Bốn nền tảng vững chắc của mô hình "an dưỡng tại nhà"
Đầu tiên là sửa sang lại ngôi nhà. Khi các cụ có yêu cầu, chính quyền sẽ cử người đến đánh giá và hỗ trợ kinh phí để biến ngôi nhà quen thuộc trở nên an toàn và tiện lợi hơn, từ việc lắp thêm tay vịn trong nhà tắm, làm sàn chống trơn trượt, cho đến mở rộng cửa để xe lăn có thể ra vào dễ dàng.
Tiếp theo là một đội ngũ chăm sóc tận nhà, luôn sẵn sàng. Các y tá, điều dưỡng viên sẽ định kỳ đến tận nơi để giúp đỡ các cụ những việc cá nhân như tắm rửa, thay thuốc, tập vật lý trị liệu. Chỉ cần có nhu cầu, nhân viên chăm sóc có thể có mặt trong vòng 30 phút.
Để các cụ không cảm thấy cô đơn, các trung tâm sinh hoạt cộng đồng ban ngày được hình thành. Ban ngày, các cụ có thể đến đây như đến ngôi nhà thứ hai của mình để ăn uống, tham gia các hoạt động và quan trọng nhất là để gặp gỡ, trò chuyện cùng bạn bè. Tối đến, các cụ lại trở về nhà ngủ trong không gian riêng tư của mình.
Mảnh ghép cuối cùng và cũng là quan trọng nhất, là việc chăm sóc sức khỏe từ sớm. Các nhân viên y tế sẽ thường xuyên đến thăm nhà để theo dõi sức khỏe của các cụ và can thiệp ngay khi có những dấu hiệu bất thường. Mục tiêu là giúp các cụ khỏe lâu hơn, không để bệnh nhẹ trở thành bệnh nặng.
Cách làm của người Đan Mạch rất rõ ràng: người già không cần phải đi đâu cả, vì mọi sự chăm sóc cần thiết sẽ được mang đến tận nhà.
Một hệ thống như vậy hẳn phải rất tốn kém?
Nhiều người sẽ nghĩ rằng một hệ thống như vậy hẳn phải rất tốn kém. Nhưng thực tế lại cho thấy, chi phí cho mỗi người trong mô hình này lại thấp hơn khoảng 1/4 so với việc chăm sóc tập trung.
Lý do nằm ở chỗ nó đã tiết kiệm được khoản chi phí lớn nhất là tiền xây dựng và vận hành các cơ sở. Thay vì đổ tiền vào những tòa nhà mới, họ dùng chính số tiền đó để sửa sang lại nhà cửa cho từng người. Thay vì chi tiền vận hành các cơ sở lớn, họ đầu tư vào việc phòng bệnh từ sớm. Khi đầu tư đúng chỗ ngay từ đầu, gánh nặng về sau sẽ giảm đi. Thời gian các cụ có thể tự chăm sóc bản thân được kéo dài, còn thời gian cần đến sự chăm sóc đặc biệt được rút ngắn lại.
Người Đan Mạch không cắt giảm tiền chăm sóc người già. Họ đầu tư một cách khôn ngoan vào giai đoạn trước khi các cụ đổ bệnh.
Bài học nào cho chúng ta?
Chúng ta không thể sao chép hoàn toàn, nhưng những nguyên tắc cốt lõi của Đan Mạch lại rất đáng để suy ngẫm, đặc biệt là khi nó rất phù hợp với văn hóa "gia đình" của người Á Đông.
Đầu tiên là thay đổi cách nhìn về việc sửa sang nhà cửa cho người lớn tuổi. Ở Việt Nam, nhiều người vẫn ngại lắp các thiết bị hỗ trợ vì cho rằng nó "tốn kém" hoặc thậm chí là "điềm gở". Nhưng nếu chúng ta xem đó là một cách để báo hiếu, để cha mẹ được sống thoải mái và an toàn hơn trong chính ngôi nhà của mình, mọi chuyện sẽ khác.
Thứ hai là coi trọng dịch vụ chăm sóc tại nhà. Việc chăm sóc cha mẹ già vẫn đang là trách nhiệm và đôi khi là gánh nặng của con cái, chủ yếu là phụ nữ. Nếu có những dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp tại nhà được hỗ trợ bởi bảo hiểm, con cái vừa có thể yên tâm đi làm, vừa đảm bảo cha mẹ được chăm sóc một cách tốt nhất.
Cuối cùng là xây dựng tình làng nghĩa xóm. Các trung tâm sinh hoạt cộng đồng cần trở thành những điểm đến thực sự, nơi các cụ tìm thấy niềm vui và sự sẻ chia, chứ không chỉ tồn tại cho có.
Mô hình của Đan Mạch đã giải quyết một nỗi sợ rất con người: người già không sợ viện dưỡng lão không tốt, họ sợ phải rời xa mái ấm của mình. Với người Việt Nam, sự gắn bó với gia đình, với ngôi nhà còn sâu sắc hơn nhiều.
Thứ chúng ta cần liệu có phải là những viện dưỡng lão to đẹp hơn hay là một vòng tay cộng đồng rộng lớn hơn, len lỏi vào từng gia đình? Là những tòa nhà cao cấp hơn, hay là những người chăm sóc tận tâm có thể đến gõ cửa nhà các cụ mỗi ngày?
