Dù phải đối mặt với hàng loạt thách thức khách quan, ngành cá ngừ Việt Nam vẫn thể hiện bản lĩnh kiên cường khi bước sang năm 2026. Tổng kim ngạch xuất khẩu trong hai tháng đầu năm đạt mức 129 triệu USD, tương đương với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến thị trường ghi nhận sự phân cực rõ nét khi đà tăng trưởng mạnh mẽ của tháng Giêng nhanh chóng bị thay thế bởi sự chênh lệch vào tháng Hai với doanh thu chỉ đạt hơn 53 triệu USD, sụt giảm 15% so với năm ngoái. Sự biến động này bắt nguồn từ chính sách quản lý thắt chặt tại các nước nhập khẩu, chi phí logistics leo thang và áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ quốc tế.
Hoa Kỳ tiếp tục giữ vững vị trí thị trường tiêu thụ cá ngừ lớn nhất của Việt Nam, chiếm 32,8% tổng giá trị xuất khẩu với con số hơn 42 triệu USD. Tuy nhiên, rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe cùng sự thay đổi trong chính sách bảo vệ người tiêu dùng đã khiến kim ngạch tại thị trường này giảm 15%. Đáng chú ý là các quy định tuân thủ liên quan đến Luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) đã làm gia tăng đáng kể chi phí vận hành, buộc các đơn vị xuất khẩu phải bổ sung nhiều chứng nhận phức tạp như Giấy chứng nhận xuất xứ (COA). Trái ngược với sự sụt giảm tại Mỹ, các doanh nghiệp nội địa đã nhanh chóng thích ứng bằng cách khai phá tiềm năng tại những thị trường mới nổi. Kết quả ghi nhận mức tăng trưởng đầy ấn tượng tại Nga với 27%, Đức 10%, Israel 61%, Mexico 36%, Ai Cập 24% và đặc biệt là Chile với mức tăng đột biến 111%. Chiến lược đa dạng hóa thị trường đã giúp ngành hàng giảm bớt sự lệ thuộc vào một điểm đến duy nhất, tạo thế đứng ổn định cho tổng kim ngạch.
Cấu trúc mặt hàng xuất khẩu cũng ghi nhận những điều chỉnh chiến lược phù hợp với thị hiếu tiêu dùng thế giới. Các sản phẩm cá ngừ đông lạnh thuộc mã HS 03 vẫn giữ vai trò chủ đạo khi chiếm hơn 55% tổng kim ngạch, mặc dù khối lượng ghi nhận mức giảm nhẹ gần 4%. Ở chiều ngược lại, nhóm sản phẩm cá ngừ chế biến và đóng hộp thuộc mã HS 18 đạt mức tăng trưởng 5%, trong đó cá ngừ đóng hộp thể hiện sức bật mạnh mẽ. Xu hướng này cho thấy các doanh nghiệp đang nắm bắt tốt tâm lý ưu tiên thực phẩm tiện lợi, giá cả hợp lý và có thời hạn bảo quản lâu dài của người tiêu dùng toàn cầu.
Tuy nhiên, lợi nhuận của ngành đang bị đe dọa bởi áp lực chi phí nguyên liệu và logistics. Giá cá ngừ vằn đông lạnh hiện dao động ngưỡng 1.600 đến 1.700 USD/tấn do sản lượng khai thác tại các ngư trường chính sụt giảm. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn, đẩy phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng hơn 1.000% trong một số trường hợp đặc thù. Hệ quả trực tiếp là giá cước vận chuyển và thời gian giao hàng bị kéo dài, gây áp lực trực tiếp lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Ngoài ra, việc Hiệp định thương mại giữa EU và Ấn Độ chính thức có hiệu lực từ tháng 1 năm 2026 sẽ từng bước xóa bỏ thuế quan đối với hải sản Ấn Độ trong vòng 7 năm tới. Sự trỗi dậy của Ấn Độ tại thị trường EU sẽ thu hẹp lợi thế thuế quan ưu đãi của Việt Nam, tạo nên cuộc đua khốc liệt về giá bán trong tương lai gần.
Theo bà Nguyễn Hà, chuyên gia thị trường cá ngừ thuộc Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), thực trạng hiện nay chính là giai đoạn chuyển đổi then chốt. Sự tăng trưởng nhẹ vào đầu năm 2026 cho thấy nhu cầu thị trường vẫn tồn tại, nhưng khả năng thích ứng mới là yếu tố quyết định sự thành bại. Nhằm duy trì đà tăng trưởng cho những quý tiếp theo, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần theo dõi sát sao biến động kinh tế thế giới, tập trung khai thác các thị trường ngách và đẩy mạnh đầu tư công nghệ chế biến sâu để gia tăng giá trị thặng dư cho sản phẩm. Việc nâng cao năng lực tuân thủ các quy định quốc tế và tối ưu hóa chuỗi cung ứng là những ưu tiên hàng đầu để vượt qua môi trường thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp.
