Với nhiều người Việt, Valentine thường gói gọn trong hoa hồng, chocolate và những bữa tối lãng mạn dưới ánh nến. Thế nhưng, nếu dạo một vòng quanh quả địa cầu, bạn sẽ nhận ra rằng "ngôn ngữ của tình yêu" phong phú hơn thế rất nhiều. Valentine không chỉ là chuyện của lứa đôi, mà còn là bản hòa ca của văn hóa, lịch sử và những quan niệm độc đáo về hạnh phúc.
Châu Âu: Từ những chiếc thìa gỗ đến lời tỏ tình giấu tên
Tại "cựu lục địa", nơi khởi nguồn của truyền thuyết về Thánh Valentine, mỗi quốc gia lại có một cách kỷ niệm rất riêng, đôi khi khác xa với hình ảnh những hộp chocolate hình trái tim quen thuộc.
Tại xứ Wales, thay vì tặng hoa, người dân nơi đây tôn vinh tình yêu vào ngày 25/1 – ngày Thánh Dwynwen (vị thần bảo hộ cho các cặp tình nhân ở Wales). Món quà truyền thống và ấn tượng nhất chính là "Thìa tình yêu" (Lovespoons). Từ thế kỷ 17, những chàng trai xứ Wales đã tỉ mẩn chạm khắc những chiếc thìa gỗ tinh xảo để tặng cho người con gái mình thầm thương trộm nhớ. Ngày nay, dù không còn nhiều người tự tay đục đẽo những chiếc thìa như vậy nữa, nhưng "thìa tình yêu" vẫn là món quà không thể thiếu để các cặp đôi bày tỏ sự chân thành.
Ngược lên phía Bắc tới Đan Mạch, Valentine không chỉ dành cho sự lãng mạn mà còn là dịp để thử thách trí tuệ. Người Đan Mạch có truyền thống tặng nhau những bông hoa tuyết và gửi đi những tấm thiệp được cắt tỉa thủ công cầu kỳ gọi là Gaekkebrev (thư đùa giỡn). Điều thú vị là người gửi sẽ không ký tên thật mà chỉ để lại những dấu chấm tương ứng với số chữ cái trong tên mình. Nếu người nhận đoán đúng tên người gửi, họ sẽ nhận được một quả trứng Phục sinh vào cuối năm đó. Ngược lại, nếu không đoán ra, họ sẽ nợ người gửi một món quà. Đây là cách tỏ tình đầy tinh tế, vừa hồi hộp vừa đáng yêu của người dân xứ sở cổ tích.
Tại Pháp – nơi vốn được coi là "thánh địa" của tình lãng mạn, thị trấn Saint-Valentin ở vùng Indre đã trở thành điểm đến mơ ước. Vào mỗi dịp 14/2, cả thị trấn được trang hoàng rực rỡ bằng hoa hồng, các cặp đôi có thể đăng ký trao lời thề nguyện và trồng cây tình yêu tại "Khu vườn của những người yêu nhau". Trong quá khứ, Pháp từng có phong tục "Loterie d’amour" (Xổ số tình yêu), nơi những người độc thân đứng đối diện nhau trong các ngôi nhà và gọi tên nhau để ghép đôi. Tuy nhiên, vì phong tục này thường dẫn đến những cuộc cãi vã và náo loạn, chính phủ Pháp đã chính thức ban lệnh cấm từ lâu.
Châu Á: Khi phụ nữ "cầm trịch" và những cuộc hôn nhân tập thể
Khác với quan niệm truyền thống ở phương Tây rằng phái mạnh thường là người chủ động, tại một số quốc gia Đông Á như Nhật Bản và Hàn Quốc, Valentine là dịp để phụ nữ thể hiện tình cảm của mình trước.
Tại Nhật Bản, vào ngày 14/2, phụ nữ sẽ tặng chocolate cho đàn ông. Tuy nhiên, chocolate ở đây được chia làm nhiều loại rất rõ rệt. Giri-choco (chocolate nghĩa vụ) dành cho đồng nghiệp nam, cấp trên hoặc bạn xã giao để thể hiện sự lịch thiệp. Trong khi đó, Honmei-choco (chocolate tình yêu) mới là loại dành cho chồng, bạn trai hoặc người mình thực sự yêu. Honmei-choco thường được làm thủ công tại nhà để thể hiện tấm chân tình. Một tháng sau, vào ngày 14/3 (White Day - Valentine Trắng), phái nam sẽ có nhiệm vụ "đáp lễ" bằng những món quà có giá trị gấp hai hoặc ba lần món quà họ đã nhận được
Hàn Quốc còn đưa truyền thống này đi xa hơn với ngày 14 hằng tháng đều là một "ngày lễ tình yêu" nào đó. Đặc biệt nhất là "Ngày Đen" (Black Day) vào 14/4. Đây là "ngày hội" dành riêng cho hội độc thân – những người không nhận được quà trong cả hai ngày 14/2 và 14/3. Họ sẽ tụ tập tại các quán ăn, cùng nhau ăn mì Jajangmyeon (mì tương đen) như một cách để chia sẻ và an ủi lẫn nhau về tình trạng độc thân của mình.
