Ký ức hào hùng trên cánh đồng tri ân
Ít ai biết, ẩn sau vẻ bình yên hôm nay, Chi Nê(*) từng là một “địa chỉ đỏ” lừng lẫy trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp. Ngược dòng lịch sử về năm 1946 – khi nền độc lập nước nhà còn non trẻ, ông Thiện và bà Điền đã có một nghĩa cử cao đẹp: hiến tặng trọn vẹn đồn điền rộng hàng ngàn héc-ta cho Chính phủ. Tại đây, Nhà máy in tiền đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, cho ra đời tờ giấy bạc “con trâu xanh” - tờ giấy bạc có mệnh giá lớn nhất lúc bấy giờ với mệnh giá 100 đồng Việt Nam, biểu tượng của sự cần cù, chịu khó, gắn với đời sống nông nghiệp của người Việt. Bác Hồ cũng về Chi Nê hai lần, nghỉ lại trong những ngày gian khó khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân dân ta mới bùng nổ.
Nghĩa cử của ông bà Thiện – Điền tựa như ngọn lửa hồng thắp sáng giữa những ngày tháng gian khó của lịch sử. Hơn cả việc hiến tặng gia sản khổng lồ, ông bà đã trao gửi trọn vẹn tấm lòng son sắt và niềm tin mãnh liệt vào vận mệnh dân tộc. Đó là minh chứng sống động cho triết lý nhân sinh cao cả “cho đi là còn mãi” - bởi lẽ, di sản quý giá nhất không nằm ở của cải ta sở hữu, mà ở những giá trị trường tồn ta để lại cho mai sau.
Với mong muốn nối dài dòng chảy ký ức cách mạng ấy bằng một con đường mới – con đường của sinh kế bền vững và tinh thần sinh thái – con cháu ông bà Thiện – Điền đã trở lại vùng đất Chi Nê, bắt đầu gây dựng một mô hình nông nghiệp mới. Mùa xuân năm 2020, từ vài héc-ta đất bãi ven sông Bôi, cánh đồng dâu mang tên Trịnh Thị Điền được hình thành, từng bước mở rộng thành một hệ sinh thái nông nghiệp cộng đồng, gắn với du lịch sinh thái.
Không gian sinh thái ở Chi Nê không chỉ là ruộng đồng. Nơi đây dường như nằm ngoài quy luật vội vã của phố thị. Mỗi luống dâu, mỗi nong tằm, mỗi nếp nhà đều mang hơi thở của sự sống bền vững, đều thầm thì câu chuyện về sự cộng sinh – nơi con người và thiên nhiên không còn ranh giới của sự chiếm đoạt, mà chỉ còn lại sự hàm ơn, sẻ chia và gìn giữ. Dưới bóng núi trầm mặc, sự sống cựa mình trong tiếng cười giòn tan của đám trẻ thơ đi hái dâu, trong cái dáng ngồi điềm tĩnh của những cụ bà bên guồng tơ kẽo kẹt. Họ dệt nên không chỉ những sợi tơ óng ả, mà dệt cả sự bình yên vào không gian. Bức tranh làng quê ấy cứ thế hiện lên, mộc mạc mà thâm trầm, như một bài thiền hành giữa đời thường.
Với triết lý sản xuất xanh – sạch – tuần hoàn, mô hình không chỉ hướng đến hiệu quả kinh tế mà còn phục hồi giá trị văn hóa và thiên nhiên bản địa. Lá dâu được trồng theo phương pháp hữu cơ, không hóa chất, tận dụng nguồn nước sạch từ sông Bôi. Nhờ ứng dụng phương pháp nong trượt cải tiến, tằm sinh trưởng trong môi trường lý tưởng, giúp tối ưu hóa năng suất tơ. Song song đó, các công đoạn ươm tơ và quay guồng vẫn được thực hiện hoàn toàn thủ công, đảm bảo sự tinh xảo và chất lượng vượt trội cho thành phẩm.
Hợp tác xã dâu tằm tơ nơi đây đã liên kết với gần 30 hộ gia đình người Mường. Những bãi đất bỏ hoang giờ phủ xanh bởi dâu; những mái nhà sàn rộn ràng tiếng cười thợ dệt; những bàn tay chai sạn lại thoăn thoắt se sợi. Điều đặc biệt là toàn bộ chất thải từ quá trình nuôi tằm – nhộng, phân, cành lá – đều được xử lý tuần hoàn, quay lại phục vụ cây dâu hoặc chăn nuôi, không có gì bị bỏ phí.
