Khi trại cá không chỉ để… nuôi cá
Đã qua rồi cái thời các trang trại nuôi trồng thủy sản (NTTS) là những vùng biệt lập giữa biển khơi, nơi chỉ có ngư dân ngày đêm vất vả với cái rong, con cá. Ngày nay, khái niệm du lịch nghề cá, du lịch nuôi trồng thủy sản đang trở thành một trào lưu mạnh mẽ tại các quốc gia có thế mạnh về kinh tế biển.
Theo tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), việc tích hợp du lịch vào hoạt động NTTS là một trong những chiến lược cốt lõi của “Tăng trưởng Xanh lam”. Chiến lược này nhằm tối ưu hóa lợi ích kinh tế từ tài nguyên biển mà không làm gia tăng áp lực lên môi trường.
Thực tế cho thấy, chi phí và rủi ro trong phát triển NTTS biển sâu hiện nay tương đối cao do các yêu cầu khắt khe về kỹ thuật, công nghệ và sự bất ổn của thị trường. Việc “mở cửa” các lồng bè, trang trại cho du khách tham quan là một mũi tên trúng ba đích: đa dạng hóa nguồn thu, giảm rủi ro thị trường và giáo dục thị trường.
Những “giảng đường” giữa lòng đại dương
Để hình dung rõ nét về mô hình này, hãy nhìn sang Tây Ban Nha – một trong những quốc gia đi đầu trong việc biến nghề cá thành sản phẩm du lịch cao cấp. Tập đoàn Balfegó, nổi tiếng với nghề nuôi cá ngừ vây xanh, đã tạo ra một cơn sốt với tour “Tuna Tour” tại L'Ametlla de Mar (Tarragona).
Không dừng lại ở việc đứng trên tàu ngắm cảnh, du khách được trang bị đồ lặn để trực tiếp bơi giữa hàng trăm con cá ngừ khổng lồ nặng tới 200 kg trong các lồng nuôi giữa biển khơi. Trải nghiệm cảm giác mạnh này kết thúc bằng việc thưởng thức sashimi cá ngừ tươi ngay tại chỗ. Thông qua tour du lịch, Balfegó khéo léo “khoe” được quy trình nuôi sạch, công nghệ giết mổ nhân đạo và cam kết về truy xuất nguồn gốc. Khách hàng sau khi trải nghiệm đã trở thành những đại sứ thương hiệu trung thành nhất của họ.
Rời Địa Trung Hải sang vùng biển Aegean, Hy Lạp – đất nước mà nghề nuôi cá chiếm tới 65% sản lượng thủy sản – cũng đang viết nên câu chuyện thú vị về sự cộng sinh. Tại đảo Patroklos thuộc vịnh Saronic, Công ty Kastelorizo chuyên nuôi cá vược và cá tráp đã táo bạo biến khu vực nuôi trồng thành một... trung tâm lặn biển.
Điểm độc đáo của mô hình tại Hy Lạp là sự tích hợp công nghệ cao. Hợp tác với công ty viễn thông Wings ICT Solutions, Kastelorizo sử dụng nền tảng quản lý bao gồm camera dưới nước và cảm biến môi trường. Du khách không chỉ lặn ngắm cá mà còn được quan sát các thông số môi trường (độ pH, oxy hòa tan, nhiệt độ) hiển thị theo thời gian thực. Điều này biến chuyến đi chơi thành một bài học sinh động về khoa học đại dương, minh chứng cho việc NTTS hiện đại hoàn toàn thân thiện và được kiểm soát chặt chẽ.
Khi người tiêu dùng trở thành "nhà giám sát"
Trong kỷ nguyên mà an toàn vệ sinh thực phẩm là mối quan tâm hàng đầu, mô hình du lịch kết hợp NTTS mang lại giá trị vô hình to lớn: sự minh bạch.
Khi cánh cổng trang trại mở ra, đồng nghĩa với việc người nuôi tự tin tuyệt đối vào quy trình của mình. Du khách, cũng chính là người tiêu dùng cuối cùng, được "mắt thấy, tay sờ" quy trình cho cá ăn, kiểm tra nguồn nước và thu hoạch. Không một lời quảng cáo hoa mỹ nào có sức thuyết phục bằng việc tận mắt chứng kiến con tôm, con cá đang bơi lội trong môi trường nước trong xanh, được chăm sóc bằng thức ăn đạt chuẩn.
Và cũng không thể phủ nhận rằng, giáo dục ý thức người tiêu dùng thông qua du lịch là cách marketing bền vững nhất. Khi họ hiểu được sự vất vả của người nuôi, hiểu được quy trình sạch, họ sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho sản phẩm, từ đó thay đổi định kiến xã hội về thực phẩm nuôi trồng so với đánh bắt tự nhiên.
Tiềm năng của những "thành phố nổi" tại Việt Nam
Tại Việt Nam, dù đi sau, nhưng xu hướng này đang nhen nhóm và phát triển tại các thủ phủ du lịch biển như Quảng Ninh, Khánh Hòa, An Giang. Điển hình tại đặc khu Vân Đồn (Quảng Ninh), mô hình các Hợp tác xã nuôi hàu, nuôi cá song kết hợp đưa đón khách tham quan vịnh Bái Tử Long đang mang lại hiệu quả tích cực. Hay tại đặc khu Phú Quốc, các trại nuôi cấy ngọc trai từ lâu đã trở thành điểm đến không thể thiếu trong các tour du lịch, nơi du khách chứng kiến quy trình cấy nhân tỉ mỉ để tạo ra những viên ngọc quý.
Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, tiên quyết phải quy hoạch không gian biển rõ ràng và kiểm soát nghiêm ngặt an toàn sinh học. Việc ứng dụng công nghệ giám sát môi trường và xử lý rác thải là yêu cầu bắt buộc để không đánh đổi sự an toàn của vật nuôi lấy lợi nhuận du lịch trước mắt.
Vượt lên phép cộng cơ học, sự kết hợp này tạo ra hệ sinh thái đa giá trị: Ngư dân trở thành đại sứ văn hóa, tài nguyên biển được khai thác đa tầng từ nuôi trồng đến cảnh quan. Quan trọng hơn, doanh thu từ du lịch giúp giảm áp lực sản lượng, cho phép nuôi mật độ thưa để bảo vệ môi trường nhưng vẫn đảm bảo thu nhập. Đây chính là triết lý kinh tế xanh: Giảm tác động khai thác nhưng gia tăng giá trị, định hình lại tư duy từ khai thác sang trân trọng và chung sống cùng đại dương.
