Kỷ niệm Ngày Quốc tế về Rừng 21/3, nhìn lại những cung đường đã trải dài từ đại ngàn Hoàng Liên mây phủ đến Côn Đảo gió ngàn, từ Nam Cát Tiên, Cát Bà đến rừng đước Cà Mau, rừng ngập nước Xuân Thủy… mới thấy rừng không chỉ là một mảng xanh đơn thuần trên bản đồ. Rừng là ký ức của đất, là nơi điều tiết nguồn nước, ngăn gió dặm, bảo tồn muông thú và nuôi dưỡng cả sự tử tế trong mỗi chúng ta.
Có những ngày đứng giữa đại ngàn, tự nhiên thấy mình nhỏ lại. Nhỏ không phải để bi quan, mà để bớt tự mãn. Giữa một thân cây cổ thụ ôm đá, một tán rừng vươn ra như cánh tay khổng lồ chở che cả bầu trời, con người hiểu ngay một điều rất nguyên bản mà lâu nay hay quên: mình không phải chủ nhân của thiên nhiên, mình chỉ là vị khách đi nhờ dưới bóng mát của đất trời.
Tôi đã đi qua nhiều cánh rừng trên dải đất hình chữ S này. Từ những dải rừng lạnh và sâu ở Hoàng Liên, nơi mây đi ngang mặt người như một đàn thú trắng, đến Côn Đảo, nơi rừng đứng lặng trước biển lớn như một người lính già điềm tĩnh, đáng kính. Từ Nam Cát Tiên, nơi tiếng chim và mùi lá mục làm lòng người dịu xuống, đến Cát Bà, nơi rừng ôm lấy đá, ôm lấy biển, bao bọc cả sự mong manh của nhiều loài sinh vật quý hiếm. Rồi xuống tận Cà Mau, nhìn rừng đước cắm rễ vào bùn mà dựng thành phên giậu cho dải đất quê hương. Ra Xuân Thủy, thấy rừng ngập nước như một tấm lưới xanh mềm mại giữ chim trời, giữ phù sa, giữ nhịp thở cho vùng cửa sông ven biển.
Đi nhiều mới hiểu, rừng không chỉ đẹp để chụp ảnh, không chỉ xanh để làm nền cho những câu khẩu hiệu. Rừng làm những việc âm thầm hơn rất nhiều. Rừng giữ nước cho đồng ruộng, chắn gió cho làng mạc, níu đất ở lại với núi đồi, tinh lọc không khí cho phố thị và giữ chỗ ở cho biết bao loài sinh vật không biết lên tiếng kêu cứu bằng tiếng người. Khi một cánh rừng mất đi, không chỉ mất cây. Mất luôn tiếng chim, mạch nước, lớp đất màu, mùa hoa, đường về của thú rừng…
Lạ lắm, rừng dạy ta sống rất giống đời. Cây lớn không đứng một mình, dưới chân nó luôn có rễ, có đất, có nấm, có nước, có cả những chiếc lá đã mục đi để nuôi lứa xanh sau. Con người cũng vậy. Muốn đi xa thì đừng sống như cây nhựa trồng trong chậu, đẹp mà hời hợt. Phải sống như rừng: biết nương nhau, biết nhẫn nại, biết lặng lẽ tích lũy sức mạnh. Rừng không hơn thua bằng tiếng ồn. Rừng thắng thời gian bằng chiều sâu của sự tĩnh lặng.
Ngày Quốc tế về Rừng, nghĩ cho cùng, không phải để đăng một tấm hình có màu xanh rồi thôi. Đó phải là dịp để mỗi người tự hỏi mình đã làm gì để bớt xâm phạm đến rừng. Bớt một chuyến đi xả rác. Bớt một lần tiêu dùng vô tội vạ. Bớt một thái độ thờ ơ trước việc săn bắt, chặt phá, lấn chiếm. Và thêm một hành động tử tế: trồng một cây, giữ một con suối, cất một tiếng nói bảo vệ thiên nhiên khi cần.
Đất nước này đi qua những thăng trầm lịch sử, đi qua nghèo khó, đi qua biết bao cơn bão. Nhưng nếu còn rừng, ta còn một cơ hội để hồi sinh. Giữ rừng, nói cho cùng, không phải cứu cái cây. Là cứu nguồn nước, cứu khí hậu, cứu đa dạng sinh học, đảm bảo sinh kế nông thôn và cuối cùng là cứu chính tương lai của con người.
Ngày 21/3, xin đừng chỉ nhớ rừng bằng cảm xúc. Hãy nhớ bằng trách nhiệm. Vì khi rừng còn, đất còn thở. Mà đất còn thở, con người mới còn điểm tựa để vững bước trên quê hương mình.
