Từ "canh tác lối cũ" đến "hạt giống công nghệ cao"
Cuộc đổi thay ở làng Cao Sơn không phải là phủi bỏ cách làm truyền thống mà là đưa trí tuệ vào để làm mới gốc rễ của nông nghiệp. Cái hay của họ là biết dựa vào lợi thế địa lý tiếp giáp với Đại học Nông nghiệp Tứ Xuyên, biến "chất xám" thành "vàng ròng", từ đó dựng lên một quy trình khép kín từ nghiên cứu đến ứng dụng công nghệ cao.
Bắt tay với nhà trường: Từ "mua đứt bán đoạn" đến "cộng sinh lâu dài"
Năm 2017 là năm bản lề của làng Cao Sơn. Khi ấy, trường Đại học Nông nghiệp Tứ Xuyên đang tìm nơi để đưa các giống cây mới vào thử nghiệm, còn làng Cao Sơn thì đang loay hoay tìm đường thoát khỏi lối mòn cũ kỹ. Hai bên gặp nhau và "bén duyên", tìm ra một cách hợp tác mới: không phải là mang dự án về rồi để đấy, họ không đơn thuần là đưa dự án về, mà là cùng nhau xây dựng một hệ sinh thái.
Đến năm 2021, dân làng đã tận dụng lại một khu trại nuôi lợn bỏ hoang, góp vốn bằng đất đai và cơ sở vật chất để cùng nhà trường dựng lên "Trang trại Công nghệ Xuyên Nông Ngưu". Không chỉ là sửa sang lại cơ sở vật chất mà còn gắn vào đó những chức năng mới: chợ nông sản trực tuyến, trung tâm kết nối giống cây trồng, nào là nơi rèn luyện cho những người đi đầu trong phong trào chấn hưng nông thôn. Nhờ vậy, phòng thí nghiệm của trường đại học đã thực sự bước ra ngoài đồng ruộng.
Quy trình "1+N+1+3": Đưa kiến thức trên sách vở ra thực tế
Tại trang trại, làng Cao Sơn đã đúc kết được một cách làm hiệu quả để biến nghiên cứu thành sản phẩm, gọi là mô hình "1+N+1+3". Nghĩa là: 1 giống cây, quy tụ nhiều chuyên gia, lập ra 1 trung tâm nghiên cứu và cuối cùng là dìu dắt 3 đơn vị sản xuất cùng làm.
Điển hình là trường hợp của giống ngô nếp "Hắc Điền Ngọc". Được khởi xướng bởi đội ngũ chuyên gia thuộc Đại học Nông nghiệp Tứ Xuyên, giống ngô này là kết quả của việc huy động tổng lực các nguồn lực nghiên cứu ngô trên toàn quốc. Sau khi hoàn thiện quy trình chọn tạo, thay vì nằm im trên giấy, công nghệ được chuyển giao cho các đơn vị thuộc Viện Nghiên cứu Công nghiệp để đưa ra thị trường.
Hiện nay, "Hắc Điền Ngọc" không chỉ là mặt hàng nông sản chủ lực tại các hệ thống bán lẻ cao cấp như Sam's Club hay Hema Fresh, mà còn đạt doanh thu ấn tượng 200 triệu NDT mỗi năm, với diện tích canh tác mở rộng lên hơn 133 hecta. Thành công này cho thấy mô hình "1+N+1+3" đã thực sự khai thông chuỗi liên kết khép kín "phòng thí nghiệm - ruộng khảo nghiệm - bàn ăn", biến các nghiên cứu khoa học thành giá trị kinh tế thực tế cho người nông dân.
Quản trị vận hành tập trung: Tối ưu hóa nguồn lực thông qua cơ chế thị trường
Nếu khoa học công nghệ đóng vai trò là "bộ khung" kỹ thuật, thì phương thức quản trị vận hành tập trung chính là "hệ điều hành" đảm bảo sự phát triển bền vững của làng Cao Sơn. Theo Bí thư Đảng ủy Nhan Trạch Cúc, cốt lõi của mô hình này là áp dụng tư duy quản trị hiện đại vào đời sống nông thôn, chuyển đổi vai trò của người dân từ người quan sát thụ động thành chủ thể tham gia tích cực và hưởng lợi trực tiếp.
