Dự án phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng theo định hướng quản lý rừng bền vững và hướng tới chứng chỉ FSC tại xã Tam Thái được xem là bước đi mới trong nỗ lực kết nối chính quyền, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng cùng tham gia phát triển kinh tế xanh.
Trong hai ngày 20 và 21/7/2026, UBND xã Tam Thái phối hợp với Viện Nghiên cứu Truyền thông Phát triển (RED), Chương trình TreeBank cùng các đơn vị đồng hành tổ chức chuỗi hoạt động khởi động dự án, gồm chương trình làm việc với địa phương, khảo sát thực địa, trao tặng hơn 20.000 cây giống mét, luồng cho người dân và phát động ra quân trồng cây.
Tham dự chương trình có ông Trần Nhật Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Truyền thông Phát triển (RED), Chủ tịch Treebank; bà Nguyễn Thị Hương Giang, Giám đốc TreeBank; đại diện Công ty CP Phê La, Công ty CP Dịch vụ Di động Trực tuyến (MoMo), Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (Đạm Phú Mỹ), Viện Nông nghiệp và Tài nguyên - Trường Đại học Vinh.
Về phía địa phương có ông Lữ Văn May, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tam Thái; bà Nông Thị Kim Tuyến, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã; ông Lô Dương Khánh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Tam Thái cùng Ban lãnh đạo xã, lãnh đạo các phòng, ban chuyên môn; Đại diện lãnh đạo các cơ quan, đơn vị: Công an xã, Đồn Biên phòng Tam Hợp, Kiểm lâm Tương Dương, Ban Quản lý rừng phòng hộ Tương Dương, Trạm Bảo vệ rừng Pù Mát, Tổng đội TNXP 9, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Tương Dương, Công ty TNHH MTV Khôi Trúc, Nhà máy Thủy điện Xoóng Con, Nhà máy Thủy điện Khe Bố và đông đảo người dân trên địa bàn.
Từ tiềm năng rừng đến bài toán sinh kế
Tam Thái là địa phương có tỷ lệ che phủ rừng trên 90%, nằm trong vùng đệm Vườn quốc gia Pù Mát, sở hữu nhiều lợi thế để phát triển kinh tế lâm nghiệp. Tuy nhiên, cũng như nhiều địa phương miền núi khác, tiềm năng từ rừng vẫn chưa được khai thác tương xứng với giá trị vốn có.
Phát biểu tại chương trình, ông Lô Dương Khánh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Tam Thái cho biết mặc dù địa phương có diện tích rừng lớn và điều kiện tự nhiên thuận lợi, song giá trị kinh tế từ rừng còn thấp, sản xuất còn nhỏ lẻ, người dân thiếu vốn, thiếu kỹ thuật và chưa có nhiều cơ hội tiếp cận thị trường.
Theo ông Khánh, việc hợp tác với RED, TreeBank cùng các doanh nghiệp không chỉ nhằm phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng mà còn hướng tới xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm lâm nghiệp và cải thiện đời sống người dân.
“Chúng tôi mong muốn những diện tích mét, luồng hôm nay sẽ không chỉ là những cánh rừng xanh, mà sẽ trở thành sinh kế ổn định cho người dân; để người dân sống được nhờ rừng, giàu lên từ rừng và vì cuộc sống tốt hơn mà càng có ý thức giữ rừng, bảo vệ rừng”, ông Lô Dương Khánh chia sẻ.
Việc phát triển vùng nguyên liệu theo hướng quản lý rừng bền vững cũng được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để địa phương nâng cao giá trị lâm sản, mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm môi trường và các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Kết nối nguồn lực xã hội cho phát triển bền vững
Một trong những điểm đáng chú ý của dự án là sự tham gia của nhiều doanh nghiệp và tổ chức xã hội trong quá trình phát triển vùng nguyên liệu.
Ông Trần Nhật Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Truyền thông Phát triển (RED), Chủ tịch Treebank, cho biết trong nhiều năm qua, các hoạt động phát triển cộng đồng, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và hỗ trợ sinh kế tại các địa phương miền núi thường nhận được sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế và các chương trình viện trợ phát triển. Tuy nhiên, khi các nguồn lực này ngày càng thu hẹp, việc huy động sự tham gia của khu vực doanh nghiệp trở thành yêu cầu cấp thiết để duy trì và mở rộng các mô hình phát triển bền vững.
Theo ông Minh, RED đang thúc đẩy cách tiếp cận mới dựa trên sự liên kết giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp, các tổ chức khoa học và cộng đồng dân cư nhằm tạo ra những giá trị lâu dài thay vì phụ thuộc vào các dự án ngắn hạn.
“Muốn phát triển kinh tế rừng bền vững thì không thể chỉ trông chờ vào nguồn lực nhà nước hay các chương trình hỗ trợ trong thời gian ngắn. Điều quan trọng là phải tạo được cơ chế để doanh nghiệp cùng tham gia, cùng nhìn thấy giá trị và đồng hành lâu dài với địa phương. Khi người dân có sinh kế ổn định từ rừng thì việc bảo vệ rừng mới thực sự bền vững” - ông Minh nhấn mạnh.
Viện trưởng RED cũng cho rằng bên cạnh các doanh nghiệp lớn, sự tham gia của doanh nghiệp địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây là lực lượng có khả năng gắn bó lâu dài với vùng nguyên liệu, góp phần hình thành các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.