Trong khi đó, tại Philippines, Valentine lại là ngày của những sự kiện cộng đồng khổng lồ. Hàng nghìn cặp đôi thường tham gia vào các lễ cưới tập thể do chính quyền địa phương tổ chức. Đây là dịp để những cặp đôi có hoàn cảnh khó khăn được chính thức nên duyên vợ chồng với sự hỗ trợ về chi phí tổ chức, trang phục và cả tiệc cưới. Hình ảnh hàng trăm cô dâu, chú rể cùng trao nhau nụ hôn trong một không gian rộng lớn đã trở thành nét đặc trưng đầy nhân văn của quốc gia vạn đảo này.
Châu Mỹ và Châu Phi: Tình yêu không chỉ là đôi lứa
Tại các khu vực này, Valentine đôi khi mang ý nghĩa rộng lớn hơn, tôn vinh cả tình bạn và sự gắn kết cộng đồng, hoặc gắn liền với những sản vật địa phương đặc sắc.
Ở Mexico và một số quốc gia Mỹ Latinh, ngày 14/2 không chỉ gọi là ngày lễ tình nhân mà là "Día del Amor y la Amistad" (Ngày của Tình yêu và Tình bạn). Người dân dành ngày này để tặng hoa, quà và thiệp không chỉ cho người yêu mà còn cho bạn bè, người thân và đồng nghiệp. Khắp các đường phố, bạn sẽ bắt gặp những quả bóng bay hình trái tim và những ban nhạc Mariachi biểu diễn rộn ràng, tạo nên một không khí lễ hội vui tươi hơn là sự riêng tư, tĩnh lặng.
Tại Guatemala, Valentine còn có một hoạt động rất ý nghĩa là "Cuộc diễu hành của những người lớn tuổi" (Old Love Parade) tại thủ đô Guatemala City. Những người cao tuổi sẽ diện những bộ trang phục rực rỡ, diễu hành qua các con phố để tôn vinh tình yêu bền vững qua năm tháng. Đây là lời nhắc nhở thế hệ trẻ rằng tình yêu không chỉ là sự nồng cháy của tuổi trẻ mà còn là sự thủy chung, gắn bó khi về già.
Chuyển sang lục địa đen, Ghana – quốc gia sản xuất cacao lớn thứ hai thế giới – đã biến ngày 14/2 thành "Ngày Chocolate Quốc gia". Chính phủ Ghana đã đưa ra sáng kiến này từ năm 2007 nhằm thúc đẩy du lịch và tiêu thụ sản phẩm cacao nội địa. Thay vì chỉ tặng chocolate cho người yêu, người dân Ghana chia sẻ loại kẹo ngọt ngào này với tất cả mọi người. Các bảo tàng cacao, các buổi triển lãm và thực đơn đặc biệt làm từ chocolate xuất hiện khắp nơi, biến Valentine thành một niềm tự hào dân tộc.
Tại Nam Phi, người ta vẫn giữ một phong tục có từ thời cổ đại mang tên "Lupercalia". Những người phụ nữ sẽ đính tên của người mình yêu lên tay áo của họ. Đây là cách công khai tình cảm một cách khéo léo và cũng là dấu hiệu để những "vệ tinh" xung quanh biết rằng trái tim cô gái đã có chủ.
Những biến tấu độc đáo: Rượu vang và những chú heo may mắn
Không phải quốc gia nào cũng lấy biểu tượng trái tim hay hoa hồng làm trung tâm của ngày Valentine. Tại Bulgaria, ngày 14/2 trùng với ngày lễ San Trifon Zarezan – ngày của những người làm rượu vang. Thay vì chỉ tặng hoa, các cặp đôi Bulgaria thường cùng nhau thưởng thức những ly rượu vang hảo hạng nhất. Người ta tin rằng, khi tình yêu hòa quyện cùng men say của rượu vang, sự gắn kết sẽ trở nên bền chặt và nồng nàn hơn. Vì thế, với người Bulgaria, Valentine còn được gọi vui là "ngày của tình yêu và rượu".
Ở Đức, biểu tượng của sự lãng mạn có chút khác biệt khi hình ảnh những chú heo (lợn) thường xuyên xuất hiện trên các tấm thiệp hoặc món quà Valentine. Trong văn hóa Đức, heo là biểu tượng của sự may mắn và ham muốn. Bên cạnh chocolate, người Đức thường tặng nhau những chiếc bánh quy hình chú heo hoặc những bức tượng heo nhỏ xinh xắn. Ngoài ra, bánh gừng hình trái tim với những lời nhắn nhủ ngọt ngào bằng kem cũng là món quà đặc trưng không thể thiếu tại các cửa hàng bánh ngọt nước Đức trong dịp này.
Ý nghĩa thực sự đằng sau những phong tục khác biệt
Dù là tặng một chiếc thìa gỗ ở Wales, ăn mì tương đen ở Hàn Quốc hay uống rượu vang ở Bulgaria, tất cả những phong tục này đều gặp nhau ở một điểm chung: khát vọng được yêu và được sẻ chia. Trong một thế giới đang ngày càng số hóa, nơi những lời chúc có thể được gửi đi chỉ bằng một cái chạm tay trên màn hình, những phong tục truyền thống này nhắc nhở chúng ta về giá trị của sự chân thành và nỗ lực trong tình yêu.
Valentine không nhất thiết phải là những món quà đắt tiền hay những bữa tiệc xa hoa. Đôi khi, nó chỉ đơn giản là việc chúng ta dành thời gian để hiểu về văn hóa của nhau, để thấy rằng tình yêu có thể được diễn đạt bằng hàng nghìn cách khác nhau.
