Liên hợp quốc vừa chính thức công bố chủ đề cho Ngày Nước Thế giới 2026. Trong bối cảnh khủng hoảng nước toàn cầu đang ảnh hưởng tới hàng tỷ người, tại những khu vực thiếu hụt nguồn nước sạch và điều kiện vệ sinh cơ bản, các hố ngăn cách về bất bình đẳng thường nảy sinh và kéo dài dai dẳng. Thực tế cho thấy phụ nữ cùng trẻ em gái chính là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ tình trạng khan hiếm tài nguyên này.
Rào cản từ những gánh nước trên vai
Tại nhiều cộng đồng nông thôn và vùng sâu vùng xa, phụ nữ cùng trẻ em gái đóng vai trò là những người cung ứng nước chính cho gia đình. Họ thường xuyên tiêu tốn hàng giờ đồng hồ mỗi ngày để di chuyển qua những cung đường hiểm trở, mang vác những bình chứa nặng nề đưa nước về nơi sinh hoạt. Thực trạng này trực tiếp tước đi cơ hội học tập, đào tạo nghề nghiệp và phát triển bản thân của các em gái. Không dừng lại ở đó, rủi ro về sức khỏe và an toàn cá nhân trên những chặng đường tìm nước luôn là mối đe dọa thường trực.
Khi nguồn nước không được bảo đảm chất lượng, phụ nữ cũng là người gánh vác trách nhiệm chính trong việc chăm sóc các thành viên gia đình mắc bệnh truyền nhiễm liên quan đến vệ sinh kém. Đáng quan ngại hơn, dù giữ vai trò trung tâm trong việc quản lý và sử dụng nước tại cấp hộ gia đình, tiếng nói của phái nữ lại thường vắng bóng trong các thiết chế quản trị tài nguyên và hoạch định chính sách cấp cao. Sự thiếu hụt đại diện giới trong các cơ quan quyết định khiến những giải pháp đưa ra đôi khi chưa phản ánh đúng nhu cầu thực tế của một nửa dân số thế giới. Tổ chức UNICEF khẳng định, nước sạch chỉ có thể trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy bình đẳng giới nếu các chính sách được xây dựng dựa trên cách tiếp cận quyền con người.
Phụ nữ là hạt nhân của các giải pháp quản trị bền vững
Việc thúc đẩy sự tham gia bình đẳng của phụ nữ ở mọi cấp độ lãnh đạo trong ngành nước, từ thiết kế hệ thống cấp nước, vận hành công trình đến phân bổ ngân sách quốc gia, sẽ mang lại hiệu quả quản lý vượt trội. Phái nữ không chỉ dừng lại ở vai trò người sử dụng, mà cần được tạo điều kiện để trở thành những kỹ sư, nhà khoa học và nhà quản lý chuyên nghiệp. Các nữ nông dân ứng dụng công nghệ tưới tiêu hiện đại hay những nữ lãnh đạo cộng đồng trong công tác bảo vệ nguồn nước chính là những nhân tố quan trọng giúp nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
Sự tham gia tích cực của nam giới và trẻ em trai với tư cách là những đối tác đồng hành cũng đóng vai trò then chốt. Việc chia sẻ trách nhiệm trong công tác vệ sinh và bảo vệ nguồn nước giúp thay đổi những định kiến lâu đời vốn kìm hãm sự tiến bộ của phái nữ. Một hệ thống cấp nước bao trùm, đáp ứng nhu cầu đa dạng của các nhóm xã hội sẽ biến dòng chảy của nước thành dòng chảy của cơ hội. Nơi nào có nguồn nước ổn định và được quản trị công bằng, nơi đó phụ nữ có thêm thời gian để chăm sóc sức khỏe, nâng cao trình độ giáo dục và tăng cường vị thế kinh tế.
Chiến dịch Ngày Nước Thế giới 2026 nhấn mạnh mối liên hệ mật thiết giữa Mục tiêu Phát triển Bền vững số 6 (nước sạch) và Mục tiêu số 5 (bình đẳng giới). Việc thu hẹp khoảng cách giới trong quản lý tài nguyên nước được xem là một trong những giải pháp tối ưu để giải quyết xung đột và thúc đẩy hòa bình bền vững. Khi phụ nữ nắm giữ quyền năng ra quyết định, các công trình nước sạch thường có tuổi thọ cao hơn và chi phí vận hành thấp hơn nhờ sự sâu sát trong khâu quản lý và bảo trì.
Lan tỏa thông điệp bình đẳng từ Venice đến Việt Nam
Sự kiện kỷ niệm Ngày Nước Thế giới 2026 và Lễ ra mắt Báo cáo Phát triển Nguồn nước Thế giới sẽ được tổ chức tại Venice (Ý) vào ngày 23/3/2026. Với chủ đề “Nơi nào nước chảy, nơi đó bình đẳng nảy mầm”, chiến dịch do UNICEF và UN Women chủ trì hướng tới việc huy động hành động cụ thể từ các chính phủ và tổ chức quốc tế. Trọng tâm của chương trình là đặt phụ nữ và trẻ em gái vào vị trí trung tâm của mọi giải pháp về nước, đồng thời công bố những phát hiện mới về mối tương quan giữa giới tính và an ninh nguồn nước toàn cầu.
Tại Việt Nam, tiến trình thúc đẩy bình đẳng giới trong ngành nước cũng đang nhận được sự quan tâm đặc biệt. Dự kiến vào tháng 3/2026, Hội Cấp Thoát nước Việt Nam phối hợp cùng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) sẽ chính thức công bố báo cáo “Xác định khoảng trống và cơ hội cho phái nữ trong ngành nước tại Việt Nam”. Công trình nghiên cứu này cung cấp hệ thống dữ liệu quan trọng và các khuyến nghị chính sách sát thực tế, góp phần định hướng phát triển ngành nước theo hướng bao trùm và nhân văn.
Việc tăng cường vai trò lãnh đạo của phụ nữ trong các doanh nghiệp cấp nước và cơ quan quản lý nhà nước tại Việt Nam không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra môi trường làm việc chuyên nghiệp, hiện đại. Những nỗ lực này góp phần khẳng định rằng nước không chỉ là tài nguyên tự nhiên, mà còn là yếu tố quyết định sự công bằng xã hội. Khi tiếng nói của người phụ nữ được tôn trọng và lắng nghe, hệ thống phúc lợi xã hội sẽ trở nên bền vững hơn.
Thông điệp xuyên suốt của năm 2026 nhắc nhở nhân loại rằng bình đẳng phát triển không phải là một khẩu hiệu xa vời, mà được cụ thể hóa bằng từng vòi nước sạch dẫn đến mỗi gia đình và từng chính sách thấu hiểu sự khác biệt. Trong một thế giới đang đối mặt với sự khan hiếm tài nguyên và biến động khắc nghiệt của thiên tai, việc bảo đảm an ninh nguồn nước gắn liền với bình đẳng giới chính là nền móng của sự thịnh vượng. Nước sẽ trở thành nguồn lực vô tận cho tương lai nếu dòng chảy đó được khơi thông bởi sự công bằng và lòng tôn trọng dành cho tất cả mọi người.
