Khởi đầu từ những bữa ăn nghèo và nghịch lý vùng đất nhiều rừng
Huyện Lê Xuyên (thành phố Phủ Châu, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc) được thiên nhiên ưu đãi với tỷ lệ che phủ rừng lên tới hơn 73%. Rừng bạt ngàn, khí hậu trong lành, nhưng trong ký ức của những người lớn tuổi, nấm rừng ngày trước chỉ là thứ “lộc trời” may rủi. Cứ sau những cơn mưa rào, người dân lại rủ nhau lên núi hái vài tai nấm dại, gia đình nào may mắn thì đủ một bữa canh tươi, tuyệt nhiên chưa ai nghĩ đến chuyện biến nấm thành nghề mưu sinh.
Nhiều năm sau đó, khi nhận thấy nhu cầu thị trường, một số hộ nông dân đã rủ nhau vỡ đất trồng nấm nhung hươu, nấm tùng đỏ. Thế nhưng, vì không có giống chuẩn, kỹ thuật hoàn toàn phó mặc cho may rủi, năng suất bấp bênh khiến nhiều người nếm mùi thất bại. Nghề trồng nấm cứ thế quẩn quanh trong điệp khúc "nhỏ lẻ, manh mún và tự phát".
Bước ngoặt lớn chỉ thực sự đến vào năm 2015. Một quyết định mang tính chiến lược được chính quyền địa phương đưa ra: Kéo các nhà khoa học từ giảng đường về cắm chốt tại đồng ruộng, đồng thời mời gọi các doanh nghiệp đầu ngành về cùng bắt tay với bà con.
Khi giáo sư xắn quần lội ruộng, nhà khoa học ngồi bệt bờ mương
Nhắc đến cuộc "lột xác" ngoạn mục của cây nấm Lê Xuyên, người dân nơi đây luôn nhắc về Giáo sư Lý Vinh Đồng (Đại học Khoa học Công nghệ Đông Hoa) cùng các cộng sự với sự hàm ơn sâu sắc.
Những ngày đầu, nấm bụng dê - một loại nấm quý có giá trị dinh dưỡng và kinh tế rất cao – khi đưa vào trồng thử nghiệm chỉ đạt năng suất khiêm tốn khoảng 50 kg/mẫu (1 mẫu Trung Quốc tương đương 666,67 m2) lại thường xuyên bị nấm tạp xâm nhiễm làm hư hỏng.
Không quản ngại vất vả, Giáo sư Lý cùng đội ngũ đặc phái viên khoa học kỹ thuật đã dựng trại, chuyển thiết bị nghiên cứu về ngay cạnh các nhà màng. Vị giáo sư tóc hoa râm ngày ngày xắn quần lội ruộng, ngồi bệt bên luống nấm, tay cầm nhiệt kế, ẩm kế hướng dẫn tỉ mỉ từng nông dân cách đo nhiệt độ tầng đất, căn chỉnh độ ẩm không khí và cách bổ sung vi lượng hữu cơ.
Từ các thí nghiệm bền bỉ, công thức giá thể tối ưu ra đời. Năng suất nấm bụng dê từ con số 50 kg/mẫu đã tăng vọt lên 200 kg/mẫu (tăng gấp 4 lần). Bước nhảy vọt về mặt công nghệ này đã tháo gỡ hoàn toàn nút thắt lớn nhất của người trồng nấm, mở đường cho diện tích mở rộng nhanh chóng lên hơn 2.000 mẫu.
Ba mô hình "đất không nghỉ, người có việc quanh năm"
Không chạy theo phong trào phá rừng để mở rộng diện tích, Lê Xuyên chọn cách đi thông minh:
Trồng nấm tùng đỏ dưới bóng râm của rừng già: Tận dụng độ ẩm tự nhiên dưới tán lá, người dân trải giá thể mùn để nấm tự sinh sôi mà không đốn hạ bất kỳ cây gỗ nào. Đến nay, diện tích nấm dưới tán rừng đã đạt 1.470 mẫu, mỗi năm cho sản lượng nấm tươi khoảng 2.500 tấn, mang về doanh thu xấp xỉ 30 triệu nhân dân tệ.
