Nơi hội tụ những giá trị đặc sắc của thiên nhiên
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Thanh Hóa, cách trung tâm tỉnh khoảng 135 km, trải rộng trên địa bàn 8 xã với tổng diện tích 27.822,92 ha. Trong đó, diện tích rừng đặc dụng là 24.200,87 ha, rừng sản xuất 3.532,52 ha và đất khác 96,59 ha. Phần lớn diện tích Khu bảo tồn là đất lâm nghiệp, tạo nên không gian tự nhiên rộng lớn, thuận lợi cho việc bảo tồn hệ sinh thái và phát triển các hoạt động du lịch sinh thái phù hợp.
Điểm nổi bật của Pù Hu là hệ sinh thái rừng tự nhiên còn phong phú. Khu bảo tồn đã ghi nhận 1.725 loài thực vật, thuộc 696 giống, 170 họ, 71 bộ, 12 lớp và 6 ngành; trong đó có 52 loài được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007. Hệ động vật cũng rất đa dạng với 915 loài, trong đó có nhiều loài quý hiếm, nguy cấp có giá trị cao về bảo tồn.
Đây chính là nền tảng để Pù Hu phát triển những sản phẩm du lịch gắn với khám phá thiên nhiên, trải nghiệm hệ sinh thái rừng, tìm hiểu động thực vật, nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường. Đề án xác định việc khai thác du lịch phải đi đôi với bảo vệ tài nguyên, hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học.
Những cung đường khám phá giữa đại ngàn
Đến Pù Hu, du khách có thể tìm thấy nhiều điểm đến mang vẻ đẹp nguyên sơ và giàu giá trị trải nghiệm.
Đó là đỉnh Pù Hu, nơi có độ cao khoảng 1.440 m, phù hợp với những hành trình trekking, leo núi và khám phá cảnh quan núi rừng. Là những dòng thác, con suối trong xanh như thác Khặt, thác Pù Hu 1, thác Pù Hu 2, thác Sơn Dương, nơi du khách có thể hòa mình vào không gian thiên nhiên. Là quần thể cây Chò xanh cổ thụ, với những cây có đường kính gốc gần 2 m, chiều cao từ 30–40 m, đã được công nhận là cây di sản.
Bên cạnh đó còn có các khu vực hang Pha Khao, hang Dùn, suối Bang và nhiều điểm cảnh quan khác đang được định hướng đưa vào hệ thống tuyến, điểm du lịch của Khu bảo tồn. Không gian thiên nhiên đa dạng tạo điều kiện hình thành nhiều loại hình như du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch mạo hiểm, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, du lịch nông nghiệp và du lịch chuyên đề.
Đặc biệt, Đề án xác định hệ thống tuyến du lịch nội vùng gồm 7 tuyến, trong đó giai đoạn 2026–2030 tập trung tổ chức 3 tuyến. Tiêu biểu là tuyến từ Trạm Kiểm lâm Trung Sơn – Điểm trải nghiệm nông nghiệp, nông thôn Bản Chiềng – Điểm nghỉ dưỡng sinh thái Pù Hu, dài khoảng 5 km; tuyến Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ – Bản Yên – Khe Yên – thác Pù Hu 1, 2 – đỉnh Pù Hu – cây Chò xanh cổ thụ – thác Khặt – Trạm Kiểm lâm Trung Thành, dài khoảng 20 km; và tuyến Trụ sở Khu bảo tồn – Bản En – Pha Khao – hang Pha Khao 1, 2 – hang Dùn, dài khoảng 30 km.
Những tuyến này không chỉ tạo ra hành trình khám phá cảnh quan mà còn mở ra cơ hội để du khách tìm hiểu đời sống, văn hóa và sản xuất của người dân địa phương.
Trải nghiệm thiên nhiên gắn với văn hóa cộng đồng
Một trong những giá trị tạo nên sức hấp dẫn riêng của Pù Hu chính là sự đan xen giữa thiên nhiên và đời sống văn hóa của cộng đồng các dân tộc Thái, Mường và Mông.
Tại các bản vùng đệm, du khách có thể tìm hiểu đời sống sinh hoạt, phong tục, tập quán, nghệ thuật và những nét văn hóa truyền thống được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đề án định hướng phát triển các điểm trải nghiệm nông nghiệp, nông thôn tại Bản Chiềng và Bản Yên, qua đó kết nối hoạt động tham quan thiên nhiên với trải nghiệm đời sống cộng đồng.
Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa đối với người dân vùng đệm. Khi cộng đồng trở thành một phần của chuỗi sản phẩm du lịch, những giá trị văn hóa truyền thống, sản vật địa phương và các dịch vụ phục vụ du khách có thêm cơ hội được phát huy. Theo Đề án, đến năm 2035, hoạt động du lịch được định hướng tạo việc làm cho trên 500 người, trong đó cộng đồng các dân tộc Thái, Mông, Mường tại 8 xã được hưởng lợi và tăng nguồn thu từ hoạt động du lịch.
Mục tiêu ấy cho thấy phát triển du lịch sinh thái tại Pù Hu không đơn thuần là đưa du khách đến tham quan, mà hướng tới xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên – phát triển du lịch – nâng cao sinh kế cộng đồng.
Du lịch để hiểu hơn và cùng bảo vệ rừng
Khác với những loại hình du lịch khai thác thiên nhiên đơn thuần, định hướng của Pù Hu đặt yếu tố bảo tồn lên hàng đầu.