Mô hình "Góp vốn bằng tài sản" và liên kết lợi ích bền vững
Làng Cao Sơn đã thực hiện bước đột phá trong việc huy động nguồn lực khi cho phép định giá các tài sản công nhàn rỗi (như trụ sở cũ, chuồng trại bỏ hoang) thành cổ phần để tham gia đầu tư. Điển hình như tại dự án "Trang trại Xuyên Nông Ngưu", tập thể làng đã dùng tài sản góp vốn, qua đó đảm bảo nguồn thu ổn định tối thiểu 200.000 NDT mỗi năm. Cơ chế này không chỉ làm sống lại nguồn lực công đang "ngủ đông" mà còn đưa tập thể làng trở thành một đối tác kinh doanh thực thụ trên thị trường.
Xa hơn, mô hình này kiến tạo nên một hệ sinh thái lợi ích đa phương bao gồm: nhà đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học, tập thể làng và các hộ nông dân. Thông qua phương thức "góp vốn - định lượng cổ phần - chia lợi tức cố định", người dân đã chuyển đổi vị thế từ những người canh tác nhỏ lẻ thành các "cổ đông", từ lao động thuần túy thành nhà đầu tư tham gia vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ đó được chia sẻ công bằng các lợi ích gia tăng từ quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp.
Chuyên nghiệp hóa công tác vận hành với vai trò của "COO làng nghề"
Đầu năm 2025, làng Cao Sơn chính thức đưa vào vận hành vị trí "Tổng quản làng nghề" (Chief Operating Officer - COO). Đây là bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi tư duy quản lý từ hành chính thuần túy sang tư duy thị trường. Chuyên gia tài chính thế hệ 9X Đới Siêu, từng làm việc ở các ngân hàng quốc tế lớn, với kinh nghiệm xây dựng cộng đồng và tạo ra trào lưu "Cà phê Tỏi" được lựa chọn.
Với triết lý "Vận hành nông thôn là việc tái cấu trúc các nguồn lực sẵn có để gia tăng giá trị", Đới Siêu đã áp dụng các chương trình "ươm mầm khởi nghiệp" và "hỗ trợ đồng hành" nhằm khai thác tối đa sức sáng tạo của đội ngũ trí thức trẻ từ các trường đại học. Anh hướng dẫn người dân địa phương cải tạo không gian sân vườn nhàn rỗi thành các cơ sở kinh doanh dịch vụ đặc thù. Sự tham gia của đội ngũ quản lý chuyên nghiệp này đã giúp nâng cao đáng kể hiệu suất sử dụng tài nguyên của làng.
Chiến lược "Kinh tế vùng" và mô hình phát triển liên kết
Tầm nhìn của làng Cao Sơn không giới hạn trong phạm vi địa lý của một ngôi làng. Nhận thấy những hạn chế về nguồn lực của mô hình phát triển đơn lẻ, Đảng ủy làng đã chủ trì sáng kiến liên kết với 3 trấn và 8 thôn lân cận. Thông qua cơ chế hợp tác toàn diện "6 liên kết, 6 cùng", các địa phương đã cùng nhau bàn bạc, thống nhất phương hướng phát triển.
Điểm nhấn của chiến lược này là việc triển khai mô hình "kinh tế vùng", điển hình là việc kết hợp với Giản Dương để xây dựng khu trình diễn nông nghiệp. Cách làm này không chỉ cho phép mở rộng quy mô canh tác các giống cây trồng chất lượng cao, mà thông qua các hợp đồng bao tiêu sản phẩm và chuyển giao kỹ thuật, đã nâng tổng giá trị tài sản tập thể của toàn vùng lên 111 triệu NDT. Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của tư duy "liên kết để cùng phát triển".
Đa dạng hóa dịch vụ: Chuyển dịch từ kinh tế nông sản sang kinh tế trải nghiệm
Việc không ngừng làm mới các loại hình dịch vụ là chìa khóa giúp làng Cao Sơn duy trì sức hấp dẫn. Làng không còn bó hẹp trong việc bán các sản phẩm nông nghiệp thô mà đã thành công trong việc chuyển hóa không gian nông thôn thành các "phim trường" trải nghiệm, biến nông sản thành hàng hóa tiêu dùng cao cấp và các sản phẩm văn hóa sáng tạo.
