Giá trị không nằm trên đồng ruộng
Trong nhiều năm, câu chuyện của ngành lúa gạo Việt Nam gần như chỉ xoay quanh sản lượng. Tây Nguyên – với lợi thế về quỹ đất, khí hậu và khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn – đang dần tham gia sâu hơn vào bản đồ lúa gạo quốc gia.
Tuy nhiên, gia tăng sản lượng không đồng nghĩa với gia tăng giá trị. Phần “lợi nhuận mỏng” của hạt gạo thường bị bào mòn ngay sau thu hoạch, từ khâu bảo quản, sấy, đến xay xát và hoàn thiện sản phẩm.
Chính tại khoảng trống này, vai trò của doanh nghiệp chế biến trở nên rõ nét. Không mở rộng theo chiều ngang, Phan Gia lựa chọn đi thẳng vào “điểm rơi” của chuỗi giá trị: khâu sau thu hoạch.
Doanh nghiệp đặt nhà máy ngay tại vùng nguyên liệu Tây Nguyên, qua đó rút ngắn thời gian xử lý lúa tươi – yếu tố quyết định đến chất lượng hạt gạo. Việc giảm quãng đường vận chuyển không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn hạn chế đáng kể hao hụt và suy giảm chất lượng – một thực trạng phổ biến trong sản xuất nông nghiệp.
Theo ông Vũ Đình Mười, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phan Gia, định hướng xuyên suốt của doanh nghiệp không phải là cạnh tranh bằng việc ép giá nguyên liệu, mà là bằng năng lực chế biến và gia tăng giá trị sản phẩm sau thu hoạch. Cách tiếp cận này nhằm giữ được chất lượng ban đầu của hạt lúa, đồng thời tạo dư địa để phân chia lợi ích tốt hơn cho người trồng lúa.
“Chúng tôi không mua rẻ để bán đắt, chúng tôi đầu tư công nghệ để gia tăng giá trị cho hạt gạo, hạt cà phê, từ đó chia sẻ lợi nhuận lại cho chính người nông dân” - Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phan Gia khẳng định.
Công nghệ và liên kết – trụ cột của chuỗi giá trị
Trọng tâm trong mô hình của Phan Gia nằm ở hệ thống chế biến được đầu tư có chọn lọc. Quy trình vận hành theo hướng khép kín, kiểm soát xuyên suốt từ đầu vào đến thành phẩm.
Các công đoạn như sấy lúa có kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm, tách màu bằng cảm biến quang học, đánh bóng gạo hay kiểm soát an toàn thực phẩm không còn là phần phụ, mà trở thành yếu tố quyết định giá trị thương mại của sản phẩm
Thực tế cho thấy, chính những khâu này là nơi hạt gạo dễ bị “mất giá” nếu không được đầu tư đúng mức. Ngược lại, khi được chuẩn hóa, chúng giúp nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.
Cùng với chế biến, doanh nghiệp từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất thông qua việc liên kết với nông dân. Theo định hướng của doanh nghiệp, việc kiểm soát chất lượng cần bắt đầu từ khâu canh tác, thông qua hỗ trợ kỹ thuật, áp dụng các tiêu chuẩn như VietGAP và xây dựng đầu ra ổn định. Mối liên kết này không chỉ giúp giảm rủi ro cho người trồng lúa mà còn đảm bảo tính ổn định cho nguồn nguyên liệu – yếu tố then chốt của chế biến quy mô lớn.
Nhìn rộng hơn, hạn chế lớn nhất của ngành lúa gạo Việt Nam không nằm ở năng lực sản xuất, mà ở khả năng giữ và nâng cao giá trị sau thu hoạch. Việc tập trung vào sấy, bảo quản và chế biến sâu – như cách Phan Gia đang theo đuổi – là một hướng đi mang tính thực tế. Trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, những mô hình như vậy có thể trở thành trụ cột mới của chuỗi giá trị.
Từ một doanh nghiệp thương mại – dịch vụ, Phan Gia đang dịch chuyển sang vai trò sâu hơn trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Sự chuyển dịch này phản ánh xu hướng chung của ngành: lấy công nghệ và chế biến làm nền tảng, thay vì chỉ dựa vào sản xuất thô. Trong hành trình nâng tầm hạt gạo Việt, chính những khâu sau thu hoạch – vốn lâu nay ít được chú ý – lại là nơi quyết định giá trị thực.
