Dấu mốc trong tiến trình thống nhất đất nước
Sau Đại thắng mùa Xuân năm 1975, đất nước Việt Nam bước sang một trang sử mới khi non sông liền một dải, Bắc – Nam sum họp một nhà. Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ hoàn thiện sự thống nhất đất nước về mặt Nhà nước được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết, tạo nền tảng cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ mới
Chiều ngày 24/6/1976, kỳ họp thứ nhất Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI khai mạc tại hội trường Ba Đình, Hà Nội. Mặc dù diễn ra trong thời gian không dài (từ ngày 24/6 đến 3/7/1976), kỳ họp được đánh giá là “là một sự kiện cực kỳ trọng đại trong đời sống chính trị của nước ta” [2], đánh dấu bước hoàn thành công cuộc thống nhất quốc gia về mặt Nhà nước. Tại đây, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận và quyết định nhiều vấn đề trọng đại liên quan đến Quốc hiệu, Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, Thủ đô và tên gọi của thành phố lớn nhất miền Nam.
Sau quá trình xem xét, thảo luận và thống nhất ý kiến, ngày 2/7/1976, Quốc hội khóa VI đã thông qua Nghị quyết chính thức đổi tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Cùng với việc quyết định quốc hiệu là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sự kiện này đã trở thành dấu mốc lịch sử, khẳng định sự thống nhất toàn diện của đất nước và mở đầu cho chặng đường phát triển mới của dân tộc Việt Nam.
Từ vùng đất Gia Định đến đô thị Sài Gòn
Lịch sử hình thành thành phố gắn liền với quá trình mở cõi về phương Nam của dân tộc. Năm 1698, Minh Vương Nguyễn Phúc Chu sai “Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lược, lập phủ Gia Định, đặt Phiên Trấn dinh và Trấn Biên dình, chính thức xác lập đơn vị hành chính của Đàng Trong tại vùng đất phương Nam” [3]. Đây là dấu mốc đặt nền móng cho sự hình thành vùng đất Gia Định.
Trải qua hơn ba thế kỷ phát triển, từ vùng đất Bến Nghé - Gia Định, Sài Gòn từng bước trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa và thương mại lớn của cả nước [4]. Đây cũng là nơi ghi dấu nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc.
Đặc biệt, ngày 5/6/1911, từ Bến Nhà Rồng, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã ra đi tìm đường cứu nước, mở đầu hành trình cách mạng dẫn tới sự nghiệp giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước sau này.
Sau ngày 30/4/1975, tỉnh Gia Định và Đô thành Sài Gòn được sáp nhập thành đơn vị hành chính mới mang tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định. Trong bối cảnh đất nước vừa thống nhất, việc xác lập một tên gọi mới cho thành phố mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về chính trị lẫn tinh thần.
Thành phố mang tên Bác
Ít người biết rằng mong muốn lấy tên Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho thành phố Sài Gòn đã xuất hiện từ rất sớm.
Ngày 25/8/1946, nhân dịp kỷ niệm một năm chính quyền cách mạng, Phòng Nam Bộ Trung ương tại Hà Nội tổ chức buổi gặp mặt thân mật của đồng bào và nhân sĩ Nam Bộ. Tại buổi gặp mặt, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã ôn lại những chiến công của quân và dân Nam Bộ trong năm đầu kháng chiến, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh – người lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc. Từ đó, ông đề nghị “ghi lấy công đức của Hồ Chủ tịch, Thành phố Sài Gòn đổi tên là Thành phố Hồ Chí Minh” [5]. Đề nghị này đã nhận được sự tán thành của toàn thể đại biểu tham dự. Các đại biểu cùng ký vào bản nghị quyết đề nghị đổi tên Thành phố Sài Gòn và gửi lên Chính phủ.
Gần ba thập kỷ sau, khi đất nước hoàn toàn thống nhất, nguyện vọng ấy đã trở thành hiện thực thông qua Nghị quyết của Quốc hội khóa VI.
Nghị quyết ngày 2/7/1976 của Quốc hội khóa VI khẳng định nhân dân thành phố Sài Gòn - Gia Định luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc thành phố mang tên Người [6].
Nghị quyết của kỳ họp thứ nhất Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI về việc chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn – Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 2/7/1976. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Quốc hội, hồ sơ 2306, tờ 34-35.
Quốc hội cũng ghi nhận những đóng góp to lớn của nhân dân Sài Gòn - Gia Định trong suốt quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc. Với truyền thống kiên cường, bất khuất, vùng đất này đã lập nhiều chiến công xuất sắc trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc, “xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh” [7].
Việc đổi tên thành phố vì thế không đơn thuần là thay đổi một địa danh hành chính mà còn là sự tri ân đối với vị lãnh tụ đã cống hiến trọn đời cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn
Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày thành phố chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ một đô thị vừa bước ra khỏi chiến tranh, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay đã trở thành đầu tàu kinh tế của cả nước, trung tâm lớn về tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế.
Tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là một địa danh hành chính mà còn là biểu tượng của khát vọng độc lập dân tộc, tinh thần đổi mới và ý chí vươn lên mạnh mẽ của đất nước Việt Nam trong thời đại mới.
Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025, thành phố Hồ Chí Minh bước sang một giai đoạn phát triển mới với không gian phát triển được mở rộng trên cơ sở sắp xếp đơn vị hành chính theo chủ trương của Đảng và Nhà nước. Sự thay đổi này không chỉ tạo thêm dư địa phát triển kinh tế - xã hội mà còn mở ra cơ hội tăng cường liên kết vùng, phát huy hiệu quả các nguồn lực về công nghiệp, dịch vụ, logistics, cảng biển và khoa học - công nghệ, góp phần nâng cao vị thế của thành phố Hồ Chí Minh trong vùng Đông Nam Bộ và cả nước.
Nhìn lại chặng đường lịch sử từ Sài Gòn - Gia Định đến Thành phố Hồ Chí Minh, có thể thấy quyết định của Quốc hội khóa VI ngày 2/7/1976 không chỉ mang ý nghĩa tri ân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn mở ra một hành trình phát triển mới cho đô thị lớn nhất cả nước. Gần 50 năm sau, thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu, viết tiếp khát vọng phát triển của một thành phố mang tên Bác trong kỷ nguyên hội nhập và phát triển của đất nước.
Chú thích và tài liệu tham khảo:
1.https://quochoi.vn/tintuc/pages/tin-hoat-dong-cua-quoc-hoi.aspx?ItemID=45020
2. Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Phông Quốc hội, hồ sơ số 2300, tờ 38.
3. Trung tâm Lưu trữ quốc gi II, sách Đô thị Sài Gòn – Chợ Lớn trước năm 1945 qua tài liệu lưu trữ, NXB Thông tin và Truyền thông.
4, Xuân Lực, “Vì sao Sài Gòn - Gia Định được đổi tên thành TP Hồ Chí Minh?”, Tạp chí điện tử VietTimes, đăng ngày 01/05/2026 tại website:
https://hdnd.hochiminhcity.gov.vn/tin-tuc/tin-tong-hop/vi-sao-sai-gon-gia-dinh-duoc-doi-ten-thanh-tp-ho-chi-minh
5. Báo Cứu Quốc đưa tin ngày 27/8/1946.
6, 7. Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Phông Quốc hội, hồ sơ số 2300, tờ 34.
