Giá trị sinh thái đặc thù của vùng rừng đặc dụng phía Bắc đảo
Tỉnh An Giang hiện tập trung hoàn thiện các thủ tục chuyên môn nhằm đề cử Vườn quốc gia Phú Quốc (thuộc đặc khu Phú Quốc) gia nhập mạng lưới Vườn di sản ASEAN. Theo số liệu đến tháng 12/2025, Việt Nam đã có 15 khu bảo tồn nhận danh hiệu này, trong đó khu vực Đồng bằng sông Cửu Long từng ghi dấu với Vườn quốc gia U Minh Thượng (năm 2012). Nếu hồ sơ được thông qua, Phú Quốc sẽ trở thành đại diện thứ 16 của Việt Nam được vinh danh ở tầm khu vực.

Được thành lập từ năm 2001 trên cơ sở nâng hạng Khu bảo tồn thiên nhiên Phú Quốc theo Quyết định số 91/2001/QĐ-TTg (ngày 8/6/2001), Vườn hiện quản lý 29.545 ha rừng đặc dụng trải dài trên 23 tiểu khu ở phía bắc đảo, chiếm khoảng 50,14% diện tích tự nhiên toàn đảo. Ông Nguyễn Văn Tiệp, Giám đốc Vườn quốc gia Phú Quốc, cho biết bộ hồ sơ đề cử năm 2026 được xây dựng chặt chẽ dựa trên bốn nhóm tiêu chí cốt lõi gồm: giá trị sinh thái, tính đại diện, mức độ nguyên vẹn tự nhiên và tầm quan trọng trong công tác bảo tồn.
Kho tàng nguồn gen quý và "lá chắn" bảo vệ nguồn nước
Nhờ địa hình chuyển tiếp đa dạng từ vùng núi cao đến đầm trũng, sông suối và cửa biển, Vườn quốc gia Phú Quốc hội tụ đầy đủ ba hệ sinh thái rừng tiêu biểu: rừng lá rộng thường xanh trên núi đất, rừng tràm ngập nước nội địa và rừng ngập mặn ven biển.
Dự thảo hồ sơ đề cử ghi nhận tại đây có khoảng 321 loài động, thực vật thuộc nhóm nguy cấp, quý, hiếm cùng các loài thực vật đặc hữu mang tên địa danh Phú Quốc. Điểm nhấn sinh thái nổi bật là vùng ven sông Rạch Tràm, nơi bảo tồn quần thể cóc đỏ (Lumnitzera littorea) tự nhiên quý hiếm với 30 cá thể. Bên cạnh đó, hệ thực vật bản địa còn được ghi nhận giá trị lịch sử - khoa học qua hệ thống Cây Di sản Việt Nam do Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận, bao gồm hai quần thể cây cổ thụ (35 cá thể dầu song nàng và 30 cá thể cóc đỏ) cùng nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi như dầu mít, sao đen, kim giao, thông lông gà, vên vên, cà chắc...

Không chỉ lưu giữ nguồn gen, thảm thực vật rừng nguyên sinh tại đây còn đóng vai trò sống còn đối với an ninh nguồn nước trên đảo. Trong điều kiện lượng mưa trung bình hằng năm vượt 3.000 mm, hệ thống rừng đầu nguồn giúp giữ ẩm đất, điều hòa dòng chảy cho mạng lưới sông suối, giảm thiểu xói mòn và hạn chế bồi lắng lòng hồ. Đặc biệt, khả năng duy trì mực nước của hồ Dương Đông, công trình cấp nước sinh hoạt trọng yếu cho người dân và du khách, phụ thuộc trực tiếp vào độ che phủ và sức khỏe của hệ sinh thái rừng này.
Thúc đẩy quản lý bền vững và hợp tác khu vực
Chương trình Vườn Di sản ASEAN (ASEAN Heritage Park-AHP) là một trong những sáng kiến của Bộ trưởng Môi trường các nước ASEAN, thực hiện dựa trên Tuyên bố về các Vườn di sản của Bộ trưởng các nước ASEAN từ năm 2003; là danh hiệu về bảo tồn của khu vực, được triển khai thực hiện từ năm 2003 với mục đích bảo tồn toàn diện các hệ sinh thái quan trọng, mang tính độc đáo đặc biệt của khu vực ASEAN. Các Vườn di sản ASEAN (AHP) góp phần quan trọng trong bảo tồn nguồn gen, đảm bảo sử dụng bền vững các hệ sinh thái; duy trì các khu vực tự nhiên có giá trị văn hóa, giáo dục, nâng cao nhận thức đối với việc bảo tồn đa dạng sinh học của người dân các nước ASEAN.
Trong lộ trình phát triển Phú Quốc thành trung tâm du lịch, dịch vụ chất lượng cao, công tác bảo vệ rừng ngày càng mang ý nghĩa chiến lược. Hiện nay, Vườn quốc gia Phú Quốc đang triển khai Phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2021–2030, chú trọng phục hồi hệ sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và tổ chức các hoạt động du lịch sinh thái có trách nhiệm. Việc hướng tới danh hiệu Vườn di sản ASEAN không chỉ khẳng định vị thế tài nguyên thiên nhiên của địa phương mà còn tạo cơ hội thu hút nguồn lực quốc tế, giúp hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế biển đảo và gìn giữ môi trường sinh thái lâu dài.