Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, sản xuất lúa gạo đang đứng trước thách thức lớn về giảm thiểu khí nhà kính, đặc biệt là khí mê-tan. Tại hội thảo do Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với Tổ chức Nghiên cứu Nông nghiệp và Thực phẩm Quốc gia Nhật Bản (NARO) tổ chức, AHLĐ Trần Mạnh Báo - Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn ThaiBinh Seed - đã trình bày tham luận về đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp giống nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.
Theo ông, trong khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc và dấu chân carbon, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng phát thải thấp không còn là câu chuyện dài hạn mà là yêu cầu cấp bách. “Nếu không chuyển đổi kịp thời, chúng ta sẽ tự đánh mất lợi thế của mình”, ông nói.
Điểm đáng chú ý trong tham luận của AHLĐ Trần Mạnh Báo là cách tiếp cận từ “gốc rễ” của vấn đề. Ông cho rằng muốn giảm phát thải hiệu quả phải bắt đầu từ giống lúa - yếu tố đầu vào quan trọng nhất của chuỗi giá trị. Giống quyết định thời gian sinh trưởng, khả năng sử dụng phân bón, nhu cầu nước tưới và mức độ chống chịu sâu bệnh.
“Một giống lúa tốt không chỉ cho năng suất cao mà còn giúp giảm lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, từ đó giảm chi phí và phát thải. Doanh nghiệp giống phải đi trước mở đường cho chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp”, ông nhấn mạnh.
Từ quan điểm đó, ThaiBinh Seed xác định chiến lược nghiên cứu, chọn tạo giống theo hướng tích hợp nhiều mục tiêu: năng suất, chất lượng, chống chịu, thích ứng biến đổi khí hậu và tối ưu hiệu quả sử dụng vật tư đầu vào. Theo ông Báo, mục tiêu không đơn thuần là tạo ra một giống mới, mà là góp phần xây dựng nền tảng cho toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo carbon thấp.
Để thực hiện chiến lược này, doanh nghiệp đã đầu tư đồng bộ cho hệ thống nghiên cứu và sản xuất. Viện Nghiên cứu Cây trồng, Phòng thử nghiệm quốc gia, hệ thống nhà máy chế biến hạt giống công nghệ cao được xây dựng nhằm bảo đảm từ khâu nghiên cứu đến thương mại hóa đều được kiểm soát chặt chẽ. Ông Báo cho biết doanh nghiệp đã và đang ứng dụng nhiều tiến bộ khoa học như chọn giống bằng chỉ thị phân tử, kiểm tra gen mục tiêu, công nghệ tế bào, chỉnh sửa gen phối hợp, xử lý đột biến và sản xuất hạt lai F1. Những công nghệ này giúp rút ngắn thời gian chọn tạo, nâng cao độ chính xác và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường.
Một điểm nhấn khác được ông đề cập là việc triển khai xây dựng nhà máy chế biến gạo ứng dụng công nghệ hiện đại của Satake Corporation (Nhật Bản). Theo ông, đây là bước đi quan trọng không chỉ ở khâu chế biến mà còn trong việc bảo đảm truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và gia tăng giá trị sản phẩm gạo phát thải thấp.
Không dừng ở hạt giống, ThaiBinh Seed đang từng bước tổ chức lại mô hình kinh doanh theo hướng liên kết chuỗi. Doanh nghiệp tham gia xây dựng vùng nguyên liệu, phối hợp với nông dân tổ chức sản xuất theo quy trình kiểm soát, gắn với truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững. Đồng thời, phụ phẩm như rơm, rạ, trấu… được nghiên cứu tận dụng theo hướng tuần hoàn, góp phần hạn chế việc đốt rơm rạ trên đồng ruộng gây phát sinh khí nhà kính.
Theo AHLĐ Trần Mạnh Báo, khi doanh nghiệp giống tham gia sâu vào tổ chức sản xuất, việc triển khai quy trình canh tác giảm phát thải sẽ thuận lợi hơn, bởi giống đã được thiết kế phù hợp với phương thức sản xuất đó. “Nếu chỉ nói giảm phát thải ở khâu canh tác mà không bắt đầu từ giống thì rất khó đạt hiệu quả lâu dài”, ông nhận định.
Tại hội thảo, nhiều ý kiến từ phía chuyên gia Việt Nam và Nhật Bản cũng thống nhất rằng đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp giống, sẽ đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi. Quan hệ hợp tác khoa học, công nghệ giữa hai quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho ngành lúa gạo Việt Nam tiến tới sản xuất xanh, minh bạch và có trách nhiệm hơn với môi trường.
Kết thúc phần tham luận, AHLĐ Trần Mạnh Báo một lần nữa khẳng định: xây dựng ngành lúa gạo phát thải thấp không chỉ là yêu cầu từ thị trường mà còn là trách nhiệm đối với môi trường và các thế hệ tương lai. Trong tiến trình đó, doanh nghiệp giống không chỉ cung cấp hạt giống cho một vụ mùa, mà còn phải đóng vai trò kiến tạo nền tảng phát triển dài hạn cho toàn chuỗi giá trị.
Thông điệp từ hội thảo cho thấy, khi thị trường và tiêu chuẩn thay đổi, tư duy phát triển cũng phải thay đổi. Và với ngành lúa gạo - ngành hàng chiến lược của quốc gia - sự thay đổi mang tính đột phá ấy phải bắt đầu ngay từ hạt giống.
