Một tách cà phê thơm ngon có thể là điểm đến cuối cùng của những hạt cà phê đặc sản, nhưng với phần lớn lượng cà phê thương mại được nhập khẩu hàng năm, đó mới chỉ là điểm khởi đầu của một hành trình đầy bất ngờ. Một lượng khổng lồ hạt cà phê xanh, đặc biệt là giống Robusta từ các nước như Brazil và Việt Nam, được đưa vào Trung Quốc không phải để đi vào các máy pha chế, mà để cung cấp nguyên liệu cho một loạt các ngành công nghiệp chế biến sâu.
Khi hương vị cà phê vượt ra ngoài tách espresso
Lĩnh vực tiêu thụ cà phê hạt lớn nhất ngoài mục đích pha chế chính là ngành công nghiệp thực phẩm. Tại đây, hạt cà phê không được rang xay để tạo ra những tách cà phê quen thuộc, mà được chiết xuất thành dịch cô đặc, dầu và bột cà phê. Những sản phẩm này sau đó trở thành một loại phụ gia hương vị tự nhiên, được cung cấp cho các nhà máy thực phẩm.
Trong ngành làm bánh, từ bánh quy, bánh ngọt đến sô-cô-la, chiết xuất cà phê là một thành phần không thể thiếu để tạo ra hương vị đặc trưng. Trong lĩnh vực sản phẩm từ sữa, các loại sữa chua, kem hay nguyên liệu kem có hương vị cà phê đều phụ thuộc vào chiết xuất từ hạt nhập khẩu. Ngay cả trong các loại thanh năng lượng hay đồ uống hòa tan, caffeine và hương vị cà phê cũng là những thành phần quan trọng, với nguồn nguyên liệu cốt lõi hoàn toàn đến từ quá trình chế biến sâu hạt cà phê xanh.
Khác với các loại cà phê đặc sản, loại nguyên liệu công nghiệp này được đánh giá dựa trên các tiêu chí khác, chủ yếu là hàm lượng caffeine, nồng độ hương thơm và sự ổn định khi chiết xuất. Do đó, các loại hạt cà phê giá rẻ, được nhập khẩu với số lượng lớn là lựa chọn hàng đầu, và lượng tiêu thụ của chúng vượt xa tổng lượng cà phê được sử dụng trong các quán cà phê.
Không chỉ dừng lại ở hương vị, các hoạt chất sinh học quý giá trong hạt cà phê còn được khai thác trong các ngành công nghiệp khác. Trong lĩnh vực mỹ phẩm, hạt cà phê được xem là một kho báu. Bằng một công nghệ chiết xuất sâu, sử dụng CO₂ ở trạng thái lỏng, người ta có thể tách ra một cách hiệu quả những thành phần quý giá như dầu cà phê, caffeine và các chất chống oxy hóa – những nguyên liệu tự nhiên rất được ưa chuộng. Các sản phẩm như tẩy tế bào chết toàn thân, kem làm săn chắc vùng mắt hay kem mát-xa tan mỡ đều có thành phần hoạt tính cốt lõi là chiết xuất từ hạt cà phê.
Ngành dược phẩm và thực phẩm chức năng cũng là một khách hàng lớn. Các hoạt chất như caffeine và axit chlorogenic có những tác dụng rõ rệt đối với cơ thể, nên các công ty trong lĩnh vực này thu mua một lượng lớn hạt cà phê xanh để chuyên chiết xuất các nguyên liệu được tiêu chuẩn hóa. Caffeine là một tá dược cơ bản trong các loại thuốc giảm đau, cảm cúm và thực phẩm bổ sung dinh dưỡng thể thao. Trong khi đó, axit chlorogenic, với tác dụng chống oxy hóa và điều hòa mỡ máu, được sử dụng rộng rãi trong các loại thực phẩm chức năng hỗ trợ gan và chống lão hóa.
"Vòng đời thứ hai" của bã cà phê
Hành trình của hạt cà phê không kết thúc sau khi đã bị chiết xuất hết hương vị và hoạt chất. Phần còn lại, tức bã cà phê, lại bắt đầu một "vòng đời thứ hai", trở thành một loại vật liệu sinh khối có giá trị lớn, tạo ra một lĩnh vực mới trong ngành sản xuất vật liệu thân thiện với môi trường.
Trong ngành dệt may, bã cà phê được xử lý để tạo ra vải sợi cà phê, một loại vật liệu có đặc tính nhanh khô và chống tia cực tím, rất được các thương hiệu quần áo thể thao ưa chuộng. Trong ngành bao bì và đồ gia dụng, bã cà phê được trộn với nhựa phân hủy sinh học để sản xuất các loại cốc, bộ đồ ăn và tấm ván nội thất. Nó thậm chí còn được dùng để sản xuất than hoạt tính sinh học ứng dụng trong các lõi lọc không khí, hoặc được trộn vào bê tông để giảm hệ số dẫn nhiệt.
Ngành nông nghiệp tuần hoàn cũng tìm thấy giá trị ở bã cà phê. Rất giàu nitơ, phốt pho, kali và các axit hữu cơ, bã cà phê sau khi được ủ trở thành một loại phân bón hữu cơ tuyệt vời cho các loại cây ưa axit như cẩm tú cầu, đỗ quyên và việt quất. Đồng thời, các hợp chất còn lại trong bã cà phê có khả năng xua đuổi một số loài côn trùng gây hại, giúp các nhà vườn có thêm một công cụ bảo vệ thực vật tự nhiên.
Logic đằng sau dòng chảy nhập khẩu khổng lồ
Nhiều người có thể thắc mắc, tại sao một quốc gia cũng có vùng trồng cà phê như Trung Quốc lại phải nhập khẩu một lượng lớn như vậy? Câu trả lời nằm ở việc phân tầng mục đích sử dụng.
Cà phê đặc sản được trồng tại các vùng như Vân Nam chủ yếu phục vụ cho phân khúc cao cấp, nơi người tiêu dùng thưởng thức hương vị của từng tách cà phê. Ngược lại, các ngành công nghiệp chế biến sâu lại cần một nguồn nguyên liệu hoàn toàn khác: giá rẻ, số lượng cực lớn và chất lượng ổn định. Hạt Robusta thương mại từ các nước có sản lượng hàng đầu như Brazil và Việt Nam hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu này. Sản lượng cà phê nội địa của Trung Quốc không thể nào lấp đầy được khoảng trống khổng lồ về nguyên liệu công nghiệp.
Cơ chế ưu đãi thuế tại các khu phi thuế quan càng làm gia tăng thêm nhu cầu nhập khẩu. Tại đây, hạt cà phê xanh có thể được nhập khẩu mà không phải chịu thuế để rang, xay, chiết xuất và chế biến sâu. Thành phẩm sau đó có thể được bán trong nước hoặc tái xuất khẩu, giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí sản xuất và hình thành nên các trung tâm chế biến cà phê quy mô lớn.
Rõ ràng, một tách cà phê chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Phần lớn hạt cà phê nhập khẩu đã được "phân rã" và tái sinh dưới nhiều hình hài khác nhau, từ chiếc bánh quy, thỏi son, viên thực phẩm chức năng cho đến sợi vải và phân bón, len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống thường ngày. Cùng với sự phát triển không ngừng của các ngành kinh tế tuần hoàn và vật liệu bền vững, nhu cầu đối với nguồn nguyên liệu công nghiệp này được dự báo sẽ còn tiếp tục tăng.
