Những sản vật tinh túy từ khắp các vùng miền kết tinh từ mồ hôi công sức của người nông dân đang ngày càng phong phú. Thế nhưng, một nghịch lý vẫn tồn tại: nông dân thường xuyên đối mặt với điệp khúc "được mùa, mất giá" trong khi người tiêu dùng ở thành thị lại khó khăn khi tìm mua những sản phẩm tươi ngon, nguồn gốc rõ ràng. Con đường đưa nông sản từ cánh đồng về phố thị dường như còn nhiều cách trở, tạo ra một khoảng trống lớn giữa người sản xuất và người tiêu dùng.
Nhận diện những trở lực
Thực tế cho thấy, chất lượng nông sản ngày càng được nâng cao, tuy nhiên hành trình đến với người tiêu dùng cuối cùng lại bị cản trở bởi nhiều yếu tố. Đầu tiên phải kể đến chuỗi cung ứng còn nhiều tầng nấc trung gian. Nông sản từ khi thu hoạch phải qua tay nhiều thương lái, qua các chợ đầu mối rồi mới đến được các tiểu thương ở chợ lẻ hay siêu thị. Mỗi một khâu trung gian lại cộng thêm chi phí, khiến người nông dân không bán được giá cao còn người tiêu dùng phải mua với giá đắt đỏ.
Thứ hai, tổn thất sau thu hoạch là một vấn đề lớn. Do thiếu hụt hệ thống kho lạnh và quy trình vận chuyển, bảo quản chuyên nghiệp, tỷ lệ rau củ quả hư hỏng có thể lên tới 20-30%. Con số này ở các quốc gia phát triển là dưới 5%. Tình trạng này không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn trực tiếp làm giảm thu nhập của nhà nông.
Bên cạnh đó, sự thiếu liên kết giữa sản xuất và thị trường cũng là một điểm nghẽn. Người nông dân sản xuất phần nhiều dựa vào kinh nghiệm, chưa nắm bắt kịp thời nhu cầu thị trường, dẫn đến tình trạng cung vượt cầu, sản phẩm làm ra không có đầu ra ổn định. Ngược lại, người tiêu dùng cũng khó lòng truy xuất được nguồn gốc sản phẩm mình đang sử dụng.
Cuối cùng, phần lớn nông sản vẫn chưa xây dựng được thương hiệu. Nhiều sản phẩm có chất lượng tốt nhưng vì thiếu đi sự đầu tư vào bao bì, nhãn mác và quảng bá, nên chưa tạo được dấu ấn và niềm tin lâu dài nơi người tiêu dùng, dẫn đến năng lực cạnh tranh còn yếu.
Những lối mở cho nông sản
Để dòng chảy nông sản được lưu thông suôn sẻ, cần một chiến lược đồng bộ, kết hợp nhiều giải pháp từ chính sách vĩ mô đến hành động của từng cá nhân, doanh nghiệp.
Sức bật từ chính sách và hạ tầng: Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thông qua việc hoàn thiện các chính sách hỗ trợ phát triển hạ tầng thương mại và logistics. Việc đầu tư xây dựng các trung tâm sơ chế, hệ thống kho lạnh đạt chuẩn và mạng lưới vận tải chuyên nghiệp tại các vùng sản xuất trọng điểm sẽ giúp giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch, giữ được độ tươi ngon của sản phẩm. Các chính sách ưu đãi cũng cần được triển khai để thúc đẩy việc xây dựng một hệ thống phân phối hiệu quả từ cấp huyện đến xã, thôn.
Đòn bẩy từ nền tảng số: Trong kỷ nguyên số, thương mại điện tử đã trở thành một kênh phân phối hữu hiệu, giúp nông sản tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng. Các nền tảng bán hàng trực tuyến, các phiên phát sóng trực tiếp tại vườn đang ngày càng phổ biến, giúp người mua quan sát tận mắt sản phẩm và quy trình canh tác. Việc này không chỉ rút ngắn chuỗi cung ứng mà còn giúp người nông dân chủ động hơn trong việc quảng bá sản phẩm. Việc ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc qua mã QR cũng giúp xây dựng lòng tin, khi người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra thông tin chi tiết về sản phẩm.
Nâng tầm giá trị bằng thương hiệu: Nông sản sẽ không thể bán được giá cao nếu chỉ là những sản phẩm thô, không tên tuổi. Xây dựng thương hiệu là con đường tất yếu để nâng cao giá trị. Việc này bắt đầu từ việc chuẩn hóa quy trình sản xuất để đảm bảo chất lượng đồng đều, cho đến thiết kế bao bì bắt mắt và chuyên nghiệp. Mỗi sản phẩm cần có một câu chuyện riêng, gắn liền với văn hóa và đặc trưng của vùng đất tạo ra nó. Việc xây dựng các thương hiệu vùng miền, thương hiệu địa phương mạnh sẽ góp phần khẳng định vị thế của nông sản trên thị trường.
Phát huy sức mạnh tập thể: Để các giải pháp trên được thực thi hiệu quả, không thể thiếu vai trò của các hợp tác xã, doanh nghiệp và chính những người nông dân. Các hợp tác xã hoạt động hiệu quả sẽ là đầu mối tập hợp các nông hộ nhỏ lẻ, tổ chức sản xuất theo quy mô lớn và đứng ra làm cầu nối với các doanh nghiệp phân phối. Đồng thời, việc đào tạo, nâng cao kiến thức về thị trường, kỹ năng bán hàng trên nền tảng số cho người nông dân là vô cùng cần thiết. Sự tham gia của thế hệ trẻ, những người có kiến thức và nhạy bén với công nghệ, vào lĩnh vực nông nghiệp cũng sẽ mang đến một luồng sinh khí mới, thúc đẩy sự đổi mới trong cách thức tiếp thị và phân phối nông sản.
Khi những rào cản trong khâu lưu thông được gỡ bỏ, những sản vật của đồng quê sẽ không còn cách trở với người tiêu dùng. Đó là lúc người nông dân thực sự được hưởng thành quả xứng đáng trên mảnh đất của mình, kinh tế nông thôn có thêm động lực phát triển, và bức tranh nông nghiệp sẽ có thêm nhiều gam màu tươi sáng.
