Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Nghị quyết ra đời sau 8 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, không chỉ kế thừa những thành tựu đã đạt được mà còn đề ra những quan điểm, mục tiêu và giải pháp mang tính đột phá chiến lược, phù hợp với bối cảnh mới của đất nước và quốc tế.
Nhìn lại 8 năm thực hiện chiến lược biển, những thành tựu và thách thức
Nghị quyết đánh giá, sau 8 năm triển khai chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển, nhận thức về vị trí, vai trò, tầm quan trọng đặc biệt của biển đã được nâng lên rõ rệt. Thể chế, chính sách, pháp luật về biển tiếp tục được hoàn thiện; quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và quản trị biển được tăng cường. Kinh tế biển tiếp tục khẳng định vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế, với hạ tầng, cảng biển, khu kinh tế ven biển được quan tâm đầu tư. Đời sống Nhân dân vùng ven biển, hải đảo được cải thiện; quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hợp tác quốc tế được củng cố, giữ vững chủ quyền và môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.
Nghị quyết cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, yếu kém còn tồn tại. Nhận thức về vị trí, vai trò của biển có lúc, có nơi chưa đầy đủ, quản trị biển chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Kinh tế biển phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế; cơ cấu ngành chuyển dịch còn chậm, năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh chưa cao. Bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái biển gặp nhiều thách thức, đặc biệt là tình trạng ô nhiễm, suy giảm nguồn lợi thủy sản và việc khắc phục cảnh báo thẻ vàng khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) còn chậm.
Chuyển đổi tư duy chiến lược: Từ khai thác sang quản trị biển hiện đại
Từ bối cảnh đó, Nghị quyết 20-NQ/TW đã xác lập một sự chuyển đổi tư duy mang tính nền tảng. Đó là chuyển mạnh tư duy từ khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia biển mạnh; từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia. Nghị quyết khẳng định, biển, đảo Việt Nam gắn liền với chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, là không gian sinh tồn và phát triển của đất nước. Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trên cơ sở đó, Nghị quyết đã đề ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030. Về kinh tế, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển phấn đấu đóng góp trên 70% GDP cả nước; thu nhập bình quân đầu người cao hơn 1,2 - 1,3 lần bình quân cả nước. Phát triển các dự án điện gió ngoài khơi có công suất 6 - 10 GW; thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu do đội tàu biển Việt Nam đảm nhận đạt 20%.
Về quản trị không gian biển và bảo vệ môi trường, mục tiêu là hoàn thành 100% phân vùng chức năng biển; diện tích các khu bảo tồn biển, ven biển đạt tối thiểu 6% diện tích tự nhiên vùng biển quốc gia; 100% chất thải nhựa ven biển được thu gom, xử lý. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam là quốc gia biển mạnh, giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển; có nền quản trị biển hiện đại, khoa học, công nghệ biển tiên tiến.
Những nhóm giải pháp đột phá để hiện thực hóa mục tiêu
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Nghị quyết đã đề ra các nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trước hết là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức về phát triển quốc gia biển mạnh. Nhiệm vụ cốt lõi thứ hai là hoàn thiện thể chế, đổi mới công tác quy hoạch không gian biển quốc gia, tạo đột phá phát triển. Điều này bao gồm việc khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về biển, hải đảo, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và có sức cạnh tranh quốc tế. Hoàn thiện pháp luật về tài nguyên, môi trường biển, xác lập nguyên tắc quản trị không gian biển theo hướng hiện đại, tổng hợp, thống nhất.
Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc huy động, phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; phát triển mạnh doanh nghiệp biển, nhất là các tập đoàn, tổng công ty quy mô lớn. Ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực, địa bàn và dự án trọng điểm có sức lan tỏa. Giải pháp tiếp theo là đột phá phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và các ngành, lĩnh vực biển mới. Cụ thể là cơ cấu lại ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững; phát triển du lịch và dịch vụ biển trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; phát triển kinh tế hàng hải trở thành trụ cột quan trọng; phát triển mạnh năng lượng tái tạo và các ngành, lĩnh vực biển mới như nuôi biển công nghệ cao, y - dược biển.
Một trong những động lực chính được xác định là phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nghị quyết yêu cầu tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, ứng dụng công nghệ biển, đại dương và khai thác biển sâu hiện đại. Đẩy mạnh phát triển hạ tầng số biển, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản trị biển, công nghệ biển sâu và hệ thống giám sát biển thông minh. Đồng thời, bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái biển, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cũng là nhiệm vụ cấp bách. Các giải pháp bao gồm phục hồi nguồn lợi thủy sản, mở rộng hệ thống khu bảo tồn biển, bảo vệ các hệ sinh thái rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển; kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải từ đất liền và trên biển; đẩy mạnh phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu rác thải nhựa đại dương.
Nghị quyết cũng khẳng định vai trò trọng yếu của việc xây dựng văn hóa biển, nâng cao đời sống người dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn trên biển, đảo và tăng cường hội nhập, hợp tác quốc tế.