Đề án xác định các hoạt động du lịch trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chủ yếu là trải nghiệm sinh thái và giáo dục môi trường như đi bộ trong rừng, trải nghiệm suối, nghiên cứu chuyên đề; các hoạt động vui chơi, giải trí được định hướng tập trung tại những khu vực phù hợp như phân khu phục hồi sinh thái, phân khu dịch vụ - hành chính và diện tích đất rừng sản xuất.
Thông qua mỗi chuyến đi, du khách không chỉ được ngắm cảnh mà còn có cơ hội hiểu hơn về giá trị của rừng, về các loài động thực vật quý hiếm và những nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học. Đây cũng là cách đưa thông điệp bảo vệ rừng đến gần hơn với cộng đồng và du khách.
Với Pù Hu, một khu rừng được bảo vệ tốt chính là nền tảng để phát triển du lịch lâu dài. Ngược lại, du lịch được tổ chức có trách nhiệm sẽ góp phần nâng cao nhận thức, tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo tồn và giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng.
Từng bước xây dựng thương hiệu du lịch sinh thái Pù Hu
Để hiện thực hóa tiềm năng, Đề án Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng đặc dụng Khu BTTN Pù Hu đến năm 2030, định hướng đến năm 2035 đã đề xuất 11 danh mục, dự án đầu tư, gồm Trung tâm thông tin du lịch; các điểm trải nghiệm sinh thái Pù Hu, Khe Yên; điểm nghỉ dưỡng sinh thái Pha Khao; phát triển các điểm tham quan trên tuyến; phát triển sản phẩm du lịch; chuyển đổi số; đào tạo nhân lực và hỗ trợ cộng đồng; quảng bá và xây dựng thương hiệu; vận hành và giám sát hoạt động du lịch...
Trong đó, ba nhóm dự án được xác định ưu tiên gồm Trung tâm thông tin du lịch; Điểm trải nghiệm sinh thái Pù Hu; Điểm trải nghiệm sinh thái Khe Yên, gắn với các điểm trải nghiệm nông nghiệp, nông thôn tại Bản Chiềng và Bản Yên. Đây sẽ là những hạt nhân quan trọng để từng bước hình thành sản phẩm và thương hiệu du lịch sinh thái Pù Hu.
Tổng mức đầu tư dự kiến của Đề án trong giai đoạn 2026–2035 là 598.253 triệu đồng, huy động từ ngân sách Nhà nước, nguồn vốn xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác. Trong đó, nguồn vốn kêu gọi đầu tư, xã hội hóa dự kiến chiếm 56,66%, thể hiện định hướng huy động nguồn lực xã hội để cùng tham gia phát triển du lịch tại Khu bảo tồn.
Hướng tới một điểm đến xanh và bền vững
Theo mục tiêu của Đề án, đến năm 2030, Khu BTTN Pù Hu phấn đấu đón 10.000 lượt khách/năm, trong đó khách quốc tế tối thiểu 20%; tổng thu từ hoạt động du lịch sinh thái đạt khoảng 11 tỷ đồng/năm, nguồn thu từ cho thuê môi trường rừng đạt ít nhất 1 tỷ đồng/năm.
Đến năm 2035, mục tiêu được nâng lên 30.000 lượt khách/năm, trong đó khách quốc tế tối thiểu 30%; tổng doanh thu du lịch sinh thái đạt khoảng 60 tỷ đồng/năm, nguồn thu từ cho thuê môi trường rừng đạt ít nhất 7 tỷ đồng/năm.
Cùng với đó, Pù Hu định hướng hoàn thiện khoảng 30 cơ sở lưu trú cộng đồng chất lượng cao và 3 khu nghỉ dưỡng sinh thái, mở rộng mạng lưới tuyến điểm, phát triển thêm các tuyến nội vùng và tăng cường kết nối với các điểm du lịch lân cận. Lực lượng lao động du lịch đến năm 2035 dự kiến khoảng 500 người, gồm nhân sự chuyên trách của Ban quản lý và lao động từ cộng đồng địa phương.
Những con số trên không chỉ phản ánh tham vọng phát triển du lịch mà còn cho thấy định hướng tạo dựng một nguồn lực tài chính mới phục vụ công tác bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển cộng đồng.
Pù Hu – điểm hẹn của những hành trình xanh
Trong hành trình phát triển, Pù Hu không hướng tới việc biến rừng thành một điểm du lịch đại trà. Giá trị của Pù Hu nằm ở sự nguyên sơ, ở những cánh rừng tự nhiên, những dòng suối, ngọn thác, đỉnh núi, cây cổ thụ và đời sống văn hóa cộng đồng. Vì vậy, mỗi hành trình đến Pù Hu cũng là một hành trình khám phá thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa và nâng cao trách nhiệm với môi trường.
Khi du khách lựa chọn một chuyến trekking qua rừng, trải nghiệm cuộc sống tại bản làng, tìm hiểu cây thuốc, khám phá thác suối hay đơn giản là lắng nghe âm thanh của núi rừng, những giá trị của Pù Hu sẽ được lan tỏa theo một cách tự nhiên nhất.
Và khi cộng đồng địa phương được tham gia, được hưởng lợi từ hoạt động du lịch, người dân sẽ có thêm động lực để cùng bảo vệ rừng, gìn giữ văn hóa và phát triển quê hương.
Pù Hu đang đứng trước cơ hội đánh thức những giá trị vốn có của mình – không phải bằng cách khai thác tối đa thiên nhiên, mà bằng cách khai thác hợp lý, có trách nhiệm và bền vững.
Một Pù Hu xanh hơn, giàu bản sắc hơn và thân thiện hơn đang được định hướng hình thành; nơi mỗi bước chân của du khách không chỉ để khám phá mà còn góp phần gìn giữ đại ngàn cho hôm nay và mai sau.