"Cà phê Tỏi": Cú hích từ sản phẩm sáng tạo
Tỏi là nông sản chủ lực được bảo hộ chỉ dẫn địa lý của Ôn Giang, trong khi cà phê là thức uống đặc trưng của lối sống đô thị hiện đại. Tại làng Cao Sơn, sự kết hợp giữa hai yếu tố này đã tạo ra một sản phẩm độc đáo. Công ty TNHH Công nghệ Thanh niên Gương mẫu phối hợp với Đại học Nông nghiệp Tứ Xuyên đã phát triển thành công quy trình khử mùi hăng của tỏi. Nhờ giải pháp kỹ thuật này, sản phẩm đã khắc phục được rào cản về cảm quan, chuyển đổi một loại gia vị truyền thống thành nguyên liệu cho một thức uống thời thượng, thu hút sự quan tâm lớn của thị trường.
Cộng đồng CSA Thanh niên: Vườn ươm khởi nghiệp nông thôn
Trụ sở làm việc cũ của ủy ban làng đã được tái thiết thành "Cộng đồng CSA Thanh niên", một không gian phức hợp bao gồm văn phòng chia sẻ, thư viện cộng đồng, homestay và quán cà phê. Nơi đây hiện thu hút trung bình hơn 100 lượt khách mỗi ngày, trở thành một điểm đến văn hóa mới.
Với vai trò là một vườn ươm khởi nghiệp, cộng đồng này triển khai các chương trình chuyên sâu như "Kế hoạch đồng hành chủ quản nông thôn" và "Kế hoạch lưu trú sáng tạo". Các chương trình này thu hút một lực lượng "cư dân mới" là những trí thức trẻ đến định cư, phát triển dự án và luân phiên tham gia quản lý vận hành. Đến nay, mô hình này đã ươm mầm thành công nhiều thương hiệu như rượu gạo "Kiến Nguyệt Bạch", liệu pháp chữa lành "Dũ Tâm Cốc" và chương trình giáo dục trải nghiệm "Mộng Kỳ Địa". Tiếp nối thành công, đầu năm 2025, cộng đồng tiếp tục ra mắt sản phẩm "Cà phê Nước gạo", tiếp tục dẫn đầu các xu hướng tiêu dùng tại nông thôn.
"Trụ sở điền viên": Mô hình văn phòng mới
Làng Cao Sơn đang định hình một mô hình phát triển mới kết hợp giữa không gian sinh thái và kinh tế tri thức: "Trụ sở điền viên + Nông nghiệp đô thị". Tận dụng lợi thế cảnh quan thiên nhiên đặc trưng của vùng Lâm Bàn Tây Tứ Xuyên và nền tảng hạ tầng công nghệ cao, làng đã thu hút được 14 doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực nông nghiệp, bao gồm Tập đoàn Giống cây trồng Tứ Xuyên và Nông nghiệp Kiến Sơn Thành Đô, đến đặt trụ sở.
Nơi đây không chỉ đóng vai trò là trung tâm nghiên cứu và phát triển giống cây trồng, mà còn trở thành "đại bản doanh" của các doanh nghiệp công nghệ cao trong ngành nông nghiệp. Mô hình này hiện thực hóa một xu hướng làm việc hiện đại: không gian văn phòng hòa mình vào thiên nhiên, các cuộc họp được tổ chức ngay giữa đồng ruộng, tạo ra một môi trường làm việc sáng tạo và hiệu quả.
Bài học kinh nghiệm
Câu chuyện của làng Cao Sơn là một bài học kinh nghiệm quý giá về quá trình chuyển đổi mô hình phát triển nông thôn. Bằng việc ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến thay vì dựa vào điều kiện tự nhiên, kết hợp với tư duy quản trị hiện đại theo cơ chế thị trường, làng Cao Sơn đã đạt được những bước tiến vượt bậc về kinh tế. Quan trọng hơn, quá trình này đã khôi phục và phát huy sức sống văn hóa cũng như tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Đây là một mô hình phát triển nông thôn toàn diện và bền vững, hoàn toàn có thể được nghiên cứu và nhân rộng tại các địa phương khác.
Nguồn tham khảo: Nongluguihua
