Na Uy: Siêu máy tính sưởi ấm cho cá hồi
Na Uy đang thúc đẩy một kế hoạch đột phá: tận dụng nhiệt lượng tỏa ra từ siêu máy tính để phục vụ nuôi trồng thủy sản.
Tháng 11/2025, quốc gia này đã hoàn tất việc bàn giao và triển khai Olivia – siêu máy tính mạnh nhất của Na Uy. Hệ thống này được phát triển bởi HPE phối hợp với Sigma2 (cơ quan nghiên cứu điện toán quốc gia Na Uy).
Olivia được đặt tại Trung tâm dữ liệu mỏ Lefdal (Lefdal Mine Datacenter) ở phía Bắc Na Uy. Nằm sâu dưới lòng đất trong một mỏ cũ, sự hiện diện của trung tâm dữ liệu khổng lồ này gần như vô hình từ bên ngoài.
Trong quá trình vận hành, Olivia sử dụng 100% năng lượng tái tạo và áp dụng hệ thống làm mát bằng chất lỏng tập trung để tản nhiệt. Công nghệ này cho phép thu hồi và tái sử dụng hiệu quả lượng nhiệt sinh ra từ các bộ vi xử lý.
Mặc dù hệ thống mới đã giảm mức tiêu thụ điện năng khoảng 30% so với thế hệ trước, nhưng nó vẫn tỏa ra một lượng nhiệt dư thừa đáng kể khi hoạt động ở cường độ cao. Theo kế hoạch, nguồn nhiệt này sẽ được dẫn sang để sưởi ấm cho các trang trại nuôi cá hồi lân cận. Đặc biệt, nguồn nhiệt này rất quan trọng trong giai đoạn ấp trứng và ương cá bột, khi yêu cầu về nhiệt độ nước luôn ở mức cao và ổn định, giúp giảm thiểu lãng phí năng lượng và chi phí vận hành cho trại nuôi.
So với việc xả khí nóng trực tiếp ra môi trường, việc thu hồi nhiệt dư phục vụ nuôi trồng thủy sản vừa giúp giảm lãng phí năng lượng tổng thể, vừa tạo ra điều kiện nhiệt độ nước lý tưởng cho việc nuôi trồng ở các vùng khí hậu lạnh giá. Mô hình này đánh dấu một hướng đi mới trong việc cộng sinh giữa cơ sở hạ tầng điện toán hiệu năng cao và nông nghiệp.
Nhật Bản: Nuôi "Lươn tuyết" bằng nhiệt dư và nước tuyết tan
Một mô hình tương tự cũng đang được triển khai tại Nhật Bản. Trung tâm dữ liệu White Data Center ở Hokkaido đã thành công trong việc sử dụng nhiệt lượng từ máy chủ để nuôi lươn.
Dự án tận dụng đặc thù khí hậu nhiều tuyết của vùng Hokkaido để thiết lập mô hình "Làm mát bằng tuyết + Nuôi trồng bằng nhiệt dư". Cụ thể, lượng tuyết tích trữ trong mùa đông được sử dụng để làm mát các máy chủ tỏa nhiệt lớn. Ngược lại, nhiệt lượng thu hồi từ trung tâm dữ liệu được dẫn vào nhà kính gần đó để sưởi ấm nước trong các ao nuôi lươn. Nhờ đó, nhiệt độ nước luôn được duy trì ổn định ở mức 29-30℃ quanh năm, đáp ứng hoàn hảo nhu cầu sinh trưởng của loài lươn nhiệt đới.
Nguồn nước cấp cho ao nuôi được lấy từ nước tuyết tan dồi dào tại địa phương và lọc sạch trước khi sử dụng. Hiện tại, loài được nuôi là lươn Nhật Bản (Japanese eel). Trong nhà kính, khoảng 3.500 con lươn giống với kích thước 25 cm đang sinh trưởng tốt. Nhóm dự án cho biết, với điều kiện môi trường tối ưu này, lươn có thể đạt kích thước thương phẩm chỉ trong vòng 6 tháng.
White Data Center đã bắt đầu nghiên cứu mô hình này từ năm 2019, ban đầu thử nghiệm với bào ngư và nhím biển. Tuy nhiên, sau nhiều năm, họ quyết định chọn lươn - loài có yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng nước và nhiệt độ - làm đối tượng nuôi chính.
Đại diện dự án chia sẻ: "Nhiệt lượng sinh ra từ trung tâm dữ liệu sẽ là sự lãng phí nếu không được tận dụng. Chúng tôi hy vọng đạt được mục tiêu tái tuần hoàn tài nguyên thông qua mô hình nuôi trồng này".
Hiện tại, sản phẩm lươn của dự án được đặt tên thương mại là "Lươn tuyết" (Snow Eel) và đang thu hút sự quan tâm lớn từ ngành ẩm thực địa phương.
Mô hình kinh tế tuần hoàn dẫn dắt tương lai xanh
Hai trường hợp trên minh họa sống động cho một mô hình hợp tác công nghiệp kiểu mới: kết hợp các cơ sở tiêu thụ năng lượng lớn (trung tâm dữ liệu) với nông nghiệp để sử dụng năng lượng theo chuỗi giá trị (cascade use).
Nếu siêu máy tính của Na Uy thu hồi nhiệt qua hệ thống làm mát bằng chất lỏng để nuôi cá hồi, thì dự án của Nhật Bản còn tiến thêm một bước khi tích hợp tài nguyên bản địa (tuyết), khép kín chu trình giữa làm mát và sưởi ấm.
Những giải pháp này không chỉ giảm thiểu ô nhiễm nhiệt và gánh nặng môi trường từ các trung tâm dữ liệu, mà còn cung cấp phương án kiểm soát nhiệt độ chi phí thấp cho ngành thủy sản, đặc biệt phù hợp với các loài thủy đặc sản giá trị cao nhưng nhạy cảm với nhiệt độ.
Trong bối cảnh nhu cầu về nông nghiệp bền vững và điện toán xanh (Green Computing) ngày càng tăng, mô hình cộng sinh "Điện toán - Thủy sản" được kỳ vọng sẽ trở thành hình mẫu nhân rộng ra nhiều khu vực, thúc đẩy sự phát triển hài hòa giữa công nghệ và sản xuất lương thực.