Hóa giải "đất chết" vụ đông bằng nấm bụng dê: Sau khi gặt lúa mùa vào cuối thu, các chân ruộng trước đây thường bị bỏ hoang suốt mùa đông buốt giá. Tận dụng khoảng thời gian này, các nhà giàn dã chiến mọc lên để ươm trồng nấm bụng dê. Đất vừa được bồi bổ sinh học, người nông dân lại có thêm một khoản thu nhập rủng rỉnh ngay trước thềm Tết Nguyên đán.
"Nhà máy tắt đèn" làm nấm tự động hóa: Tại Công ty Sinh vật Tường Xuyên, một quy trình nuôi nấm nhung hươu công nghệ cao được vận hành khép kín. Từ khâu trộn bã gỗ, đóng túi phôi đến ủ tơ và thu hoạch đều do robot đảm nhận, đạt sản lượng 40 tấn nấm tươi mỗi ngày. Doanh nghiệp này đạt doanh thu 130 triệu nhân dân tệ mỗi năm, tạo việc làm ổn định cho hơn 300 lao động địa phương (trong đó có 40 hộ từng thuộc diện nghèo), giúp mỗi người bỏ túi thu nhập bình quân hơn 45.000 nhân dân tệ/năm.
Người phụ nữ gánh vác chữ "tín" và chuỗi giá trị tuần hoàn
Đứng sau sự phát triển vượt bậc của chuỗi nấm tại Lê Xuyên là bà Nghiêm Tư Mẫn – Tổng Giám đốc Công ty Sinh thái Thần Hậu. Hiểu thấu tâm lý người nông dân sợ nhất là cảnh "được mùa mất giá", bà Mẫn luôn kiên định thực hiện chính sách ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với mức giá sàn bảo hiểm.
Các trang trại trồng nấm được bà đặt ngay tại các xã vùng sâu để ưu tiên tuyển dụng các bà, các chị vốn trước đây chỉ quanh quẩn ở nhà nội trợ hoặc chăm sóc con nhỏ. Giờ đây, họ có thể "sáng đi làm, chiều về chăm sóc gia đình" với mức lương ổn định, không phải ly hương lên các thành phố lớn làm thuê.
Không dừng lại ở việc bán nấm tươi, chuỗi chế biến sâu đã kịp thời bổ sung chỗ trống: Nấm được làm sạch, sấy thăng hoa, chế biến thành xốt nấm thơm ngon, gói canh dinh dưỡng hay nguyên liệu cho các bếp ăn công nghiệp, phân phối thẳng tới các siêu thị lớn ở Thượng Hải, Quảng Đông, Phúc Kiến. Bã nấm sau khi thu hoạch lại được thu gom, ủ thành phân bón hữu cơ vi sinh bón ngược lại cho các vườn cây ăn trái, tạo nên một chu trình tuần hoàn xanh không rác thải.
Từ việc lặn lội lên ngàn nhặt từng tai nấm dại, người dân Lê Xuyên hôm nay đã tự hào làm chủ một ngành nông nghiệp hiện đại với quy mô 70 triệu bịch phôi và sản lượng nấm tươi vượt 27.000 tấn mỗi năm. Kỳ tích của huyện miền núi Lê Xuyên đã chứng minh rằng: Khi lòng đất được tôn trọng, bàn tay người nông dân được nâng đỡ bằng đòn bẩy khoa học và sự đồng hành có trách nhiệm của doanh nghiệp, rừng xanh nước biếc sẽ tự khắc hóa thành nguồn thịnh vượng bền lâu.
Nguồn tham khảo: Yiyuye