Nhịp thoi đưa kết nối quá khứ và tương lai
Không dừng lại ở sản xuất, cộng đồng nơi đây đã phát triển thêm loại hình du lịch trải nghiệm. Du khách có thể đến thăm khu di tích Nhà máy in tiền, nghe kể chuyện ông Thiện – bà Điền, rồi men theo bờ sông Bôi xanh thẳm ghé thăm cánh đồng dâu, trải nghiệm hái lá, cho tằm ăn, kéo tơ, dệt lụa. Những ai muốn sống chậm có thể lưu lại trong những căn nhà sàn Mường, ăn bữa cơm nếp, nghe khèn Mông hòa cùng tiếng cối giã gạo. Từng bước chân dạo quanh làng là từng nhịp kết nối giữa người với người, giữa hôm nay và hôm qua.
Đặc biệt, những lớp học dệt cho trẻ nhỏ cũng đã được tổ chức. Các em học cách ngồi khung cửi, tập làm quen với sợi tơ, tìm hiểu về lịch sử làng nghề. Những trải nghiệm ấy không chỉ là học kỹ năng, mà còn là học cách sống, cách yêu quý quá khứ và nuôi dưỡng ước mơ cho tương lai. Trong mỗi ánh mắt trẻ thơ ánh lên là một tia sáng, một tia hy vọng rằng thế hệ sau vẫn sẽ tiếp nối được những giá trị bền vững này.
Một phần quan trọng trong mô hình là xưởng thủ công nhỏ nằm nép bên chân núi – Artisan De Langcun. Đây là không gian gìn giữ và sáng tạo nghề lụa truyền thống, nơi những nghệ nhân bản địa truyền nghề cho lớp trẻ. Những tấm vải không in thương hiệu rực rỡ nhưng lại mang đậm dấu ấn làng quê, chất liệu từ thiên nhiên, hoa văn Mường cổ, sắc chàm, nâu đất, mộc mạc mà tinh tế. Xưởng không chạy theo thị trường mà giữ vững triết lý: mỗi sản phẩm là một câu chuyện – về đất, về người, về quá khứ hào hùng và tương lai xanh.
Cùng ăn, cùng ở, hòa nhịp thở cùng nương dâu
Du lịch ở Chi Nê không chạy theo kiểu mô hình đại trà. Mỗi đoàn khách đến đều được đón như người nhà. Họ cùng ăn, cùng làm, cùng nghỉ. Mỗi buổi sáng thức dậy bên dòng sông Bôi, ngắm sương mờ, nghe tiếng chim hót, là một lần con người được làm mới lại bên trong. Du lịch ở đây là sự trở về – trở về với chính mình, với những điều giản dị mà sâu sắc.
Triết lý sống ở Chi Nê không cầu kỳ mà lắng đọng: chậm lại để thấy rõ, lùi lại để tiến xa, giữ gìn điều nhỏ để bảo tồn điều lớn. Trong mỗi bước đi giữa luống dâu xanh, trong mỗi sợi tơ óng ánh, trong tiếng thoi đưa bên khung cửi là cả một thế giới bình an và vững chãi – nơi con người sống hài hòa với đất, với trời, với nhau.
Xuân về! Cả vùng đất bãi như được hồi sinh trong sắc xanh ngút ngàn. Những nong kén chín vàng, óng ả, nằm im lìm đợi hóa thân thành lụa. Tôi nghe trong gió tiếng thoi đưa, vang vọng như nhịp thở của cha ông từ ngàn xưa vọng lại, giữ nhịp cho mạch sống của cả làng nghề.
Chi Nê – với cánh đồng dâu Trịnh Thị Điền – không chỉ là một mô hình nông nghiệp sinh thái, mà còn là một bài học về cách mà một cộng đồng nhỏ có thể gìn giữ di sản, nuôi dưỡng tinh thần và sống hài hòa cùng thiên nhiên. Một hành trình chậm rãi, bền bỉ - nhưng đầy hy vọng.
Mùa xuân này, ta nhớ về một dòng sông xanh, một đồn điền lịch sử, một cánh đồng dâu rì rào gió, nơi quá khứ và hiện tại dệt nên giấc mơ tương lai cho mảnh đất mang tên Chi Nê. Bởi vì chỉ khi hiểu quá khứ, ta mới sống trọn vẹn với hiện tại và gieo mầm cho mai sau. Và ở nơi ấy – bên dòng sông Bôi, bên lũy tre làng và tiếng dệt lụa – mùa xuân là hơi thở của sự hồi sinh bất tận.
-----
(*): Thị trấn Chi Nê thuộc huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình (cũ) chính thức được sáp nhập thành xã Lạc Thủy, tỉnh Phú Thọ kể từ ngày 1/7/2025.
