Sự tăng trưởng thần tốc với giá trị xuất khẩu cả năm đạt 858 triệu USD, tăng 208% so với cùng kỳ năm trước, đã đưa Trung Quốc trở thành thị trường tiêu thụ tôm hùm lớn nhất và gần như duy nhất của Việt Nam. Kết quả ấn tượng này xuất phát trước hết từ lực đẩy mạnh mẽ của nhu cầu nội địa Trung Quốc. Xu hướng cao cấp hóa tiêu dùng cùng sự mở rộng của tầng lớp trung lưu đã thúc đẩy việc tìm kiếm các loại thủy hải sản chất lượng cao. Tôm hùm không chỉ là nguyên liệu chủ đạo trong phân khúc ẩm thực cao cấp mà còn mang ý nghĩa biểu tượng cho sự thịnh vượng, may mắn trong các bữa tiệc truyền thống. Đặc biệt, dòng tôm hùm xanh cỡ nhỏ trọng lượng từ 150 đến 300 gram mỗi con rất được ưa chuộng tại các chuỗi nhà hàng hải sản và buffet nhờ ưu điểm quay vòng vốn nhanh, đơn giá hợp lý và phù hợp với khẩu phần ăn cá nhân.
Sự hoàn thiện của các nền tảng thương mại điện tử, hệ thống bán lẻ thực phẩm tươi sống cùng mạng lưới logistics lạnh giúp tôm hùm sống dễ dàng tiếp cận bàn ăn của các hộ gia đình tại các thành phố hạng hai và hạng ba. Tính riêng ba quý đầu năm 2025, tổng lượng nhập khẩu tôm hùm của Trung Quốc đạt gần 50.000 tấn, tăng 13% so với cùng kỳ, tạo ra dư địa khổng lồ cho các mặt hàng từ Việt Nam.
Bên cạnh yếu tố thị trường, sự cải thiện rõ rệt trong chính sách thương mại và môi trường thông quan đóng vai trò then chốt. Những năm gần đây, hoạt động giao thương nông thủy sản giữa hai nước đã chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức xuất khẩu chính ngạch và chuẩn hóa quy trình. Nhờ các hiệp định song phương và ưu đãi thuế quan, tôm hùm Việt Nam được hưởng mức thuế 0%, tạo lợi thế cạnh tranh tuyệt đối về giá so với các sản phẩm cùng loại từ Bắc Mỹ vốn đang phải đối mặt với rào cản thuế quan cao.
Lợi thế về khoảng cách địa lý giúp tối ưu hóa chi phí vận chuyển và giảm thiểu tỷ lệ hao hụt đối với mặt hàng hải sản sống. So với các đối thủ phải vận chuyển qua đại dương, thời gian vận chuyển ngắn từ Việt Nam giúp đảm bảo độ tươi ngon của sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng, một yếu tố quyết định giá trị của mặt hàng thực phẩm tươi sống. Về công tác kiểm dịch, phía Việt Nam đã chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn khắt khe từ phía đối tác bằng cách điều chỉnh cơ cấu nuôi trồng, tập trung vào giống tôm hùm xanh đã được cấp phép xuất khẩu. Việc thắt chặt quản lý mã số vùng nuôi, cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc đã giúp hàng chục doanh nghiệp Việt Nam đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch, đưa kênh phân phối trở nên ổn định và minh bạch hơn.
Năng lực cung ứng của Việt Nam cũng chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ nhằm đáp ứng kịp thời các đơn hàng lớn. Nhiều vùng nuôi trọng điểm đã mở rộng quy mô, ứng dụng kỹ thuật để tăng năng suất và rút ngắn chu kỳ thu hoạch. Số liệu thống kê cho thấy Trung Quốc đã nhập khẩu hơn 17.000 tấn tôm hùm từ Việt Nam trong chín tháng đầu năm 2025, gấp gần ba lần so với cùng kỳ năm trước. Sự giải phóng năng lực sản xuất này đã giúp Việt Nam nắm bắt tốt cơ hội vàng khi thị trường có nhiều biến động.
Sự thay đổi trong cục diện cạnh tranh quốc tế cũng tạo ra những khoảng trống thuận lợi cho tôm hùm Việt Nam. Trước đây, Úc từng nắm giữ hơn một nửa thị phần tại Trung Quốc, song những rào cản thương mại gần đây đã khiến nguồn cung từ quốc gia này bị hạn chế đáng kể. Cùng lúc đó, các nhà cung cấp từ Bắc Mỹ gặp khó khăn về chi phí logistics và thuế quan, khiến thị phần bị thu hẹp. Việt Nam đã nhanh chóng lấp đầy các phân khúc này bằng chiến lược giá cạnh tranh và sự linh hoạt trong cung ứng chủng loại.
Mối quan hệ kinh tế song phương ấm lên đã thúc đẩy hợp tác trong tiêu chuẩn hóa thương mại biên giới và tạo thuận lợi cho việc thông quan tại các cửa khẩu. Phương thức giao dịch từ tiểu ngạch dần chuyển sang chính ngạch giúp tăng cường tính ổn định và giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nóng cũng đi kèm với các thách thức về dịch bệnh và biến đổi thời tiết khi mật độ nuôi trồng quá cao. Tương lai của ngành tôm hùm sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng duy trì chất lượng bền vững, nhất là khi các đối thủ truyền thống như Úc có khả năng quay trở lại thị trường hoặc Trung Quốc thúc đẩy các dự án nuôi trồng nội địa. Hiện tại, sự bùng nổ trong năm 2025 đã thiết lập nền tảng vững chắc, khẳng định vị thế không thể thay thế của tôm hùm Việt Nam tại quốc gia láng giềng.
