Hơn một thế kỷ trước, búp trà này đã vượt trùng dương đoạt giải vàng quốc tế, trở thành quân bài xuất khẩu chiến lược. Thế nhưng cách đây không lâu, người làm trà nơi đây vẫn đành ngậm ngùi bán tháo lá tươi với giá bèo bọt. Chỉ đến khi một thế hệ "người làm nông nghiệp mới" dấn thân về non cao, cải tiến kỹ nghệ, xây dựng thương hiệu và mở toang kênh tiêu thụ, búp trà vùng cao mới thực sự hóa thành "chiếc lá vàng ròng" làm giàu cho người nông dân.
Hào quang trăm năm và nỗi trăn trở "trà quý mắc kẹt giữa ngàn sâu"
Trà Ninh Hồng thời xưa có tên là Ninh Châu công phu hồng trà (Tu Thủy thời cổ gọi là Ninh Châu, tên trà cũng từ đó mà nên). Ngay từ những năm Đạo Quang triều Thanh, kỹ thuật chế biến trà Ninh Hồng đã thành hình; bước sang thời Quang Tự, dòng trà này chạm tới thời kỳ hoàng kim rực rỡ. Mỗi năm, hàng chục vạn thùng trà Ninh Hồng được đóng kiện xuất khẩu sang phương Tây, độc chiếm ưu thế trên thị trường quốc tế, được giới mộ điệu tôn xưng cùng với Kỳ Hồng (trà Kỳ Môn) thành "hai đại công phu hồng trà" của thế giới.
Tuy nhiên, sau thời kỳ huy hoàng ấy, Ninh Hồng trải qua một giai đoạn thoái trào dài đằng đẵng. Suốt nhiều năm, ngành trà địa phương chỉ dừng lại ở phương thức khai thác thô sơ là hái lá và bán nguyên liệu tươi ra bên ngoài. Người làm trà dầm sương dãi nắng cả mùa vụ nhưng chỉ thu về những đồng bạc lẻ từ lá chè thô, trong khi phần lớn lợi nhuận béo bở đều rơi vào tay thương lái trung gian. Thêm vào đó, mỗi nhà sao tẩm một kiểu, chất lượng không ổn định, thiếu vắng quy chuẩn và thương hiệu thống nhất. Khách hàng dẫu nghe danh nhưng không tài nào nhận diện được phẩm vị Ninh Hồng chính tông. Nghề cổ trăm năm bày ra đó nhưng không đổi thành chén cơm ấm no cho bà con; búp trà quý cứ thế mắc kẹt giữa bốn bề rừng núi.
Bác sĩ rời áo blouse trắng và cuộc "đại phẫu thuật" quy trình làm trà
Bước ngoặt chỉ thực sự mở ra khi Lương Thiên Trụ nhập cuộc. Ít ai biết rằng, trước khi làm doanh nhân nông nghiệp, Lương Thiên Trụ từng là một bác sĩ ngoại khoa chỉnh hình. Trong ký ức tuổi thơ nghèo khó, những ngày leo núi hái trà, bán lá trà là chiếc phao cứu sinh duy nhất giúp ông gom tiền đóng học phí. Vị trà quê hương vì thế đã khắc sâu vào tâm khảm. Năm 2017, nhìn cảnh búp trà quê nhà bị ghẻ lạnh, ông hạ quyết tâm cởi bỏ áo blouse trắng, quay về bám rễ nơi quê hương để lập nghiệp, thề phải xóa bỏ cho bằng được lối mòn "chỉ bán nguyên liệu thô, không màng làm thương hiệu".
Nghề cổ là vốn quý không thể bỏ, nhưng khư khư lề lối cũ thì không thể bứt phá. Ông Lương Thiên Trụ cùng đội ngũ kỹ thuật ngày đêm cắm chốt trong phân xưởng, tiến hành cải tạo toàn diện quy trình chế biến Ninh Hồng truyền thống: từ làm héo lá, vò trà, lên men cho đến sấy nung. Thay vì phó mặc chất lượng vào cảm tính của thợ già và sự thất thường của thời tiết, ông đưa vào tư duy công nghệ chuẩn mực: kiểm soát nhiệt độ chính xác, kiểm soát áp lực vò nén và kiểm soát thời gian từng công đoạn.
Nhờ đó, một bộ quy chuẩn hoàn chỉnh từ sơ chế, tinh chế đến phối trộn hương vị đã thành hình. Trà sau chuẩn hóa đạt độ đồng nhất vượt trội với sợi trà bện chặt thon nhỏ óng ả, hương thơm thanh khiết, vị đượm ngọt sâu và nước trà bền qua nhiều tuần hãm, liên tiếp đoạt Huy chương Vàng tại các hội thi tuyển chọn trà danh giá toàn quốc.
