Từ những trăn trở sát mạn tàu…
Trời tờ mờ sáng. Tại cảng cá Lạch Quèn (xã Quỳnh Phú, Nghệ An), tiếng máy tàu vang lên giòn giã, phả hơi nóng vào làn sương sớm đượm nồng, mặn mòi mùi biển cả. Giữa nhịp sống hối hả khi bà con ngư dân tất bật chuẩn bị cho chuyến vươn khơi, cán bộ, chiến sĩ Đoàn Đặc nhiệm số 2 đã quyết định đưa câu chuyện pháp luật xuống thẳng từng khoang tàu. Gác lại những tập hồ sơ dày hay tập văn bản khô cứng, họ chọn cách “ngồi bệt trên boong”, chuyện trò để thấu hiểu tâm tư của các chủ tàu và thuyền trưởng.
Thực tế, lộ trình tuân thủ các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định vẫn còn đó những trở lực tâm lý và rào cản kinh tế. Chi phí nhiên liệu leo thang, áp lực về hải trình và tâm lý ngại thủ tục hành chính khiến không ít ngư dân rơi vào trạng thái lúng túng.
Cầm thiết bị giám sát hành trình (VMS) bám đầy bụi muối, anh Nguyễn Văn Hùng - chủ tàu tại xã Quỳnh Phú trải lòng: “Nói thật với các chú, ngư dân chúng tôi bao năm quen với sóng gió, giờ bắt ghi chép tỉ mỉ từng tọa độ, từng mẻ lưới vào nhật ký, anh em cũng không khỏi bỡ ngỡ. Chưa kể những lúc thời tiết cực đoan, thiết bị VMS chập chờn mất tín hiệu, trong lòng thấp thỏm vì sợ cơ quan chức năng ở bờ hiểu lầm mình cố tình vi phạm”.
Thấu hiểu những khó khăn hiện hữu đó, các chiến sĩ Cảnh sát biển đã kiên trì tháo gỡ từng nút thắt. Từ việc hướng dẫn kỹ thuật xử lý khi máy VMS mất kết nối đột ngột, quy trình báo cáo tọa độ qua đài ICOM, đến cách ghi chép nhật ký khai thác sao cho súc tích mà vẫn đảm bảo tính pháp lý. Những ngôn từ pháp luật khô khan đã được “mềm hóa” thành các câu chuyện nghề biển chân phương, giúp bà con dễ dàng tiếp nhận và thực hành.
…Đến thế trận an ninh trên từng con sóng
Là lực lượng chuyên trách đấu tranh với tội phạm ma túy, việc Đoàn Đặc nhiệm số 2 lồng ghép tuyên truyền IUU không đơn thuần là hoạt động phối hợp, mà chính là mắt xích quan trọng trong chiến lược xây dựng thế trận an ninh nhân dân từ cơ sở. Thực tế cho thấy, các đối tượng tội phạm ma túy trên biển thường lợi dụng sự thiếu hiểu biết, các khu vực biển giáp ranh hoặc những tàu cá hoạt động phi pháp để làm phương tiện trung chuyển hàng cấm.
Hoạt động phổ biến pháp luật không chỉ diễn ra tại bến cá mà còn được lan tỏa sâu rộng vào các cộng đồng dân cư ven biển. Thống kê trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã xác lập một kết quả ấn tượng: Tổ chức 16 đợt tuyên truyền tập trung cho khoảng 8.000 lượt cán bộ, ngư dân, giáo dân và học sinh; ấn hành và phát hơn 16.000 tài liệu truyền thông. Song hành cùng công tác tư tưởng, đơn vị đã phối hợp tổ chức thăm khám, tư vấn sức khỏe và cấp phát thuốc miễn phí cho gần 800 đối tượng chính sách, người có công và người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn tại 16 xã ven biển.
Thượng tá Phan Thanh Hải, Chính trị viên Đoàn Đặc nhiệm Phòng, chống tội phạm ma túy số 2 nhấn mạnh: “Khi ngư dân làm chủ được ranh giới vùng biển, duy trì VMS thông suốt và thượng tôn pháp luật, họ sẽ trở thành những “mắt thần” canh biển. Một cộng đồng ngư dân am hiểu luật pháp chính là bệ đỡ an ninh vững chắc nhất, ngăn chặn hiệu quả các loại tội phạm thẩm lậu qua đường biển”.
Sự tin tưởng được bồi đắp dần qua từng chuyến biển xa. Nhiều nguồn tin giá trị về các biểu hiện nghi vấn liên quan đến chất cấm đã được bà con chủ động phản ánh, tạo nên một mạng lưới an ninh nhân dân hữu hình ngay giữa đại dương bao la.
Hướng tới những chuyến biển bền vững
Xóa bỏ "thẻ vàng" EC không thể giải quyết bằng những mệnh lệnh hành chính khô khan, mà phải bắt đầu từ sự tự giác của ngư dân trong việc bảo vệ sinh kế của chính mình.
Nói về định hướng lâu dài, Thượng tá Phan Thanh Hải nhấn mạnh: “Việc bồi đắp nhận thức pháp luật cho ngư dân là một hành trình bền bỉ, tuyệt đối không làm theo kiểu phong trào, thời vụ. Mục tiêu cốt yếu của chúng tôi là đồng hành cùng bà con hình thành nếp đi biển chuẩn mực, để mỗi chuyến vươn khơi không chỉ đầy ắp thành quả kinh tế mà còn khẳng định vững vàng chủ quyền và an ninh lãnh hải quốc gia”.
Những con tàu nối đuôi nhau rời bến Lạch Quèn khi nắng chiều dần nhạt. Trong khoang thuyền, đài ICOM và thiết bị VMS bật xanh tín hiệu, bên cạnh là cuốn nhật ký khai thác được ghi chép chỉn chu. Đó là diện mạo mới của những chuyến vươn khơi trách nhiệm. Từng điểm sáng VMS trên bản đồ không chỉ là sự an toàn cho ngư dân, mà còn là lời khẳng định về một nền thủy sản minh bạch, bền vững. Khát vọng gỡ bỏ “thẻ vàng” EC chẳng ở đâu xa, nó kết tinh từ sự chuyển biến trong nếp nghĩ, cách làm, bắt đầu từ những câu chuyện đời, chuyện nghề giữa chiến sĩ và ngư dân nơi boong tàu.
