Khi hồn quê vươn mình ra biển lớn
Đã bao giờ bạn tự hỏi, điều gì khiến một ngôi làng nhỏ bé, nằm khuất nẻo sau những dãy núi đá tai mèo hay ẩn mình giữa những cánh đồng rau mướt mát, lại có thể chinh phục trái tim của hàng triệu du khách quốc tế? Câu trả lời nằm ở chính sự mộc mạc, chân thành của đất và người. Tin vui nối tiếp tin vui, khi năm 2025 Lô Lô Chải và Quỳnh Sơn chính thức được xướng tên là "Làng du lịch tốt nhất thế giới", nâng tổng số đại diện của Việt Nam được vinh danh trên bản đồ du lịch nông thôn toàn cầu lên con số 5. Cùng với Thái Hải, Tân Hóa và Trà Quế, những cái tên làng giờ đây không chỉ là địa danh hành chính, mà là những biểu tượng rực rỡ cho tư duy làm nông nghiệp mới: nông nghiệp hạnh phúc, đồng hành cùng du lịch bền vững.
Tôi đã từng đi qua nhiều vùng đất, nhưng hiếm có nơi nào lại khiến lòng mình chùng chình nhiều cảm xúc như khi đứng trước những mô hình du lịch nông nghiệp này. Ở đó, người nông dân không bỏ ruộng, không ly hương. Họ ở lại, bám rễ sâu vào đất mẹ, nhưng với một tâm thế khác. Họ hiểu rằng, giữ gìn môi trường, bảo tồn văn hóa chính là cách tốt nhất để làm giàu. Nông nghiệp giờ đây không chỉ là gieo mầm, trỉa bắp, cấy lúa,… mà là gieo nụ cười để gặt niềm tin và sự trân trọng của bạn bè năm châu.
Sự công nhận của Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) không chỉ là một danh hiệu, nó là sự khẳng định cho hướng đi đúng đắn của du lịch sinh thái, du lịch nông nghiệp Việt Nam. Đó là con đường mà ở đó, thiên nhiên được tôn trọng tối đa, văn hóa bản địa được đặt lên vị trí trang trọng nhất và cộng đồng địa phương chính là chủ nhân thực sự của những trải nghiệm.
Những "bảo tàng sống" giữa đại ngàn xanh thẳm
Ngược dòng thời gian trở về với Thái Nguyên, nơi có một ngôi làng đặc biệt được ví như “ốc đảo” xanh tách biệt hoàn toàn với sự xô bồ của phố thị. Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải, cái tên đầu tiên của Việt Nam chạm tay vào danh hiệu cao quý này năm 2022, thực sự là một “huyền thoại sống” giữa đời thường.
Hãy tưởng tượng một vùng đất từng cằn cỗi, hoang hóa, nay đã trở thành tấm thảm xanh rộng lớn hàng chục héc-ta. Bước chân vào làng Thái Hải, cảm giác đầu tiên ập đến là sự thanh khiết đến ngỡ ngàng của không khí. Những nếp nhà sàn tuổi đời hàng trăm năm, được phục dựng nguyên bản, tạo nên một quần thể kiến trúc đẹp như tranh vẽ. Nhưng điều khiến Thái Hải trở nên độc đáo không chỉ là những căn nhà mà là "hồn cốt" con người đang sống trong đó. Đây là một mô hình cộng đồng hiếm hoi còn sót lại, nơi tính tập thể và sự gắn kết dòng tộc được đặt lên hàng đầu. Du khách đến đây không phải để xem người dân "diễn" văn hóa, mà là để sống cùng họ. Bạn sẽ thấy những bà mế người Tày ngồi bên khung cửi, tiếng thoi đưa lách cách hòa cùng tiếng đàn tính, điệu hát then mượt mà bên bếp lửa.
Nông nghiệp ở Thái Hải là nông nghiệp của sự tự cung tự cấp và bảo tồn. Những đồi chè xanh mướt, những vườn rau hữu cơ, những đàn gia súc được chăn thả tự nhiên dưới tán rừng... tất cả tạo nên một vòng tròn sinh thái khép kín. Du khách được tự tay hái chè, sao chè theo phương pháp thủ công, thưởng thức tách trà nóng hổi, đó là trải nghiệm của sự kết nối, khi con người chạm tay vào đất đai và nhận về những món quà tinh túy nhất.
Rời Thái Hải, tới xứ Lạng nơi phên dậu của Tổ quốc, ta lại bắt gặp một tuyệt tác khác của người Tày ở làng Quỳnh Sơn. Nằm trọn trong thung lũng Bắc Sơn trứ danh, Quỳnh Sơn hiện lên như một bức tranh thủy mặc với hàng trăm mái ngói âm dương thâm trầm nhuốm màu thời gian. Điểm đặc biệt nhất của ngôi làng này chính là sự đồng nhất trong kiến trúc: toàn bộ các ngôi nhà sàn đều quay về hướng Nam để đón gió mát, lưng tựa vào núi đá, mặt hướng ra cánh đồng lúa mênh mông.