Chuỗi liên kết vùng và chiến lược "đưa trà xuống núi"
Khi chất lượng đã vững vàng, bài toán tiếp theo là kiến thiết một chuỗi giá trị bền vững. Không chỉ bó hẹp ở vùng đồi trong huyện, doanh nghiệp tận dụng lợi thế của "Khu thí điểm phát triển xanh liên vùng Thông Thành - Bình Giang - Tu Thủy" (vùng giáp ranh ba tỉnh Hồ Bắc - Hồ Nam - Giang Tây) để mở rộng địa bàn thu mua búp tươi. Doanh nghiệp cử hẳn thợ kỹ thuật lành nghề đến tận vườn hướng dẫn miễn phí bà con các vùng lân cận kỹ thuật chăm bón hữu cơ và sơ chế đúng cách, kéo toàn bộ dải đồi chè liên tỉnh cùng nâng chuẩn chất lượng.
Về phương thức tổ chức, mô hình "Doanh nghiệp + Hợp tác xã + Hộ nông dân" được vận hành đồng bộ. Doanh nghiệp thu mua trực tiếp búp tươi từ tay người trồng với mức giá sàn bảo hiểm, giúp người dân hoàn toàn trút bỏ nỗi lo bị thương lái ép giá khi thị trường biến động.
Ở khâu tiêu thụ, thay cho thói quen ngồi chờ mối lái tìm đến, doanh nghiệp triển khai chiến lược trực tiếp - trực tuyến đầy chủ động: Kênh trực tiếp phủ sóng vững chắc hơn 700 đại lý phân phối, đồng thời bắt tay cung ứng dài hạn cho hơn 20 tập đoàn doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn. Kênh trực tuyến đưa trà lên các sàn thương mại điện tử Taobao, JD.com, phân phối rộng khắp toàn quốc và xuất khẩu ra nước ngoài.
Mô hình này đã đồng hành cùng hơn 3.600 hộ nông dân (trong đó có 760 hộ từng thuộc diện nghèo), giúp thu nhập mỗi hộ tăng bình quân trên 3.000 Nhân dân tệ mỗi năm. Đó là bước nhảy vọt ngoạn mục từ thân phận bán nguyên liệu rẻ mạt sang vị thế sở hữu thương hiệu thành phẩm giá trị cao.
Sức mạnh thương hiệu vùng và du lịch trải nghiệm
Nhìn rộng ra toàn huyện Tu Thủy hôm nay, thành công của thương hiệu trà Ninh Hồng không còn là nỗ lực đơn độc của một vài doanh nghiệp mà đã kết tinh thành một cấu trúc hoàn chỉnh. Doanh nghiệp đầu tàu xây dựng thương hiệu và mở thị trường; hợp tác xã làm cầu nối gắn kết bà con nông dân, tổ chức thu hái và sơ chế; các nông trại gia đình và nông hộ chuyên tâm quản lý đồi chè sinh thái, bảo đảm nguồn nguyên liệu sạch.
Đặc biệt, huyện thống nhất xây dựng "Thương hiệu công cộng khu vực Trà Ninh Hồng" theo cơ chế "Nhãn hiệu mẹ – Nhãn hiệu con". Doanh nghiệp dùng nhãn hiệu riêng liên kết dưới thương hiệu công cộng của địa phương, cùng nhau tiến ra thị trường, dẹp bỏ hoàn toàn nạn tranh mua tranh bán, phá giá lẫn nhau. Đến năm 2026, giá trị thương hiệu chỉ dẫn địa lý Ninh Hồng trà đã chính thức vượt mốc 3 tỷ Nhân dân tệ.
Chưa dừng lại ở đó, địa phương mở rộng thêm các loại hình kinh tế trải nghiệm: xây dựng khu du lịch sinh thái nông nghiệp, khánh thành Viện bảo tàng Trà Ninh Hồng, kết hợp tour ngắm cảnh đồi chè, du khách tự tay hái chè và tham gia các lớp học thực tế tìm hiểu văn hóa trà truyền thống. Đồi chè biến thành khu thắng cảnh, đưa búp trà vượt khỏi giới hạn "để uống" đơn thuần trở thành sản phẩm "để ngắm, để chơi, để học", mở toang cánh cửa tăng thu nhập cho cư dân bản địa.
Một búp trà nhỏ bé nơi non cao đã viết nên câu chuyện lớn về làm giàu nông thôn. Hôm nay, những người làm trà biết kế thừa phương pháp cổ truyền, đổi mới công nghệ và kiến tạo thương hiệu đã đưa danh trà tái xuất ngoạn mục.
Nguồn tham khảo: Tounongye
