Khởi đầu từ 17 lần bị từ chối việc làm
Có những cánh cửa việc làm khép lại không hẳn vì người ta không đủ khả năng, mà bởi phía bên kia chưa có một cơ hội phù hợp dành cho họ. Với người khuyết tật, một công việc vì thế không chỉ là cách để có thu nhập, mà còn là cơ hội được làm việc, tạo ra giá trị và tự lo cho cuộc sống của mình. Chị Đinh Thị Quỳnh Nga từng nhiều lần đi tìm cơ hội ấy. Từ nhỏ, chị đã sống cùng khiếm khuyết của cơ thể, từng bị bắt nạt trong những năm tháng đi học. Khi trưởng thành, hành trình tìm việc tiếp tục đặt chị trước những ánh nhìn và sự từ chối. 17 lần, những cánh cửa khép lại.
Nhưng những lần bị từ chối không khiến chị dừng lại. Chị vẫn tìm cách học, làm và tự nuôi sống mình. Cũng từ trải nghiệm của bản thân, chị dần nhận ra rằng khó khăn của người khuyết tật không chỉ nằm ở việc họ có thể làm được gì, mà còn ở chỗ họ có được trao cơ hội để bắt đầu hay không. Nếu có một công việc phù hợp với khả năng, họ hoàn toàn có thể tạo ra thu nhập và chủ động hơn với cuộc sống. Từ suy nghĩ ấy, chị Nga bắt đầu tìm cách tạo ra một nơi làm việc cho những người giống mình.
Tháng 10/2014, chị bắt đầu gây dựng Hợp tác xã (HTX) Thủ công mỹ nghệ Trái Tim Hồng; đến ngày 19/1/2015, HTX chính thức đi vào hoạt động. Những ngày đầu còn nhiều thiếu thốn, chị vừa tìm nghề, tìm việc, vừa tìm cách để người khuyết tật có thể tham gia vào những công việc phù hợp với khả năng. Đến nay, theo chia sẻ của chị Nga, đã có 38 người khuyết tật đang làm việc tại HTX. Người làm mành, người làm chiếu, người làm các sản phẩm từ cói; người làm đồ gỗ, vòng tay, tràng hạt hay những sản phẩm phục vụ đời sống. Mỗi người một khả năng, một hoàn cảnh, nhưng điểm chung là họ đến đây để làm việc và tạo ra thu nhập bằng chính sức lao động của mình.
Với chị Nga, vì thế, điều cần thay đổi không chỉ là một công việc hay một khoản thu nhập. Chị muốn những người khuyết tật thôi tự giới hạn mình trước những điều họ có thể làm. “Đừng thấy là các bạn không làm được gì”, chị nói. Từ một người từng đi tìm việc giữa những cánh cửa khép lại, chị trở thành người tìm cách mở ra một cánh cửa khác cho những người giống mình. Ở Trái Tim Hồng, giá trị của một công việc không chỉ nằm ở sản phẩm được làm ra, mà còn ở việc một người có thể tự đứng bằng khả năng của mình và chủ động hơn với cuộc sống.
Những sản phẩm thủ công cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường
Những sản phẩm được làm ra ở Trái Tim Hồng không dừng lại ở câu chuyện của một xưởng thủ công. Chúng phải đi qua một bước khác: được người mua lựa chọn và chấp nhận trên thị trường. Với chị Nga, đó cũng là thước đo rõ nhất cho công sức của những người đang làm việc tại đây.
Từ nguyên liệu gỗ, HTX sản xuất nhiều mặt hàng như mành, rèm, chiếu, các sản phẩm từ hạt gỗ và những bộ sản phẩm lót ghế được sử dụng trên ô-tô. Cùng với đó là các sản phẩm từ cói và nhiều mặt hàng thủ công khác. Mỗi sản phẩm đều phải trải qua nhiều công đoạn, từ xử lý nguyên liệu đến hoàn thiện, với sự tham gia của những người lao động có khả năng khác nhau. Có người làm phần việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, có người đảm nhiệm những công đoạn phù hợp với sức khỏe và khả năng vận động của mình.
Chị Nga cho rằng một sản phẩm muốn tồn tại phải có giá trị đối với người sử dụng. Những sản phẩm của HTX vì thế không được đặt trong câu chuyện “làm ra để hỗ trợ người khuyết tật”, mà được đưa ra thị trường như những mặt hàng bình thường, cạnh tranh bằng chất lượng và công dụng. “Chúng tôi cam kết những sản phẩm của chúng tôi đem đến giá trị tốt cho người sử dụng”, chị nói.
