Ghi nhận giá trị lịch sử và niềm tự hào của cộng đồng xã Thọ Văn
Trong không khí phấn khởi của những ngày đầu năm mới 2026, tại xã Thọ Văn (tỉnh Phú Thọ) đã diễn ra Lễ đón nhận chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho Lễ hội truyền thống Cướp kén (thuộc xã Dị Nậu cũ). Sự kiện là dấu mốc lịch sử quan trọng, khẳng định giá trị trường tồn của một nét đẹp văn hóa gắn liền với đời sống cư dân nông nghiệp vùng Trung du Bắc Bộ.
Việc Lễ hội Cướp kén được vinh danh (theo Quyết định số 2178/QĐ-BVHTTDL ngày 27/6/2025 của Bộ VHTTDL) là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị lịch sử - văn hóa - xã hội tiêu biểu mà cộng đồng người dân địa phương đã gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, dù tên gọi hành chính có thay đổi (từ xã Dị Nậu cũ nay thuộc xã Thọ Văn), nhưng lễ hội vẫn luôn được nhân dân bảo tồn nguyên vẹn trong đời sống cộng đồng, trở thành biểu tượng văn hoá thiêng liêng của vùng đất này.
Mang đậm yếu tố tín ngưỡng nông nghiệp, Lễ hội thể hiện ước vọng cầu cho quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, nhân khang vật thịnh; đồng thời, phản ánh rõ nét tinh thần đoàn kết cộng đồng và ý thức hướng về cội nguồn dân tộc.
Đền Quốc Tế và những nghi thức dân gian độc đáo gắn liền với tín ngưỡng phồn thực
Tọa lạc bên dòng sông Bứa hiền hòa, đền Quốc Tế - Di tích lịch sử cấp Quốc gia - là ngôi đền được xây dựng từ năm 258 trước Công nguyên để thờ các vị tướng thời Hùng Vương có công dựng nước và giữ nước. Hằng năm, từ mùng 4 đến mùng 6 tháng Giêng, nhân dân địa phương lại tổ chức rước thần và thực hành các nghi lễ truyền thống tại đây.
Điểm nhấn đặc sắc của lễ hội là tích trò “Bách nghệ trình làng” - một hình thức diễn xướng dân gian có từ thời Hùng Vương. Thông qua lối diễn hài hước, sinh động, các nghệ nhân tái hiện bức tranh đời sống lao động phong phú của cư dân nông nghiệp xưa, từ trâu cày, cấy lúa, nghề mộc, nghề sơn cho đến hình ảnh thầy đồ, khóa sinh đi thi. Tích trò không chỉ mang lại tiếng cười mà còn tôn vinh giá trị của lao động, sự cần cù, lối sống lạc quan và tinh thần hiếu học của người dân Việt Nam xưa và nay.
Sau phần “Bách nghệ trình làng” là nghi thức “Cướp kén” diễn ra trong không khí sôi động tại sân đền. “Cây kén” được dựng từ một cây tre bánh tẻ, trên đó treo 18 cái nõ và 18 cái nường – những biểu tượng đặc trưng của tín ngưỡng phồn thực, tượng trưng cho sự kết hợp âm dương, sự sinh sôi nảy nở. Vào ngày hội chính, những trai tráng khỏe mạnh trong vùng sẽ cùng nhau tham gia tranh tài để “Cướp kén”, với niềm tin rằng người giành được kén sẽ gặp nhiều may mắn, mùa màng bội thu, gia đình ấm no. Nghi thức này thể hiện khát vọng sống, ước mong phồn thịnh của cộng đồng cư dân nông nghiệp.
Trách nhiệm bảo tồn và định hướng phát triển du lịch bền vững trên quê hương Đất Tổ
Lễ đón nhận danh hiệu Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia Cướp kén có ý nghĩa quan trọng trong công cuộc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trên quê hương Đất Tổ Hùng Vương. Cùng với niềm tự hào và sự quan tâm của các cấp, các ngành và đặc biệt là ý thức trách nhiệm của chính cộng đồng – chủ thể của di sản, Lễ hội Cướp kén đang được kỳ vọng sẽ trở thành động lực mạnh mẽ để phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương.
Đồng chí Trần Công Chính, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thọ Văn cho biết: "Hiện nay, chính quyền địa phương đang tích cực phối hợp cùng nhân dân trong việc bảo tồn, phục dựng và quảng bá các giá trị của lễ hội. Mục tiêu lâu dài là đưa Thọ Văn trở thành điểm đến du lịch văn hóa – tâm linh hấp dẫn, kết hợp hài hòa giữa Di tích lịch sử đền Quốc Tế và cảnh quan sinh thái dọc sông Bứa, qua đó tạo sinh kế bền vững cho người dân từ chính vốn quý văn hóa của địa phương".
Giữa nhịp sống hiện đại, việc bảo tồn một lễ hội lâu đời như Cướp kén là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của văn hóa dân gian trong đời sống đương đại. Những giá trị văn hóa ấy đã được truyền đời qua bao thế hệ, trở thành sợi dây kết nối linh thiêng giữa quá khứ và hiện tại. Lễ hội không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng, vui xuân mà còn là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa và tinh thần đoàn kết cộng đồng. Trên nền tảng đó, xã Thọ Văn đang từng bước phát huy hài hòa giữa truyền thống và phát triển, hướng tới tương lai bền vững cho hôm nay và mai sau.
