Ngành công nghiệp surimi vốn giữ vị thế nền tảng trong văn hóa ẩm thực Nhật Bản hiện đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng do sự mất kiểm soát về chi phí vận hành. Kết quả khảo sát khẩn cấp từ Hiệp hội Surimi Nhật Bản thực hiện trong tháng 4/2026 xác nhận sự giao thoa tiêu cực giữa các yếu tố địa chính trị tại Trung Đông, áp lực năng lượng và sự dịch chuyển nhu cầu thế giới đang đẩy năng lực duy trì hoạt động của các doanh nghiệp đến ngưỡng đổ vỡ.
Mạng lưới cung ứng chịu sức ép toàn diện
Dữ liệu thu thập từ 54 doanh nghiệp cho thấy tình trạng khan hiếm nguồn cung nguyên liệu cốt lõi đang diễn ra trên diện rộng. Dù lượng surimi từ cá minh thái Alaska hiện duy trì trạng thái tương đối ổn định, một bộ phận các đơn vị sản xuất đã bắt đầu ghi nhận các rào cản về hạn ngạch nhập khẩu. Thực trạng tương tự cũng xảy ra đối với nguồn cung từ Nga khi ghi nhận nhiều trường hợp gián đoạn điều phối hàng hóa.
Khu vực Đông Nam Á hiện trở thành điểm nóng về sự bất ổn trong chuỗi cung ứng. Tại các trung tâm logistics trọng điểm như Việt Nam, việc giá nhiên liệu duy trì ở mức cao buộc các đội tàu khai thác phải cắt giảm thời gian bám biển. Hệ quả tất yếu là sản lượng cá nguyên liệu và các khối surimi thành phẩm sụt giảm mạnh, tạo ra một khoảng trống lớn cho thị trường hạ nguồn tại Nhật Bản.
Làn sóng tăng giá và sự dịch chuyển cơ cấu sản xuất
Mọi mắt xích trong chuỗi giá trị đều ghi nhận những cú sốc tài chính tức thời. Đối với mặt hàng surimi từ cá minh thái Alaska, phần lớn các doanh nghiệp đã chính thức tiếp nhận thông báo điều chỉnh đơn giá, với mức tăng phổ biến dao động từ 5% đến 10%, cá biệt có những đơn vị phải đối mặt với mức bứt phá giá lên tới 20%.
Các nhà cung ứng từ Nga cũng đang thiết lập một lộ trình tăng giá tương tự, dự kiến sẽ nâng mức phí cho các khối surimi vụ B năm 2026 thêm khoảng 15% vào đầu quý III. Giới phân tích thị trường nhận định sự thay đổi này xuất phát từ chiến lược ưu tiên sản xuất phi lê và các dòng sản phẩm bỏ đầu, nội tạng (H&G) có biên lợi nhuận cao hơn, trực tiếp xâm lấn và thu hẹp tải lượng sản xuất surimi truyền thống.
Khủng hoảng chi phí vận hành đa tầng
Tác động của làn sóng lạm phát này không chỉ giới hạn ở nhóm thủy sản tươi sống mà còn lan nhanh sang các khâu chế biến thứ cấp. Các nhà chế biến Nhật Bản hiện phải chống đỡ sự gia tăng đồng loạt của nhiều hạng mục chi phí. Về khâu đóng gói, giá bao bì carton và các loại màng nhựa phức hợp ghi nhận mức tăng từ 10% đến 20%, tạo áp lực lớn lên giá thành phẩm.
Bên cạnh đó, chi phí năng lượng cũng trở thành gánh nặng khi phần lớn doanh nghiệp báo cáo mức tăng giá điện kỷ lục. Hệ thống logistics và vận tải cũng không nằm ngoài vòng xoáy này với các đợt điều chỉnh cước phí mạnh mẽ. Sự kết hợp giữa các yếu tố đầu vào nêu trên hỗ trợ việc hình thành một mặt bằng chi phí mới, khiến biên lợi nhuận của ngành bị thu hẹp đáng kể.
Sản lượng sụt giảm và áp lực lên người tiêu dùng
Tốc độ thu hẹp quy mô của ngành đang diễn ra ở mức đáng báo động. Từ vị thế một ngành công nghiệp sở hữu sản lượng vượt ngưỡng một triệu tấn vào thập niên 70, con số này hiện đã rơi xuống mức dưới 390.000 tấn vào năm 2024 và dự báo sẽ sớm xuyên thủng ngưỡng 360.000 tấn.
Thực trạng này buộc các nhà sản xuất phải chuyển nhượng toàn bộ gánh nặng chi phí sang phía người tiêu dùng. Tính đến cuối năm 2025, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đối với các mặt hàng surimi tại Nhật Bản đã chạm mốc 130,4 so với nền tảng năm 2020. Những thực phẩm thiết yếu hằng ngày như chả cá Kamaboko hay Chikuwa hiện xác lập các mức giá cao chưa từng có trong lịch sử. Với những biến động khó lường của thị trường năng lượng và xu hướng ưu tiên các dòng cá lợi nhuận cao, lộ trình tìm lại sự ổn định cho ngành surimi Nhật Bản trong năm 2026 vẫn là một bài toán đầy thách thức.
