Việt Nam đẹp theo một cách âm thầm nhưng khó quên. Không ồn ào, không phô trương. Cái đẹp ở đây lặng lẽ, chậm rãi, thấm dần qua từng vùng đất, từng cung đường, qua cả những lần ta dám dấn bước đi xa hơn, từng chút. Có những nơi chỉ cần đứng nhìn là đã thấy đủ. Nhưng cũng có những nơi, nếu không bước vào, không đi sâu, không tự mình trải qua, thì rất khó để hiểu vì sao người ta lại nhớ, lại thương, rồi khắc khoải mãi không thôi.
Với tôi, phần lớn những ký ức như thế nằm ở vùng núi phía Bắc. Nơi những dãy núi xếp lớp nối nhau không dứt như những con sóng bất tận, nơi mây không chỉ nằm trên trời mà có lúc tràn cả xuống lối đi, phủ mờ từng bước chân, và nơi chỉ cần rẽ qua một khúc cua là cảnh sắc đã đổi khác hoàn toàn. Vùng núi phía Bắc không phải lúc nào cũng dễ chịu, nhưng càng đi nhiều, tôi càng thấy mình hợp với sự thẳng thắn, thô ráp và chân tình của nó.
Nơi đây không chỉ là phong cảnh mà còn là một không gian sống khác biệt. Nhịp thở chậm hơn, mọi thứ bớt bị “làm quá”. Những bản làng nằm nép bên sườn núi, những mái nhà nhỏ bé giữa trùng điệp mây núi, con người sống gần đất, gần trời, ít màu mè và chân thật. Ở đây, thiên nhiên không chiều ai cả, nhưng luôn công bằng. Ai chịu đi, chịu mệt, chịu kiên nhẫn, thì sẽ được nhận lại những khoảnh khắc mà không nơi nào khác có thể mang lại.
Tôi đến với núi không phải vì ham chinh phục. Lý do ban đầu rất đơn giản: Tôi cần được thở. Ở thành phố, mọi thứ diễn ra nhanh đến mức nhiều lúc mình không kịp nhận ra bản thân đang nghĩ gì, mệt hay vui, đang sống hay chỉ đang tồn tại. Lịch trình, công việc, trách nhiệm… cứ thế đẩy người ta đi. Chỉ khi bước vào rừng, leo lên những con dốc dài không thấy điểm dừng, tôi mới nghe rõ nhịp tim mình, nhịp thở mình, và cả những suy nghĩ đã bị tiếng ồn thành thị che khuất từ lâu.
Leo núi với tôi chưa bao giờ là rong chơi. Có những cung đường mà gọi trekking hay hiking đều là chưa đủ. Địa hình dựng đứng, trơn trượt, lội suối, đu dây, bám rễ cây, dốc nối dốc không ngừng nghỉ. Mệt thì mệt thật, đôi lúc còn lầm bầm tự trách sao mình lại chọn hành xác thế này. Nhưng chính trong những khoảnh khắc ấy, thiên nhiên hiện ra rõ nhất: rừng già ẩm ướt, mùi lá mục ngai ngái bám vào từng hơi thở; nước suối lạnh buốt nhưng uống vào tỉnh cả người; và những vạt đỗ quyên cổ thụ nở ở độ cao trên 3.000 m, đẹp kiêu sa mà hoang dại, không cần ai ngợi khen.
Putaleng là một ngọn núi như thế. Khó, gắt và không hề chiều lòng người. Đường lúc men theo suối trơn trượt, lúc dựng đứng như tường, có đoạn phải đu dây giữa rừng rậm. Có những khoảnh khắc chỉ cần hụt chân là cảm giác mong manh hiện ra rất rõ. Nhưng khi đứng giữa biển mây và những khóm đỗ quyên cổ thụ trên điểm cao nhất, tôi hiểu vì sao mình vẫn bị thôi thúc bởi những cung đường “khó nhằn”. Núi không cho ai cái đẹp miễn phí. Muốn có, phải trả bằng mồ hôi, sự tập trung và cả nỗi sợ. Đổi lại là cảm giác được sống trọn vẹn trong từng nhịp thở.
Nếu Putaleng là phép thử bản lĩnh, thì Samu - U Bò lại mang một sức hút lặng lẽ nhưng dai dẳng. Rừng nguyên sinh ở đây dày, sâu và tĩnh. Những lối mòn hẹp, một bên là vách núi, một bên là vực sâu, dẫn người ta đi dần vào sự im lặng. Càng lên cao, rừng thưa dần, không gian mở ra, gió thổi qua tán cây, mây trôi ngay trước mặt. Đứng trên đỉnh Samu, mệt mỏi tan đi rất nhanh, chỉ còn lại cảm giác nhẹ bẫng và tự do - thứ cảm giác mà càng lớn, con người ta càng khó chạm tới.
Tà Chì Nhù là ngọn núi của những con dốc bào sức. Nắng đầu mùa chiếu thẳng, dốc nối dốc, đi không khéo là oải rất nhanh. Có lúc tôi cũng tự hỏi vì sao mình lại chọn hành xác như vậy. Nhưng khi mây mở ra, cả một biển mây trắng xóa trải dài trước mắt, xa xa là những dãy núi chồng lớp đến tận chân trời, gió thổi mát rượi, câu hỏi ấy tự tan biến. Leo núi nhiều lúc giống như một cơn nghiện lành mạnh: mệt thì mệt thật, nhưng mệt xong lại muốn tiếp tục.
