Khẳng định vị thế pháp lý và giá trị nguồn gốc của giống nếp Ngọc Hương
Căn cứ vào các quy định pháp lý về chức năng và nhiệm vụ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau khi xem xét đề nghị của Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp cùng kết quả thẩm định hồ sơ kỹ lưỡng, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã chính thức ký quyết định công nhận lưu hành cho giống lúa nếp mang tên Ngọc Hương. Với mã số lưu hành CNLH.2026.01, giống lúa này được phép sản xuất và kinh doanh rộng rãi trong thời hạn lên đến 20 năm – một khoảng thời gian đủ dài để khẳng định giá trị bền vững của một giống cây trồng trên bản đồ nông nghiệp Việt Nam.
Giống lúa nếp Ngọc Hương là thành quả trí tuệ của tập thể tác giả bao gồm: Trần Văn Quang, Trần Thị Huyền, Trần Hoàng Lan, Đỗ Văn Đức thuộc Đề án NN-08III. Đơn vị đứng tên đăng ký lưu hành là Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp, có trụ sở tại xã Gia Lâm, thành phố Hà Nội. Sự ra đời của giống nếp này là kết quả của việc ứng dụng khoa học hiện đại và định hướng bảo tồn, phát triển giá trị của giống lúa nếp truyền thống.
Phạm vi lưu hành của Ngọc Hương tập trung vào các vùng trọng điểm lúa phía Bắc bao gồm: Đồng bằng sông Hồng, Trung du miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ. Giống lúa này thể hiện sự thích nghi linh hoạt trong cả hai vụ canh tác chính là vụ Xuân và vụ Mùa. Điều này mang lại sự yên tâm cho bà con nông dân khi lựa chọn một giống lúa đã được cơ quan quản lý nhà nước phê duyệt về cả tính pháp lý lẫn tiềm năng thực tế trên đồng ruộng.
Những ưu thế vượt trội về đặc tính sinh học và tiềm năng năng suất
Qua kết quả khảo nghiệm diện hẹp và diện rộng, nếp Ngọc Hương đã bộc lộ những đặc tính sinh học lý tưởng, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của khu vực phía Bắc. Về hình thái, cây lúa có chiều cao dao động từ 109,5 -129,2 cm. Đặc biệt, độ cứng cây đạt điểm 1, góp phần hạn chế thiệt hại trong điều kiện thời tiết không thuận lợi.
Thời gian sinh trưởng của Ngọc Hương được đánh giá là phù hợp với khung thời vụ chung. Ở vụ Xuân, cây có thời gian sinh trưởng từ 126 - 146 ngày; trong khi ở vụ Mùa, con số này rút ngắn lại chỉ còn 101 - 110 ngày. Điểm cộng lớn của giống lúa này chính là sức sống mạ ở mức trung bình ổn định, độ thuần đồng ruộng đạt mức cao (điểm 1) và khả năng thoát cổ bông hoàn toàn, giúp cho việc trổ bông diễn ra thuận lợi và đồng đều.
Các chỉ tiêu cấu thành năng suất của giống hạt đạt mức ổn định: số bông hữu hiệu đạt từ 4,7 - 7,3 bông/khóm, mỗi bông chứa từ 101–151 hạt chắc. Khối lượng 1000 hạt nặng từ 25,3 - 27,9 gam. Thực tế khảo nghiệm cho thấy, năng suất hạt tại vụ Xuân có thể đạt từ 64,4 - 73,1 tạ/ha và vụ Mùa đạt từ 40,9 - 57,6 tạ/ha. Đặc biệt, đặc tính khó rụng hạt (điểm 1) là một ưu điểm "vàng" giúp giảm thiểu thất thoát đáng kể trong quá trình thu hoạch và vận chuyển, bảo toàn công sức cho người trồng lúa.
Bên cạnh đó, khả năng chống chịu sâu bệnh của giống cũng ở mức an toàn. Ngọc Hương nhiễm vừa (cấp 5/9) đối với bệnh đạo ôn, bạc lá và rầy nâu tại hầu hết các vùng khảo nghiệm. Tuy nhiên, bà con tại vùng Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ cần lưu ý theo dõi sát sao vì trong một số điều kiện cụ thể, giống có thể nhiễm rầy nâu ở mức cấp 7/9. Do đó, cần theo dõi và áp dụng biện pháp phòng trừ phù hợp theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn.
Chất lượng hạt gạo thượng hạng và những lưu ý kỹ thuật trong canh tác
Không chỉ mạnh về năng suất, nếp Ngọc Hương có chất lượng hạt gạo đáp ứng đủ yêu cầu sản xuất và tiêu dùng. Tỷ lệ gạo lật đạt 79,06 - 82,01%, tỷ lệ gạo nguyên cao (có thể lên tới 73,60%), đảm bảo giá trị thương phẩm tối ưu khi xay xát. Hạt gạo dài, đều đặn với chiều dài từ 5,10 - 5,55 mm, tỷ lệ D/R từ 1,85 - 2,15. Điểm đặc trưng nhất của giống nếp này chính là hàm lượng amylose cực thấp (chỉ từ 3,36 - 3,79%), tạo nên độ dẻo và độ bền gel mềm. Khi nấu thành cơm (xôi), hạt nếp có màu trắng bạc bắt mắt, mùi thơm đặc trưng đậm đà. Độ mềm của cơm đạt mức tối đa (điểm 5,0), đáp ứng được thị hiếu người Việt Nam.
Để giống lúa phát huy hết tiềm năng, các chuyên gia từ Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp đã đưa ra những hướng dẫn kỹ thuật chi tiết. Về bảo quản, hạt giống trước khi nhập kho cần được phơi sấy khô đạt độ ẩm an toàn từ 12 - 13%, làm sạch tạp chất (không quá 1,0%). Kho chứa phải khô ráo, thoáng mát, tuyệt đối không để chung với lương thực hay thực phẩm khác để tránh chuột cắn phá hoặc sâu mọt xâm nhập.
Trong canh tác, bà con cần thực hiện bón phân cân đối, khuyến khích sử dụng phân hỗn hợp NPK từ các nhà sản xuất uy tín và tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật. Việc phòng trừ sâu bệnh cần được thực hiện kịp thời theo thông báo của cơ quan chuyên môn tại địa phương. Các tổ chức và cá nhân liên quan có trách nhiệm hướng dẫn, phổ biến kỹ thuật để đưa giống nếp Ngọc Hương vào sản xuất một cách hiệu quả nhất.
Sự xuất hiện của nếp Ngọc Hương trên thị trường không chỉ làm phong phú thêm cơ cấu giống cây trồng mà còn nâng cao giá trị sản xuất, giá trị kinh tế, góp phần làm giàu cho quê hương đất nước.