Xây dựng hệ sinh thái kinh tế rừng tại Tam Thái
Tại chương trình, bà Nguyễn Thị Hương Giang, Giám đốc TreeBank đã giới thiệu Đề án phát triển hệ sinh thái kinh tế rừng bền vững tại xã Tam Thái. Theo bà Giang, dự án không đơn thuần là hoạt động hỗ trợ cây giống hay phát triển vùng trồng mới, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái kinh tế rừng hoàn chỉnh, trong đó người dân là chủ thể và cũng là đối tượng thụ hưởng trực tiếp.
“Chúng tôi mong muốn cùng địa phương xây dựng một mô hình mà ở đó tài nguyên rừng được quản lý bền vững, người dân có thêm nhiều nguồn thu nhập từ rừng và doanh nghiệp có cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng nguyên liệu minh bạch, có truy xuất nguồn gốc” - bà Giang cho biết.
Theo đề án được công bố, Tam Thái là địa phương thí điểm đầu tiên của TreeBank trong phát triển hệ sinh thái kinh tế rừng. Dự án đặt mục tiêu từng bước hình thành khoảng 250 ha vùng nguyên liệu mét, luồng theo định hướng quản lý rừng bền vững, hướng tới chứng chỉ FSC.
Song song với đó là các hợp phần phát triển sinh kế dưới tán rừng, ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn sinh học (biochar), nâng cao năng lực cộng đồng, kết nối thị trường, xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý vùng nguyên liệu và đo lường tác động môi trường - xã hội.
Theo bà Nguyễn Thị Hương Giang, một trong những mục tiêu quan trọng nhất của dự án là giúp người dân có thêm nhiều dòng thu nhập từ rừng thay vì chỉ phụ thuộc vào khai thác nguyên liệu thô.
“Bên cạnh cây mét và luồng, người dân có thể phát triển các loại cây dược liệu, cây bản địa và nhiều mô hình sinh kế phù hợp dưới tán rừng. Khi giá trị từ rừng được nâng lên, người dân sẽ có thêm động lực để bảo vệ và phát triển rừng một cách lâu dài” - bà Giang chia sẻ.
Dự án cũng mở ra cơ hội hợp tác cho nhiều nhóm doanh nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất, chế biến, tài chính, bảo hiểm, bán lẻ, thương mại điện tử và xuất khẩu thông qua các hoạt động phát triển vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật, đầu tư sinh kế cộng đồng và thực hiện các chương trình ESG gắn với tác động dài hạn.
Hướng tới kinh tế rừng xanh và sinh kế lâu dài
Ngay sau chương trình làm việc và lễ ký kết, đoàn công tác đã khảo sát thực địa tại các khu vực dự kiến triển khai dự án và tham quan các mô hình trồng cây dược liệu dưới tán rừng nhằm đánh giá tiềm năng phát triển vùng nguyên liệu gắn với sinh kế cộng đồng.
Tiếp nối chuỗi hoạt động khởi động dự án, sáng 21/7/2026, UBND xã Tam Thái phối hợp với RED, TreeBank và các đơn vị đồng hành tổ chức lễ trao tặng hơn 20.000 cây giống mét, luồng cho người dân địa phương và phát động ra quân trồng cây.
Đại diện Phê La, MoMo, Đạm Phú Mỹ cùng Viện Nông nghiệp và Tài nguyên - Trường Đại học Vinh cũng chia sẻ định hướng phối hợp trong chuyển giao khoa học kỹ thuật, tập huấn quy trình trồng, chăm sóc và quản lý vùng nguyên liệu theo định hướng quản lý rừng bền vững.
Ngay sau lễ phát động, các đại biểu, doanh nghiệp và người dân đã tham gia trồng cây tại khu vực triển khai dự án, thể hiện cam kết đồng hành trong quá trình xây dựng vùng nguyên liệu bền vững gắn với bảo vệ môi trường và nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương.
Phát biểu tại chương trình, ông Lữ Văn May, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tam Thái khẳng định rừng không chỉ là “lá phổi xanh”, là nguồn nước đầu nguồn mà còn là tài sản quý giá nhất để phát triển kinh tế địa phương trong tương lai.
Theo ông May, nhiều năm qua người dân vẫn đang đối mặt với nghịch lý “giữ rừng nhưng chưa thực sự giàu từ rừng”, trong khi tiềm năng phát triển còn rất lớn: “Quan điểm của địa phương là không đánh đổi tài nguyên rừng lấy tăng trưởng trước mắt, mà phải phát triển trên nền tảng bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, khai thác hợp lý các giá trị của rừng theo hướng kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn”.
Lãnh đạo xã Tam Thái kỳ vọng dự án sẽ góp phần tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và từng bước hình thành chuỗi giá trị kinh tế rừng tại địa phương.
Với sự tham gia của chính quyền địa phương, doanh nghiệp, các tổ chức khoa học và cộng đồng dân cư, dự án phát triển vùng nguyên liệu mét, luồng theo định hướng quản lý rừng bền vững tại Tam Thái được kỳ vọng sẽ trở thành mô hình tiêu biểu trong phát triển kinh tế rừng gắn với sinh kế cộng đồng, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, nâng cao giá trị tài sản rừng và thúc đẩy tăng trưởng xanh tại miền Tây Nghệ An.