Sự ghi nhận cũng đến từ những chứng nhận dành cho sản phẩm. Theo chia sẻ của chị Nga, sản phẩm của HTX đã được chứng nhận ở cấp xã và có sản phẩm được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp thành phố. Với một cơ sở sản xuất có đông lao động là người khuyết tật, những ghi nhận ấy mang một ý nghĩa khác: sản phẩm được đánh giá trước hết ở chất lượng và giá trị sử dụng, thay vì hoàn cảnh của người làm ra nó.
Và đó có lẽ cũng là điều chị Nga muốn giữ lại ở Trái Tim Hồng. Người lao động có thể bắt đầu từ những khiếm khuyết của cơ thể, nhưng sản phẩm họ làm ra không cần được nhìn bằng sự thương cảm. Một chiếc mành, một tấm chiếu, một bộ sản phẩm cho ô-tô hay một món đồ thủ công khi đến tay khách hàng chỉ cần làm tốt đúng công việc của nó. Phần còn lại, giá trị của những đôi tay đứng phía sau sẽ được khẳng định bằng chính sản phẩm ấy.
Khi người khuyết tật tìm thấy tình yêu và sinh kế
Ở Trái Tim Hồng, những người đến làm việc có hoàn cảnh khác nhau. Có người từng không nghĩ mình có thể đi làm, có người gắn bó với HTX từ những ngày đầu, cũng có người gặp được người bạn đời của mình trong quá trình làm việc. Những câu chuyện ấy phần nào cho thấy cách chị Đinh Thị Quỳnh Nga đã đồng hành với những người đến đây.
Chị Trịnh Thị Đông là một trường hợp như vậy. Là phụ nữ khuyết tật, một mình nuôi con, ban đầu chị Đông không nghĩ mình có thể làm việc tại HTX. Người cha lớn tuổi ở nhà trông cháu để chị đi làm. Mong muốn của chị khi ấy rất giản dị: “Đi làm để đủ cơm ăn ba bữa, không phải làm gánh nặng cho người thân là được”. Được chị Nga động viên và hướng dẫn, chị Đông bắt đầu với những phần việc phù hợp với khả năng. Từ một người còn e ngại việc đi làm, chị dần quen với công việc và có thu nhập từ chính sức lao động của mình.
Chị Đào Thị Nhật cũng là người gắn bó với chị Nga từ những ngày đầu. Bị khuyết tật ở chân, phải sử dụng nạng, chị Nhật vẫn duy trì công việc và tham gia cùng mọi người tại HTX. Với những người đã đồng hành lâu năm, chị Nga không chỉ là người điều hành mà còn là người trực tiếp hướng dẫn, tìm việc phù hợp và động viên họ tiếp tục khi gặp khó khăn.
Cũng từ môi trường làm việc ấy, anh Hoàng Văn Nga và chị Nguyễn Thị Thu Hà gặp nhau rồi nên duyên vợ chồng. Sau khi lập gia đình và có con, anh chị tiếp tục mở một cửa hàng may để làm ăn. Câu chuyện của họ là một phần khác trong hành trình mà chị Nga đã tạo ra: một nơi không chỉ có công việc, mà còn giúp những người khuyết tật có thêm cơ hội giao tiếp, gặp gỡ và xây dựng cuộc sống riêng.
Với chị Nga, những câu chuyện như của chị Đông, chị Nhật hay anh Nga, chị Hà có lẽ không phải những thành tích để kể ra. Đó là những người đã đến, làm việc và từng bước tự lựa chọn cuộc sống của mình. Điều chị Nga làm là tạo ra cơ hội ban đầu, còn mỗi người sẽ tự quyết định mình đi tiếp đến đâu. Có lẽ cũng vì từng trải qua 17 lần bị từ chối khi tìm việc, chị hiểu rằng đôi khi điều một người cần không phải là sự thương hại, mà là một nơi sẵn sàng cho họ cơ hội bắt đầu.
