Từ giới hạn của những "cánh bay"
Khi ngành nông nghiệp đang chịu sức ép lớn về chi phí lao động, phát thải và hiệu quả sử dụng vật tư, sự xuất hiện của Airboot - một robot vận hành trên mặt nước - cho thấy hướng đi thực tiễn và gần gũi với đồng ruộng hơn so với nhiều công nghệ hiện đại trước đây.
Vài năm trở lại đây, tự động hóa nông nghiệp tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể với sự bùng nổ của drone (thiết bị bay không người lái). Tính đến đầu năm 2025, cả nước có hơn 6.000 drone đang hoạt động, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long chiếm hơn 70%. Drone đã chứng minh hiệu quả vượt trội trong phun thuốc, gieo sạ và giám sát diện tích lớn.
Tuy nhiên, thực tế vận hành cũng bộc lộ những "gót chân Asin". Việc thắng trọng lực để bay tiêu tốn nguồn năng lượng lớn, khiến thời gian hoạt động của pin bị hạn chế. Độ chính xác của drone dễ bị ảnh hưởng bởi gió và đặc biệt, quy định xin phép bay trước từ 7-15 ngày trở thành rào cản lớn khi nông dân cần phản ứng nhanh với dịch bệnh. Tự động hóa đã đến đồng ruộng, nhưng dường như vẫn chưa hoàn toàn "ăn khớp" với nhịp độ canh tác khẩn trương.
Tư duy ngược: Tại sao phải bay khi có thể lướt?
Trăn trở trước những vướng mắc đó, TS. Vũ Ngọc Ánh - nhà sáng lập Shoes Agtech - đã đặt lại vấn đề một cách căn bản: Tại sao máy móc phải bay lên khỏi ruộng, trong khi lúa và tôm sinh trưởng ngay trên bùn nước?
Xuất phát từ nguyên lý vật lý: năng lượng để thắng lực ma sát (kéo) nhỏ hơn rất nhiều so với năng lượng để thắng trọng lực (nâng), ông lựa chọn để robot chấp nhận và tận dụng môi trường bùn nước thay vì chống lại nó. Kết quả là sự ra đời của Airboot - một hệ thống siêu nhẹ với các phao đặc biệt giúp lướt êm trên mặt ruộng, vận hành bằng cánh quạt đẩy.
Nhìn từ xa, Airboot như một chú "nhện nước" tự hành, được điều khiển qua GPS và giám sát bằng smartphone. Hiện Shoes Agtech đã phát triển hai dòng chuyên biệt: Airboot S30 cho cây lúa (gieo hạt, bón phân, phun thuốc) và Airboot S16S cho ao tôm quảng canh (rải thức ăn, phun chế phẩm, giám sát môi trường).
Điểm khác biệt cốt lõi - đang chờ cấp bằng sáng chế - nằm ở thiết kế kết hợp tính toán thủy động lực học và khí động học, giúp robot di chuyển ổn định trên bề mặt lỏng/bùn nhưng vẫn đảm bảo thao tác chính xác.
Hiệu quả từ những con số
Sự thay đổi về phương thức di chuyển mang lại hiệu quả năng lượng rõ rệt. Một robot Airboot có thể hoạt động liên tục 1-4 giờ, đảm nhiệm khối lượng công việc 50-150 ha/ngày với chi phí vận hành chỉ khoảng 20.000–40.000 đồng/ha.
Khoảng cách tiếp cận cây trồng cực gần - chỉ khoảng nửa mét - giúp Airboot phun thuốc và gieo hạt chính xác, giảm thiểu thất thoát do gió (drift). Trong nuôi trồng thủy sản, robot giải quyết bài toán rải thức ăn và chế phẩm sinh học đồng đều, thay thế lao động thủ công vốn thiếu ổn định, giúp chuẩn hóa quy trình nuôi tôm quảng canh.
Thử nghiệm thực tế tại Cần Thơ, An Giang, Cà Mau đã nhận được phản hồi tích cực. Shoes Agtech đã ký biên bản ghi nhớ với Tập đoàn Lộc Trời để triển khai trên diện tích gần 4.000 ha và đang bước vào giai đoạn sản xuất công nghiệp với mục tiêu cung cấp 500 robot ra thị trường vào cuối năm 2026.
Tầm nhìn B2B và nông nghiệp dữ liệu
Về chiến lược thương mại, Shoes Agtech lựa chọn mô hình B2B (doanh nghiệp với doanh nghiệp). Thay vì bán lẻ cho nông dân, startup này hợp tác với các đơn vị dịch vụ nông nghiệp, hợp tác xã và công ty vật tư. Với mức giá 5.000-7.000 USD/robot, các phương án tài chính linh hoạt như trả góp hoặc chia sẻ lợi nhuận được đưa ra để tối ưu hóa khả năng tiếp cận.
Xa hơn, tham vọng của TS. Vũ Ngọc Ánh là khai thác "mỏ vàng" dữ liệu từ ruộng lúa và ao tôm thông qua hệ thống cảm biến trên robot. Dữ liệu này sẽ là đầu vào quan trọng cho các dịch vụ phân tích, hỗ trợ ra quyết định - bước tiến thiết yếu của nông nghiệp số. Công ty cũng đang nhắm tới thị trường Indonesia và Thái Lan, những quốc gia có điều kiện canh tác tương đồng.
Airboot không đơn thuần là một sản phẩm mới, mà là minh chứng cho sự chuyển dịch tư duy: từ "bay trên ruộng" sang "lướt cùng ruộng". Bằng cách nương theo đặc thù tự nhiên của vùng sông nước, giải pháp này hứa hẹn viết lại cách vận hành của nền nông nghiệp lúa - tôm Đông Nam Á theo hướng thông minh, bền vững và thực dụng hơn.
