Sự chuyển dịch của dòng chảy nông sản Việt Nam trong những năm gần đây đang chứng kiến một cuộc đổi ngôi ngoạn mục, đánh dấu bước ngoặt lịch sử cho ngành cây ăn quả. Nếu như một thập kỷ trước, thanh long nghiễm nhiên giữ vị trí "vương giả" trong bảng tổng sắp xuất khẩu, thì nay, hình ảnh những trái dừa xiêm, dừa sáp đang dần chiếm lĩnh vị thế độc tôn.
Theo dữ liệu từ Cục Hải quan, lần đầu tiên trong lịch sử, kim ngạch xuất khẩu dừa đã vượt ngưỡng 500 triệu USD, chính thức đẩy thanh long xuống vị trí phía sau trong danh mục trái cây xuất khẩu chủ lực. Đây không đơn thuần là một cuộc hoán đổi về giá trị thương mại, mà là kết quả của một hành trình dài thay đổi từ tư duy canh tác truyền thống sang nền nông nghiệp sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu. Tại các vùng trọng điểm, cây dừa không còn là cây "trồng cho có" ở bờ ao, mà đã trở thành những "công xưởng xanh" ngoài trời, cung cấp nguyên liệu cho hàng trăm mặt hàng giá trị gia tăng cao.
Tổng giá trị xuất khẩu các sản phẩm dừa và sản phẩm liên quan đến dừa đã tăng trưởng vượt bậc, minh chứng rõ nét cho thấy khi nông sản được đầu tư đúng mức về công nghệ và quy chuẩn quốc tế, chúng ta hoàn toàn có thể biến những sản vật dân dã thành "báu vật" triệu đô, thu hút sự quan tâm đặc biệt từ những thị trường khó tính nhất như Mỹ, châu Âu và đặc biệt là sự bùng nổ tại thị trường tỷ dân Trung Quốc.
Sức hút của trái dừa Việt Nam trên thị trường quốc tế không đến từ sự may mắn, mà bắt nguồn từ đặc tính sinh thái bền vững và khả năng tận dụng tối đa giá trị của cây trồng. Khác với nhiều loại cây ăn quả đòi hỏi quy trình chăm sóc hóa học nghiêm ngặt, cây dừa có khả năng chống chịu mặn và thích nghi cực tốt với tình trạng xâm nhập mặn đang diễn ra gay gắt tại các xã ven biển miền Tây. Tại các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, mô hình vườn dừa sinh thái kết hợp nuôi tôm hoặc trồng xen cây đặc sản đã tạo ra một hệ sinh thái nông nghiệp đa tầng, giúp người nông dân tối ưu hóa thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích.
Việc Mỹ chính thức mở cửa cho trái dừa tươi có vỏ xanh và Trung Quốc ký kết nghị định thư xuất khẩu dừa chính ngạch đã tạo nên một "cú hích" vô tiền khoáng hậu. Theo Cục Hải quan, các sản phẩm từ dừa của Việt Nam hiện đã có mặt tại hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó thị trường Mỹ và Trung Quốc đang chiếm tỷ trọng áp đảo về đơn hàng dừa tươi. Điều đặc biệt khiến trái dừa Việt Nam được ưa chuộng chính là hàm lượng dinh dưỡng và độ ngọt tự nhiên, vốn được bồi đắp bởi phù sa sông Tiền, sông Hậu.
Không chỉ dừng lại ở nước dừa tươi, các sản phẩm chế biến sâu như sữa dừa, dầu dừa tinh khiết, cơm dừa sấy khô và đặc biệt là dừa sáp – loại quả vốn được mệnh danh là "kim cương trắng" của tỉnh Vĩnh Long – đang tạo nên một làn sóng tiêu dùng mới. Với mức giá có thể lên tới hàng trăm nghìn đồng mỗi quả, dừa sáp không chỉ là món quà đặc sản mà còn là minh chứng cho trình độ canh tác hữu cơ điêu luyện của bà con nông dân tại các xã vùng sâu, nơi mà mỗi gốc dừa đều được chăm sóc như một di sản của gia đình.
Cây dừa, với sức sống bền bỉ và sự gắn bó máu thịt với đời sống người Việt, đang thực sự viết nên một chương mới cho lịch sử xuất khẩu nước nhà. Đó là chương của sự thấu hiểu thiên nhiên, của tinh thần sáng tạo và khát vọng vươn tầm, nơi mà những giá trị bản địa được nâng niu.