Kết nối những nhịp cầu yêu thương ngày 20/10
Nếu công việc tại HTX Thủ công mỹ nghệ Trái Tim Hồng giúp người khuyết tật có thêm thu nhập, thì những hoạt động giao lưu lại mở ra một không gian khác để họ gặp gỡ và gắn kết. Nhân dịp kỷ niệm 96 năm Ngày Phụ nữ Việt Nam (20/10/1930 – 20/10/2026), chị Đinh Thị Quỳnh Nga cùng các đơn vị liên quan tổ chức chương trình giao lưu dành cho người khuyết tật, với mong muốn tạo dựng những mối liên hệ bền chặt hơn giữa các hội viên và tổ chức hội tại địa phương.
Chương trình có sự tham gia của đại diện sáu xã, phường gồm Trung Giã, Nội Bài, Phú Nghĩa, Tùng Thiện, Hương Đoài và Sơn Tây. Theo chia sẻ của đại diện Ban tổ chức, sau quá trình sáp nhập, hợp nhất, các hội người khuyết tật tại Hà Nội đang từng bước kiện toàn tổ chức. Trong bối cảnh hơn 30 xã, phường đã có hội được thành lập và ra quyết định, buổi giao lưu là dịp để các đơn vị gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm và tìm kiếm những hướng phối hợp trong thời gian tới.
Điều chương trình hướng đến không chỉ là sự gặp mặt trong một dịp kỷ niệm. Qua những cuộc trò chuyện trực tiếp, người tham gia có thể chia sẻ kinh nghiệm hoạt động, hiểu hơn về hoàn cảnh của nhau và tìm kiếm những cách hỗ trợ thiết thực. Như đại diện Ban tổ chức kỳ vọng, khi có cơ hội gặp gỡ và học hỏi, mỗi người sẽ thêm tự tin, đồng thời có thể hình thành những mối liên hệ hữu ích cho công việc và cuộc sống.
Với chị Nga, việc kết nối những người khuyết tật cũng là một cách để hành trình của Trái Tim Hồng vượt ra ngoài phạm vi xưởng sản xuất. Gần 12 năm qua, chị đã tìm cách biến cơ hội việc làm thành điều cụ thể cho những người từng gặp khó khăn khi tìm kiếm một chỗ đứng cho mình. Buổi giao lưu lần này mở rộng tinh thần ấy sang một phương diện khác: tạo điều kiện để mọi người gặp nhau, cùng chia sẻ và tìm thêm những khả năng hợp tác. Bởi đôi khi, một cơ hội mới không bắt đầu từ một lời hứa lớn lao, mà từ việc một người được gặp đúng người, nghe được một câu chuyện và tìm thấy hướng đi mà trước đó họ chưa từng nghĩ tới.
Cái kết có hậu của hành trình 12 năm nhóm ngọn lửa tự lập
Gần 12 năm gây dựng Hợp tác xã Thủ công mỹ nghệ Trái Tim Hồng, chị Đinh Thị Quỳnh Nga đã biến mong muốn của mình thành những việc làm cụ thể: tạo công việc cho người khuyết tật, tìm đầu ra cho sản phẩm và đồng hành cùng người lao động trên hành trình tự lập. Những điều ấy không thể xóa bỏ mọi định kiến, nhưng cho thấy người khuyết tật có thể lao động, đóng góp và xây dựng cuộc sống riêng khi được trao điều kiện phù hợp.
Với chị Nga, mở ra một nơi làm việc có lẽ mới chỉ là điểm bắt đầu. Điều quan trọng hơn là những người đến đây không mãi phụ thuộc vào sự giúp đỡ của người khác, mà từng bước có thể tự lựa chọn hướng đi cho mình. Có người tiếp tục gắn bó với HTX, có người xây dựng gia đình, có người tìm thấy con đường riêng sau những năm tháng làm việc. Mỗi hành trình một khác, nhưng đều bắt đầu từ việc họ có cơ hội thử sức và được nhìn nhận qua khả năng của chính mình.
Một hợp tác xã không thể thay đổi tất cả cách xã hội nhìn về người khuyết tật. Nhưng từ Trái Tim Hồng, chị Nga đang góp phần tạo nên sự thay đổi bằng những điều gần gũi và bền bỉ: một công việc được duy trì, một sản phẩm được khách hàng đón nhận, một người lao động có thêm thu nhập và một người dần tìm thấy hướng đi cho cuộc đời mình. Chị không thể bước thay những người đã tìm đến đây, nhưng có thể giúp họ có điểm tựa để tự bước tiếp. Và có lẽ, đó cũng là giá trị lâu dài nhất của hành trình mở đường mà chị đã lựa chọn.
