Tại vùng đất Tiêu Sơn (Hàng Châu, Chiết Giang, Trung Quốc), củ cải khô không đơn thuần là món ăn đưa cơm mộc mạc mà còn là niềm tự hào văn hóa ẩm thực trăm năm. Thương hiệu “Vương Thái Hòa” do ông cha của Phó Khải Lợi gầy dựng từ năm 1922, từng là niềm kiêu hãnh của cả vùng với bí quyết ủ muối củ cải trứ danh, được ghi danh vào danh mục Di sản Văn hóa Phi vật thể.
Thế nhưng, thời điểm năm 2015 khi Phó Khải Lợi tốt nghiệp đại học, thương hiệu trăm tuổi này đang đứng trước nguy cơ lụi tàn. Đội ngũ nghệ nhân già yếu dần, quy mô sản xuất thủ công nhỏ lẻ manh mún, bao bì đóng gói bằng bao tải hoặc túi nilon đơn sơ, thị trường ngày càng co cụm và bị người tiêu dùng trẻ quay lưng vì cho rằng đây là món ăn “thô kệch, mặn chát và chỉ dành cho người già”.
Được nhà trường xét diện tuyển thẳng lên thạc sĩ, ai cũng nghĩ Phó Khải Lợi sẽ tiếp tục con đường học thuật thênh thang. Nhưng nhìn xưởng nghề gia đình vắng bóng người trẻ, nhìn những giàn phơi củ cải hoang hoải trong sương sớm, cô thấu hiểu: nếu mình không về, nghề truyền thống của tổ tiên có thể sẽ vĩnh viễn biến mất.
Vượt qua sự hoài nghi của người ngoài và nỗi băn khoăn của chính cha mẹ, Phó Khải Lợi quyết chí trở thành một nông dân thời đại mới “cắm rễ” tại quê hương.
Bí quyết “Tam sái tam yêm”: Giữ trọn cốt cách cổ truyền trong từng thớ củ cải
Đổi mới thương hiệu không đồng nghĩa với việc đốt cháy giai đoạn. Muốn có sản phẩm thượng hạng, nguyên tắc đầu tiên là phải tôn trọng quy luật tự nhiên và kỹ nghệ thủ công cốt lõi. Bước chân vào xưởng, bài học đầu tiên Phó Khải Lợi khắc cốt ghi tâm chính là giữ nghề nhưng không bảo thủ, kế thừa tinh hoa nhưng phải táo bạo thích ứng.
Để củ cải có được độ giòn đặc trưng và vị ngọt hậu tự nhiên, cô kiên quyết chỉ sử dụng giống củ cải địa phương đặc hữu mang tên “Nhất Đao Chủng” (loại củ cải thon dài, chắc ruột, hàm lượng đường tự nhiên cao và ít xơ xốp). Khâu canh tác hoàn toàn thuận theo tự nhiên trên dải đất phù sa ven sông màu mỡ.
Ở khâu chế biến, cô trung thành tuyệt đối với cổ pháp “Tam sái tam yêm” (ba lần phơi nắng kết hợp ba lần ướp muối thủ công). Từng mẻ củ cải được thái lát đều đặn, phơi dưới nắng hanh heo mùa thu vàng rực trên những phên nứa truyền thống, rồi đưa vào chum sành ủ muối theo tỷ lệ bí truyền.
Đặc biệt, quá trình lên men yếm khí kéo dài tròn 300 ngày trong các lu sành cổ. Thời gian đủ dài giúp hệ vi sinh bản địa chuyển hóa đường tự nhiên thành vị umami đậm đà khó cưỡng, miếng củ cải chuyển sang màu cánh gián vàng óng, dai giòn sần sật mà không hề cần đến bất kỳ chất tạo màu hay bảo quản hóa học nào.
Xóa nhãn “quê mùa”: Biến củ cải muối thành món snack thượng hạng
Nếu chỉ giữ nguyên cách đóng gói bằng bao tải thô ráp và vị mặn khé cổ của ngày xưa, củ cải khô sẽ mãi mãi kẹt lại ở góc chợ quê. Phó Khải Lợi quyết định thực hiện cuộc “lột xác” toàn diện. Nhận thấy người tiêu dùng thành thị ngày càng chuộng lối sống lành mạnh, cô gái trẻ đã bắt tay cùng các chuyên gia công nghệ thực phẩm để nghiên cứu dòng củ cải khô giảm natri (ít muối), kết hợp gia vị thảo mộc tự nhiên, dầu ớt mè thơm hoặc sốt chua ngọt nhẹ.
Thay vì các bao lớn nặng trịch, sản phẩm được đóng vào các gói nhỏ ăn liền hút chân không tiện lợi, hoặc hũ thủy tinh thiết kế tối giản tinh tế mang hơi thở đương đại. Người trẻ giờ đây có thể mang gói củ cải khô vào văn phòng, ăn kèm bữa trưa salad, cháo yến mạch, mì udon hoặc đơn giản là nhâm nhi như một món snack giòn tan ngon miệng.
Phó Khải Lợi còn thiết lập hệ thống nhà xưởng đạt chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm SC, xây dựng khu trưng bày trải nghiệm quy trình sản xuất phi vật thể kết hợp du lịch nông nghiệp, biến xưởng làm củ cải thành điểm check-in văn hóa thu hút đông đảo du khách trẻ. Cô đích thân lên sóng livestream bán hàng, chia sẻ câu chuyện di sản gia đình bằng ngôn ngữ tươi vui, dí dỏm của thế hệ Gen Z. Củ cải muối khô từ món ăn bị chê là “cổ lỗ sĩ” đã vụt sáng trở thành sản phẩm “hot trend” trên khắp các nền tảng thương mại điện tử như Douyin, Tmall và Xiaohongshu.
Mô hình nông nghiệp theo đơn đặt hàng biến củ cải thành cây xóa nghèo, làm giàu
Thành công của một thương hiệu nông sản không đo đếm bằng lợi nhuận cá nhân, mà nằm ở số lượng người nông dân cùng được hưởng lợi trên chính mảnh đất quê hương. Để bảo đảm nguồn cung nguyên liệu ổn định và đạt chuẩn, Phó Khải Lợi không chọn cách ép giá thương lái mà chủ động xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị.
Cô cung cấp miễn phí hạt giống thuần “Nhất Đao Chủng”, mời kỹ thuật viên về tận ruộng hướng dẫn bà con bón phân hữu cơ sinh học, đồng thời ký cam kết thu mua bao tiêu toàn bộ sản lượng củ cải tươi với mức giá bảo hộ cao hơn thị trường tự do từ 10% đến 15%. Nhờ có đầu ra ổn định với giá tốt, bà con nông dân Tiêu Sơn không còn phải chịu cảnh “được mùa mất giá” hay củ cải chín rục ngoài đồng. Mỗi năm, chuỗi cung ứng của Phó Khải Lợi đã thu mua hàng chục nghìn tấn củ cải, mang lại nguồn thu nhập gia tăng trực tiếp hơn 15 triệu nhân dân tệ cho các hộ dân tham gia chuỗi.
Hành trình 11 năm của Phó Khải Lợi gửi gắm thông điệp mạnh mẽ: Bất kỳ sản vật nông nghiệp bình dị nào cũng có thể trở thành mặt hàng cao cấp nếu được thổi vào đó tư duy thẩm mỹ hiện đại và trách nhiệm cộng đồng.
