Ngày 12/9/2026, tại thành phố Hợp Phì, tỉnh An Huy (Trung Quốc), Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn ThaiBinh Seed, tham dự Diễn đàn quốc tế năm 2026 về hợp tác phát triển ngành lúa gạo và liên kết chuỗi công nghiệp giống hiện đại.
Tại diễn đàn, ông Trần Mạnh Báo trình bày tham luận “Tổng quan về giống lúa lai tại Việt Nam: Thực trạng và triển vọng tương lai”, phân tích vai trò, thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với ngành lúa lai Việt Nam; đồng thời đề xuất định hướng hợp tác, nghiên cứu và phát triển trong thời gian tới.
Lúa lai góp phần nâng cao năng suất, ổn định sản xuất
Theo ông Trần Mạnh Báo, từ một nền nông nghiệp từng phải nhập khẩu hàng triệu tấn lương thực mỗi năm, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu nông, lâm, thủy sản hàng đầu thế giới. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 7,85 triệu tấn gạo, đạt giá trị 4,02 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vị thế của ngành lúa gạo trên thị trường quốc tế.
Trong quá trình phát triển đó, lúa lai đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và ổn định sản xuất. Hiện diện tích gieo cấy lúa lai của Việt Nam đạt khoảng 400.000 đến 500.000 ha mỗi năm, tập trung chủ yếu tại các tỉnh phía bắc và miền trung; nhu cầu hạt giống lúa lai F1 vào khoảng 15.000 đến 18.000 tấn/năm.
Năng suất lúa lai cao hơn lúa thuần khoảng 15 đến 20%. Các giống lúa lai còn thể hiện khả năng thích ứng tốt hơn tại những vùng có điều kiện đất đai khó khăn và thời tiết khắc nghiệt, qua đó góp phần bảo đảm sản lượng và ổn định sinh kế cho người trồng lúa.
Tuy nhiên, ngành lúa lai Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn về khả năng tự chủ nguồn giống. Hiện khoảng 65 đến 70% lượng hạt giống lúa lai F1 vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu, trong khi sản xuất trong nước mới đáp ứng được khoảng 30 đến 35% nhu cầu.
Sự phụ thuộc này không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực nghiên cứu, chọn tạo và tổ chức sản xuất giống trong nước, mà còn mở ra dư địa lớn cho các chương trình đầu tư, chuyển giao công nghệ và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giống lúa lai.
Hợp tác để từng bước tự chủ nguồn giống
Theo Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, mục tiêu chọn tạo giống lúa lai tại Việt Nam đang chuyển dịch rõ rệt. Ngành giống không chỉ theo đuổi mục tiêu năng suất cao mà còn phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chất lượng gạo và cơm, khả năng chống chịu sâu bệnh cũng như thích ứng với biến đổi khí hậu.
Để thực hiện mục tiêu này, Việt Nam cần đẩy mạnh nghiên cứu và thương mại hóa các dòng bố mẹ CMS, TGMS; tăng cường ứng dụng công nghệ sinh học, bản đồ gen và chỉ thị phân tử trong chọn tạo giống; đồng thời nâng cao năng lực sản xuất hạt giống lúa lai F1 trong nước.
Cùng với phát huy năng lực nội tại, việc mở rộng hợp tác quốc tế có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình xây dựng ngành giống lúa lai tự chủ. Những lĩnh vực cần ưu tiên hợp tác gồm trao đổi nguồn gen, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu chọn tạo giống và xây dựng các vùng sản xuất hạt giống F1 quy mô lớn.
“Đất nước chúng tôi luôn rộng mở, mời các bạn đến Việt Nam hợp tác và phát triển cùng chúng tôi”, ông Trần Mạnh Báo nhấn mạnh tại diễn đàn.
Thông điệp này thể hiện mong muốn tăng cường liên kết giữa Việt Nam với các đối tác quốc tế trên tinh thần cùng nghiên cứu, cùng đầu tư và cùng phát triển, hướng tới xây dựng ngành giống lúa lai Việt Nam tự chủ, chất lượng cao và bền vững.
