiệm vụ điều hòa, phối hợp hoạt động của các hội thành viên; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên. Qua hơn 40 năm xây dựng và phát triển, hệ thống Liên hiệp Hội không ngừng được củng cố, mở rộng mạng lưới, phát huy tiềm năng trí tuệ của đội ngũ trí thức trong hoạt động tư vấn, phản biện; phổ biến kiến thức; nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ; bảo vệ môi trường; giáo dục và đào tạo; tôn vinh trí thức; thúc đẩy sáng tạo và hợp tác quốc tế.
Đại hội lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031, diễn ra trong hai ngày 27 và 28/8/2026, có ý nghĩa quan trọng trong việc tổng kết, đánh giá kết quả nhiệm kỳ VIII, đồng thời xác định phương hướng, mục tiêu và nhiệm vụ then chốt, tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong tập hợp, đoàn kết và phát huy sức sáng tạo của đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Dấu ấn nhiệm kỳ 2020-2026
Trong nhiệm kỳ VIII (2020-2026), tổ chức và hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam tiếp tục có những bước phát triển quan trọng về chất và lượng. Tính đến hết năm 2025, hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam đã phát triển sâu rộng, bao gồm 34 Liên hiệp Hội tỉnh, thành phố; 92 hội ngành toàn quốc và 575 tổ chức KH&CN trực thuộc.
Công tác tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức được chú trọng trên nhiều ngành, lĩnh vực và địa bàn trong cả nước, trong đó quan tâm hơn tới lực lượng trí thức trẻ. Hoạt động phổ biến kiến thức KH&CN được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng và là thế mạnh. Trong giai đoạn 2020-2026, hoạt động này được triển khai thường xuyên, rộng khắp từ Trung ương đến địa phương, góp phần đưa tri thức KH&CN đến với cộng đồng; phục vụ xây dựng nông thôn mới, giáo dục đào tạo, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, giảm nghèo, phát triển cộng đồng và nâng cao nhận thức cho người dân.
Hoạt động tư vấn, phản biện tiếp tục khẳng định là thế mạnh đặc biệt của đội ngũ trí thức trong hệ thống. Liên hiệp Hội Việt Nam và các tổ chức thành viên đã tích cực tham gia góp ý xây dựng cơ chế, chính sách, pháp luật; đóng góp ý kiến đối với các dự thảo văn kiện, dự án luật quan trọng của Đảng và Nhà nước; các chương trình, đề án, dự án đầu tư có tác động lớn tới kinh tế - xã hội và các vấn đề liên quan trực tiếp đến KH&CN, giáo dục và đào tạo, chính sách đối với đội ngũ trí thức. Thông qua hoạt động này, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đã phát huy trí tuệ, kinh nghiệm và tinh thần trách nhiệm, đóng góp những ý kiến khách quan, có cơ sở khoa học cho quá trình xây dựng, hoàn thiện các quyết sách phát triển đất nước.
Bên cạnh đó, hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển và ứng dụng công nghệ, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngày càng được triển khai theo hướng gắn với thực tiễn. Từ năm 2020 đến nay, các đơn vị trong hệ thống Liên hiệp Hội ở Trung ương và địa phương mỗi năm đã triển khai hàng trăm đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học ở nhiều cấp độ, tăng cường phối hợp với doanh nghiệp. Nhiều đề tài, dự án có tính ứng dụng cao, góp phần đưa tiến bộ KH&CN vào thực tiễn sản xuất và đời sống. Công tác tôn vinh trí thức, khuyến khích sáng tạo KH&CN, hợp tác quốc tế và xã hội hóa các hoạt động khoa học, giáo dục, y tế tiếp tục được quan tâm, góp phần mở rộng phạm vi và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Tầm nhìn và nhiệm vụ trọng tâm nhiệm kỳ 2026-2031
Với chủ đề “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, Đại hội IX xác định các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm nhằm đáp ứng yêu cầu mới của đất nước.
Đẩy mạnh công tác tham mưu, tư vấn, phản biện để thể chế hóa, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, hướng dẫn của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhằm kiến tạo môi trường sáng tạo cho đội ngũ trí thức.
Đổi mới phương thức vận động trí thức, trẻ hóa đội ngũ và kiện toàn tổ chức. Xây dựng chiến lược thu hút trí thức trẻ, trí thức kiều bào và trí thức doanh nhân; nâng cao hiệu lực quản lý các tổ chức KH&CN trực thuộc và tháo gỡ khó khăn về mô hình, tài chính cho Liên hiệp Hội địa phương.
Tạo sự sáng tạo và đột phá trong hoạt động chuyên môn. Chuyển từ trạng thái "bị động" sang "chủ động" phát hiện vấn đề, ứng dụng dữ liệu lớn và mô hình thực chứng để cung cấp luận cứ khoa học sắc bén; tổ chức diễn đàn đối thoại chính sách trực tiếp với lãnh đạo Đảng, Quốc hội. Thực hiện chuyển đổi số toàn diện, xây dựng Hệ sinh thái "VUSTA Digital" phục vụ hiệu quả nghiên cứu, ứng dụng KH&CN, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội.
Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động KH&CN, BVMT, giáo dục và đào tạo, chăm sóc sức khỏe nhân dân; tăng cường các hoạt động kinh tế và tham gia thực hiện các dịch vụ công. Đổi mới công tác phổ biến kiến thức theo hướng "bình dân học vụ số" thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng.
Chú trọng hoạt động thi đua khen thưởng, tôn vinh trí thức, thúc đẩy thương mại hóa các giải pháp công nghệ và đổi mới sáng tạo (VIFOTEC, Spin-offs); thúc đẩy "Chuyển đổi kép" (số gắn với xanh).
Tăng cường hợp tác quốc tế về KH&CN và thu hút trí thức toàn cầu. Xây dựng mạng lưới "VUSTA Global", kết nối các nhóm nghiên cứu kiều bào chủ trì giải quyết các bài toán công nghệ mũi nhọn (AI, bán dẫn).
Phát huy vai trò nòng cốt của Liên hiệp Hội Việt Nam trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; thực hiện tốt vai trò thành viên, nâng cao chất lượng phản biện độc lập đối với các đề án lớn; chủ động nắm bắt tâm tư, dư luận trong giới trí thức; kịp thời tham mưu tháo gỡ vướng mắc để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Đại hội IX (2026-2031) là cột mốc lịch sử, đòi hỏi Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phải tự đổi mới mạnh mẽ, toàn diện từ tư duy chính trị đến cải cách bộ máy, chuyển đổi số và nâng tầm chuyên môn. Với khát vọng vươn lên, đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam nguyện đoàn kết một lòng, biến tri thức thành sức mạnh vật chất, trở thành "đòn bẩy" vững chắc đưa đất nước kiêu hãnh bước vào Kỷ nguyên phát triển nhanh và bền vững.
