So với gạo trắng thông thường, gạo màu (gạo nguyên cám) là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe cho con người. Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng gạo màu chứa hàm lượng protein, chất xơ, các nguyên tố vi lượng (Ca, P, Fe, Zn) cao hơn, đồng thời đặc biệt giàu các hợp chất chống oxy hóa, trong đó anthocyanin giúp bảo vệ tim mạch, tăng cường sức đề kháng và phòng ngừa một số bệnh nguy hiểm. Trong thời gian qua, Trung tâm Tài nguyên thực vật đã phục tráng thành công hai nguồn gen lúa màu quý là lúa Bát (Cu đỏ) có nguồn gốc tại Hà Tĩnh và lúa Khẩu cẩm xẳng có nguồn gốc tại Nghệ An. Hai giống lúa này không chỉ có giá trị dinh dưỡng mà còn thích nghi tốt với điều kiện canh tác khó khăn, chủ yếu phụ thuộc vào nước mưa, có khả năng chống chịu sâu bệnh và hạn hán khá tốt.
Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây mới chỉ dừng lại ở việc đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng cơ bản và xây dựng quy trình canh tác ở quy mô nhỏ. Nhiều chỉ tiêu dinh dưỡng quan trọng có lợi cho sức khỏe con người như hàm lượng protein, omega, vitamin, hoạt tính kháng oxy hóa và chất xơ chưa được đánh giá một cách đầy đủ, hệ thống. Bên cạnh đó, các quy trình kỹ thuật canh tác theo hướng sản xuất gạo an toàn, quy trình thu hoạch, bảo quản và chế biến nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm cũng chưa được hoàn thiện và kiểm chứng trong điều kiện sản xuất quy mô lớn. Từ thực tiễn trên, TS. Hoàng Thị Huệ đã phối hợp với các cộng sự tại Trung tâm Tài nguyên Thực vật thực hiện đề tài: “Sản xuất thử nghiệm giống lúa màu đặc sản Bát (Cu đỏ) và Khẩu cẩm xẳng tại một số tỉnh Bắc Trung Bộ” trong thời gian từ năm 2019 đến năm 2021 nhằm mục tiêu hoàn thiện quy trình công nghệ, mở rộng sản xuất 02 giống lúa mùa đặc sản Bát (Cu đỏ) và Khẩu cẩm xằng tại một số tỉnh Bắc Trung Bộ.
Sau hơn ba năm triển khai, nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện cơ sở dữ liệu về các chỉ tiêu dinh dưỡng của gạo màu đối với hai giống lúa Bát (Cu đỏ) và Khẩu cẩm xẳng. Kết quả phân tích cho thấy gạo lứt của hai giống đều chứa hàm lượng protein, omega, chất xơ và các vi chất dinh dưỡng có giá trị; đặc biệt giống Khẩu cẩm xẳng có hàm lượng anthocyanin rất cao, còn giống Bát nổi bật về hàm lượng kẽm và sắt.
Ngoài ra, các tác giả đã sản xuất thành công hạt giống lúa đạt tiêu chuẩn chất lượng, bao gồm giống nguyên chủng và giống xác nhận với khối lượng lớn, đáp ứng yêu cầu mở rộng sản xuất. Các chỉ tiêu về độ sạch, tỷ lệ nảy mầm, độ ẩm và độ thuần đều đạt hoặc vượt tiêu chuẩn hiện hành. Đồng thời, các quy trình kỹ thuật canh tác cho từng giống lúa đã được nghiên cứu, hoàn thiện và lựa chọn các biện pháp tối ưu về phân bón và phương thức gieo cấy, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm trong điều kiện sản xuất thực tế tại địa phương.
Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện quy trình thu hoạch, phơi sấy, bảo quản và chế biến nhằm đảm bảo chất lượng gạo thương phẩm, trong đó xác định được thời điểm thu hoạch và biện pháp sấy phù hợp để vừa đảm bảo năng suất, vừa duy trì hàm lượng các hoạt chất dinh dưỡng, đặc biệt là anthocyanin.
Điểm nổi bật là đề tài đã việc xây dựng thành công các mô hình sản xuất lúa thương phẩm quy mô lớn (100 ha/giống) với sự tham gia của doanh nghiệp, cho hiệu quả kinh tế cao hơn so với sản xuất đại trà. Đồng thời, hồ sơ đăng ký chỉ dẫn địa lý cho gạo Cu đỏ Hà Tĩnh và gạo Khẩu cẩm xẳng Nghệ An đã được hoàn thiện và được Cục Sở hữu trí tuệ chấp nhận hợp lệ, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc bảo hộ, quảng bá và phát triển thương hiệu sản phẩm trong thời gian tới.
Kết quả nghiên cứu góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen lúa màu quý, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế – xã hội của các tỉnh Bắc Trung Bộ
Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21731/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.