Đến Quỳnh Sơn vào mùa lúa chín, từ tháng 7 đến tháng 10, bạn sẽ choáng ngợp trước sắc vàng óng ả trải dài từ chân núi đến tận hiên nhà. Nông nghiệp ở đây tạo nên cảnh quan, và cảnh quan nuôi dưỡng du lịch. Người dân Quỳnh Sơn không chỉ trồng lúa, họ còn giữ gìn nghề làm ngói âm dương – linh hồn của những nếp nhà sàn. Quy trình làm ngói với các công đoạn tỉ mỉ, từ chọn đất, ủ đất đến nung lò, là một câu chuyện văn hóa đầy mê hoặc mà bất cứ ai cũng muốn lắng nghe. Du lịch cộng đồng ở đây phát triển dựa trên nền tảng văn hóa vững chắc ấy, nơi du khách có thể cùng người dân gặt lúa, đập lúa, rồi tối về quây quần bên mâm cơm ấm cúng với đặc sản địa phương, nghe tiếng suối chảy róc rách và cảm nhận sự bình yên thấm đẫm tâm hồn.
Từ "rốn lũ" đến miền đất hứa của du lịch thích ứng
Nếu như Thái Hải và Quỳnh Sơn có thể ví như bản dân ca êm đềm, trong trẻo thì Tân Hóa (Quảng Trị) lại là một bản hùng ca về nghị lực sống và khả năng thích ứng phi thường của con người trước thiên nhiên khắc nghiệt. Trước khi được vinh danh là "Làng du lịch tốt nhất thế giới 2023", Tân Hóa từng được biết đến với cái tên đầy ám ảnh - "rốn lũ".
Nằm giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp, Tân Hóa sở hữu vẻ đẹp hoang sơ đến nghẹt thở với những thung lũng cỏ xanh mướt và hệ thống hang động Tú Làn kỳ vĩ. Thế nhưng, tạo hóa cũng biết trêu ngươi khi ban tặng vẻ đẹp ấy kèm theo những trận lụt lịch sử. Có những năm, nước dâng cao ngập cả nóc nhà, nhấn chìm làng mạc. Cái nghèo, cái đói từng đeo bám người dân nơi đây như một định mệnh buồn.
Nhưng chính trong khó khăn cùng cực, tư duy làm du lịch nông nghiệp kết hợp sinh thái đã mở ra một lối thoát ngoạn mục. Tân Hóa đã làm nên điều kỳ diệu: Biến lũ lụt thành tài nguyên du lịch. Mô hình "du lịch thích ứng thời tiết" ra đời, với những căn homestay nổi độc đáo. Khi nước lũ dâng, nhà nổi lên theo nước, du khách thay vì sợ hãi lại có cơ hội trải nghiệm cuộc sống trên sông nước, ngắm nhìn khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ theo một cách rất riêng.
Sự chuyển mình của Tân Hóa là minh chứng sống động cho việc nông nghiệp và du lịch có thể hỗ trợ nhau để xóa đói giảm nghèo. Từ những người nông dân quanh năm lam lũ, lo chạy ăn từng bữa, giờ đây họ đã trở thành những đầu bếp, những hướng dẫn viên, những người làm dịch vụ chuyên nghiệp với thu nhập ổn định. Họ không còn sợ lũ, mà học cách sống chung và làm giàu từ lũ. Những tour khám phá hang động, lái xe mô tô địa hình xuyên rừng lim, hay những bữa cơm tối thân mật tại nhà dân đã biến vùng đất "khỉ ho cò gáy" ngày nào trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút hàng chục nghìn lượt khách mỗi năm. Đó là một hành trình đầy cảm hứng về sự kiên cường và trí tuệ của người nông dân Việt.
Hương vị thảo mộc và triết lý canh tác tử tế
Xuôi về duyên hải miền Trung, chúng ta cùng ghé thăm ngôi làng nhỏ nằm yên bình bên dòng sông Cổ Cò thơ mộng. Làng rau Trà Quế (Đà Nẵng), "Làng du lịch tốt nhất thế giới 2024", đón chào du khách bằng một mùi hương không thể lẫn vào đâu được: mùi thơm nồng nàn của đất đai, của các loại rau thơm quyện trong gió biển.
Hình thành từ thế kỷ 16, Trà Quế không chỉ là một làng nghề, mà là một di sản sống động của nông nghiệp hữu cơ truyền thống. Tương truyền, cái tên Trà Quế xuất phát từ việc một vị vua khi nếm thử loại rau ở đây đã thốt lên rằng nó có vị thơm như trà và cay nồng như quế. Và quả thật, thổ nhưỡng đặc biệt của vùng đất phù sa pha cát, cộng với nguồn nước ngầm mát lành đã tạo nên hương vị rau thơm trứ danh mà không nơi nào có được.
Trà Quế thấm nhuần triết lý canh tác tử tế. Suốt hàng trăm năm qua, người Trà Quế kiên quyết nói không với thuốc trừ sâu và phân bón hóa học. Thay vào đó, họ sử dụng một loại "phân bón" đặc biệt: rong lấy từ lòng sông, đầm bao quanh làng. Chính loại rong này đã tạo nên độ tơi xốp cho đất và hương vị đậm đà cho cây rau.
