Mùa hè năm 2016, sau khi nhận bằng cử nhân chuyên ngành Kế toán Tin học tại Học viện Khoa học Công nghệ Liêu Ninh (Trung Quốc), Tần Tử Ngưng (sinh năm 1993) đứng trước ngã rẽ quen thuộc của nhiều sinh viên miền núi: ở lại thành phố lớn làm nhân viên tài chính với mức lương ổn định. Nhưng thay vì nộp hồ sơ vào các doanh nghiệp đô thị, cô quyết định khăn gói về lại thôn Dương Mộc Câu, nằm lọt thỏm trong thung lũng Nam Phân, thành phố Bản Khê. Quyết định này vấp phải sự khó hiểu của người thân, bởi cha cô đã bám trụ với những ao cá nước lạnh ở đây suốt ba thập kỷ chỉ với mục đích nuôi con gái ăn học để thoát ly khỏi cảnh làm nông.
Dương Mộc Câu có nguồn suối ngầm chảy liên tục quanh năm với nhiệt độ luôn duy trì dưới 18oC, điều kiện lý tưởng cho cá hồi vân sinh trưởng. Tuy nhiên, trại cá của gia đình bao năm qua rơi vào cảnh bấp bênh vì phụ thuộc hoàn toàn vào khách du lịch vãng lai ghé câu cá và vài quán ăn dưới chân núi. Những tháng hè đông khách, ao không đủ cá bán; đến mùa đông vắng bóng người, cá tồn đọng dưới hồ nhưng chi phí thức ăn vẫn phải chi mỗi ngày. Nhìn thấy khó khăn ấy, Tử Ngưng tin rằng tấm bằng kế toán và thói quen làm việc với số liệu có thể giúp cô chuẩn hóa lại mô hình manh mún của gia đình.
Những ngày đầu tiếp quản trang trại, cô gái 23 tuổi nhanh chóng nhận ra các chỉ số trên giáo trình không thể áp dụng nguyên xi vào dòng suối núi. Nước suối thay đổi lưu lượng và nhiệt độ theo từng trận mưa, khiến cá ăn lúc nhiều lúc ít. Thay vì ước lượng bằng mắt như cha, Tử Ngưng túc trực bên bờ ao hàng tháng trời, ghi chép nhật ký sinh trưởng chi tiết cho từng hồ nuôi. Cô chia nhỏ khẩu phần thức ăn theo từng mức nhiệt độ nước đo được trong ngày, đồng thời thiết lập quy trình cách ly cá giống và kiểm soát dòng chảy luân chuyển để giữ tỷ lệ sống của cá đạt trên 85%.
Khi đàn cá bắt đầu tăng trưởng ổn định, biến cố ập đến vào đầu năm 2020. Dịch bệnh bùng phát khiến các tuyến đường vào núi bị hạn chế, lượng khách du lịch tụt dốc không phanh, các nhà hàng trong vùng đóng cửa hàng loạt. Hàng chục tấn cá hồi bơi chật ao, tiền cám và chi phí duy trì sục khí bào mòn dòng tiền của gia đình từng tuần.
Không còn đường lùi, Tử Ngưng cắm chân máy quay ngay bên mép bờ ao, tự mình phát trực tiếp (livestream) trên mạng xã hội để tìm khách mua lẻ ngoài tỉnh. Cô dùng vợt vớt từng con cá hồi vân quẫy nước dưới dòng suối trong vắt, giải thích cặn kẽ cho người xem về thớ thịt cá nước lạnh tự nhiên mà không cần kịch bản cầu kỳ.
Thách thức lớn nhất khi đó không nằm ở việc chốt đơn, mà là khâu giao hàng. Cá hồi vân rất nhạy cảm với nhiệt độ, chỉ cần môi trường bảo quản vượt quá 4oC là cơ thịt bị mềm và hỏng nhanh chóng. Từ lòng núi sâu ra đến các trục cao tốc liên tỉnh lại là chặng đường dài, chi phí vận chuyển chặng đầu rất tốn kém.
Tử Ngưng phải tự mình lặn lội tìm đến các doanh nghiệp logistics và bưu cục hàng không để đàm phán hợp đồng chuỗi lạnh. Cô thử nghiệm qua hàng loạt loại thùng xốp cách nhiệt, cân đối lượng đá gel và đóng gói trong túi bơm oxy chịu áp lực cao. Sau nhiều chuyến hàng thất bại vì túi thủng hay đá tan giữa đường khiến cô phải bù tiền đền khách, giải pháp đóng gói chuyên biệt cho cá sống đường dài cuối cùng cũng hoàn thiện. Nhờ đó, những con cá vừa vớt lên từ dòng suối vùng Đông Bắc buổi sáng có thể theo đường bay đến tay khách hàng tại Tứ Xuyên, Hồ Nam, thậm chí tới tận thành phố Tam Á thuộc đảo Hải Nam cách xa gần 3.000 km ngay trong ngày hôm sau.
Thị trường ngoại tỉnh khai thông giúp quy mô trang trại mở rộng nhanh chóng. Hiện cơ sở của Tử Ngưng cung ứng đều đặn 50 tấn cá hồi vân mỗi năm ra thị trường. Vào các đợt cao điểm lễ tết, doanh thu từ bán lẻ trực tuyến kết hợp đón khách tham quan tại chỗ có ngày chạm mốc 30.000 Nhân dân tệ.
Khi việc kinh doanh đi vào quỹ đạo, Tử Ngưng chủ động hỗ trợ kỹ thuật cho các hộ dân lân cận có chung nguồn nước suối. Cô hướng dẫn bà con ghi chép nhật ký thức ăn, chia sẻ kỹ thuật đóng gói bảo quản lạnh và hỗ trợ bao tiêu đầu ra qua kênh bán hàng của mình.
Nhìn lại chặng đường gắn bó với bờ ao, cô gái sinh năm 1993 cho rằng nhiều người trẻ về quê thường lầm tưởng chỉ cần có ý tưởng hay hoặc bán hàng qua mạng là thành công. Thực tế, nông sản tươi sống đòi hỏi người làm phải chấp nhận ăn ngủ cùng ao cá, và năng lực kiểm soát chuỗi vận chuyển để hàng đến tay người mua vẫn tươi nguyên mới là rào cản quyết định sự sống còn của doanh nghiệp.
Nguồn tham khảo: Huilai Dadongbei - Lao Yushu