Lùng Cúng có vẻ hiền hòa hơn, nhưng không hề dễ. Rừng già, thác suối, cây cổ thụ phủ rêu và những con dốc thẳng đứng buộc người ta phải dừng lại thở dốc liên tục. Hoàng hôn trên đỉnh Lùng Cúng là một món quà siêu thực mà thiên nhiên ban tặng cho những ai kiên trì không bỏ cuộc. Khi mặt trời khuất sau núi, ánh sáng dịu xuống, mây chuyển màu chậm rãi, mệt mỏi trong người cũng lắng lại. Chỉ cần vậy thôi cũng đủ sau những giờ làm việc, va đập và tranh giành với đời.
Tà Xùa - nay là Phu Sa Phìn - là câu chuyện của gió và mây. Sống lưng hẹp, hai bên là khoảng sâu hun hút, gió thổi mạnh đến mức buộc người ta phải tập trung vào từng bước chân. Nhưng bù lại, tầm nhìn 360 độ khiến mọi khái niệm về mệt mỏi trở nên mờ nhạt. Mây cuộn lên, tan ra, trôi ngang sườn núi như một dòng chảy sống động. Đứng giữa không gian ấy, tự nhiên thấy mình nhỏ lại, mà lòng thì rộng ra rất nhiều.
Lảo Thẩn nhẹ nhàng hơn, nhưng không hề nhàn. Ban ngày nắng ấm, càng lên cao gió càng mạnh. Đêm trong lán lạnh buốt, gió rít qua vách gỗ, nghe rõ từng nhịp thở của núi rừng. Có hôm sáng mưa nặng hạt, vẫn leo tiếp. Không phải vì cố chấp, mà vì biết nếu quay đầu, kiểu gì cũng tiếc. Và đúng là khi chạm đỉnh, dù mệt, dù rét, vẫn thấy rất đáng.
Không chỉ có núi cao, miền Bắc còn níu chân tôi bằng những mùa lúa. Y Tý và Hoàng Su Phì mỗi độ mùa vàng là một bức tranh trải dài bất tận. Ruộng bậc thang uốn lượn theo sườn núi, xếp lớp mềm mại như những nếp gấp của đất trời. Ánh nắng đổ xuống làm cả thung lũng bừng sáng. Đi giữa những con đường bản, nhìn lúa chín lan từ triền này sang triền khác, nghe mùi lúa mới quyện trong gió, lòng người tự nhiên chậm lại. Không cần leo cao, chỉ đứng giữa không gian ấy thôi cũng đủ để hiểu vì sao người ta cứ muốn quay lại mãi.
Ngoài những đỉnh núi và mùa lúa, tôi còn thích rong ruổi đến những điểm tận cùng. Hành trình đến A Pa Chải - cực Tây của Tổ quốc - là một chuyến đi dài và nhiều áp lực. Nhưng khoảnh khắc đứng giữa ngã ba biên giới, nhìn núi rừng trải ra bốn phía, tôi cảm nhận rất rõ một sự thiêng liêng lặng lẽ - niềm tự hào âm thầm vì đã đi được tới tận cùng.
Càng đi nhiều, tôi càng yêu Đông Bắc. Những cung đường nối từ Hà Giang sang Bắc Hà mang một vẻ kỳ vĩ, trác tuyệt, hoang sơ và không dành cho sự vội vàng. Và trong tất cả những nơi đã đi qua, Hà Giang với tôi vẫn là một ngoại lệ khó thay thế. Những con đường bản loằng ngoằng, nhiều lối rẽ không tên, mỗi mùa lại mang một cảm xúc khác. Ở đây, không cần cố tìm điểm đến. Chính cung đường đã đủ để mong chờ.
Bình Liêu - Quảng Ninh mang một vẻ đẹp trầm mặc và có phần khép kín. Sống lưng khủng long trải dài giữa mây mù, rừng lau và hàng rào biên giới. Không khí u tịch, có chút buồn, có chút ma mị, nhưng lại thôi thúc người ta bước tiếp. Đây là nơi để đi chậm, để phóng xa tầm mắt và chiêm nghiệm.
Sau nhiều chuyến đi, tôi nhận ra thứ đọng lại không phải là ảnh. Ảnh chỉ ghi được một phần rất nhỏ, chỉ là nơi lưu giữ ký ức. Phần còn lại nằm ở những buổi tối co ro trong lán, những ngụm nước suối lạnh buốt, những bữa ăn đơn sơ mà ngon lạ thường vì đã quá mệt, và những con người bản địa gánh vác sự bình an suốt cả hành trình.
Núi rừng dạy tôi tôn trọng thiên nhiên, lắng nghe cơ thể và khiêm nhường trước đất trời; dạy tôi rằng tự do không phải sự tùy hứng, mà là dám chọn, dám chịu trách nhiệm, và dám sống đúng với điều mình thích.
Nếu một ngày bạn thấy mình cần chậm lại, cần một khoảng lặng, cần một hơi thở sâu, đừng chỉ đọc hay xem ảnh. Hãy xách balo lên và đi. Có thể nhắm đích là một đỉnh núi vừa sức, một cung đường bản, hay một mùa lúa chín vàng. Đi để nghe gió, thấy mây, và nhận ra mình đang sống chậm lại.
Và nếu có thể, hãy đi cùng nhau. Vì biết đâu, giữa những đỉnh cao và mùa vàng phía Bắc, bạn cũng sẽ tìm thấy cho mình một HƠI THỞ TỰ DO - thứ khiến người ta đi rồi vẫn muốn quay lại, và chưa đi thì luôn khắc khoải kiếm tìm.