Du lịch ở Trà Quế là du lịch của những giác quan. Du khách đến đây không chỉ để ngắm, mà để xắn quần lội ruộng, để đôi chân trần chạm vào đất mát lạnh. Hình ảnh những vị khách Tây, khách ta hào hứng khoác lên mình bộ quần áo nâu sồng, đội nón lá, ráng sức gánh đôi thùng nước tưới rau là những hình ảnh đẹp nhất về sự giao thoa văn hóa. Mỗi gáo nước tưới xuống, mỗi mầm xanh vươn lên đều chứa đựng bao giọt mồ hôi và tâm huyết của người nông dân.
Vườn rau ở đây được quy hoạch đẹp như một công viên, với những luống rau thẳng tắp, xanh mướt mắt. Sau những giờ lao động hăng say, du khách sẽ được thưởng thức những món ngon nức tiếng Hội An như mì Quảng, cao lầu, bánh xèo... mà trong đó, rau Trà Quế đóng vai trò là "linh hồn" của món ăn. Sự kết hợp hoàn hảo giữa du lịch trải nghiệm và ẩm thực nông nghiệp đã giúp Trà Quế giữ gìn được nghề tổ, đồng thời mang lại đời sống ấm no cho hàng trăm hộ dân.
Hoa đá nở giữa cao nguyên và khát vọng xanh mãi
Điểm đến cuối cùng trong hành trình này đưa ta đến với cực Bắc của Tổ quốc, nơi đá cũng nở hoa. Lô Lô Chải (Tuyên Quang), ngôi làng cổ tích nằm ngay dưới chân cột cờ Lũng Cú, vừa được vinh danh năm 2025, là một viên ngọc quý ẩn mình trong sương mây.
Giữa cao nguyên đá hùng vĩ, Lô Lô Chải hiện lên với vẻ đẹp trầm mặc, kiêu hãnh. Những ngôi nhà trình tường với tường đất vàng óng, mái ngói âm dương rêu phong và hàng rào đá xếp thủ công bao quanh tạo nên một không gian văn hóa đặc thù của người Lô Lô. Mùa đông, sương trắng giăng giăng khắp lối, cái lạnh cắt da cắt thịt của vùng biên viễn dường như tan biến khi ta bước vào bên trong những nếp nhà ấm cúng.
Nông nghiệp ở Lô Lô Chải là sự chắt chiu sự sống từ hốc đá. Người dân trồng ngô, lúa mạch, chăn nuôi gia súc. Nhưng sự thay đổi lớn nhất đến từ tư duy làm du lịch cộng đồng. Những ngôi nhà trình tường cũ kỹ, tối tăm ngày nào đã được cải tạo khéo léo để trở thành những homestay tiện nghi nhưng vẫn giữ nguyên vẹn hồn cốt kiến trúc xưa.
Tôi nhớ mãi cảm giác ngồi trong quán cà phê "Cực Bắc", nhâm nhi tách cà phê nóng hổi, ngắm nhìn những cành hoa đào, lê nở sớm bên hiên nhà, và phóng tầm mắt lên lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên đỉnh Lũng Cú. Đó là cảm giác của sự tự hào, của tình yêu quê hương đất nước hòa quyện với niềm vui khi thấy đời sống bà con ngày càng khấm khá. Nhờ du lịch, người Lô Lô không chỉ thoát nghèo mà còn có thêm nguồn lực để bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu như trang phục thổ cẩm rực rỡ hay những lễ hội truyền thống đặc sắc.
Khép lại hành trình đi qua năm ngôi làng, từ Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lạng Sơn, qua Quảng Trị, Đà Nẵng, mỗi vùng đất là một câu chuyện riêng, nhưng đều chung một khát vọng: Phát triển du lịch dựa trên nền tảng tôn trọng thiên nhiên và con người.
Nông nghiệp đồng hành cùng du lịch không chỉ là một bài toán kinh tế, đó là một triết lý sống. Khi chúng ta biết trân trọng từng tấc đất, từng ngọn cỏ, biết nâng niu những giá trị văn hóa truyền thống, thì đất đai sẽ nở hoa và mang lại trái ngọt. Những ngôi làng như Thái Hải, Quỳnh Sơn, Tân Hóa, Trà Quế hay Lô Lô Chải chính là những “ngọn hải đăng” soi đường cho xu hướng du lịch xanh, bền vững. Hy vọng rằng, sẽ còn nhiều hơn nữa những ngôi làng Việt Nam được thế giới gọi tên, để vẻ đẹp bình dị của đất nước hình chữ S được lan tỏa mãi xa. Và với mỗi người chúng ta, hãy đi, hãy trải nghiệm và hãy yêu thêm những miền quê đáng sống ấy, bởi trong mỗi chuyến đi, ta không chỉ tìm thấy cảnh đẹp, mà còn tìm thấy chính mình giữa thiên nhiên bao la và tình người nồng ấm.
