Hội thảo khoa học – thực tiễn cấp quốc gia với chủ đề “Đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan” đã chính thức khép lại tại Cao Bằng sau một ngày làm việc khẩn trương với 4 phiên thảo luận chuyên sâu. Sự kiện do Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng phối hợp cùng Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) tổ chức, thu hút hơn 50 tham luận chất lượng từ các chuyên gia đầu ngành. Đây được xem là cột mốc quan trọng trong việc thay đổi hệ tư duy quản trị rủi ro và quy hoạch không gian sống tại khu vực miền núi phía Bắc hiện nay.
Nhìn thẳng vào thực tế khốc liệt của thiên tai, Tiến sĩ Lê Hải Hòa, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng, nhấn mạnh rằng biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện lý thuyết. Những đỉnh lũ lịch sử đang đến sớm hơn với cường độ mạnh hơn, khiến người dân và chính quyền cấp xã nhiều khi rơi vào thế bị động. Trước thực trạng đó, lãnh đạo tỉnh khẳng định địa phương sẽ quyết liệt chấm dứt các hoạt động “thích ứng sai” vốn gây tốn kém và làm suy giảm khả năng tự phòng vệ của thiên nhiên. Cụ thể, Cao Bằng sẽ loại bỏ tư duy san gạt, hạ thấp cao độ đồi núi để tạo mặt bằng, đồng thời kiên quyết không mở rộng đô thị xuống các vùng trũng thấp ven sông đã có cảnh báo ngập lụt.
Tiếp nối tinh thần đổi mới đó, tỉnh đề xuất một định hướng nghiên cứu mang tính thực tiễn cao là chấp nhận “ngập có kiểm soát” thay vì cố gắng chống lại thiên nhiên một cách phi thực thi. Giải pháp này tập trung vào việc điều chỉnh không gian để mức nước ngập nông hơn và thời gian rút nhanh hơn, bảo vệ tối đa sinh kế của Nhân dân. Song song với đó, Cao Bằng kiến nghị xây dựng các công trình đa năng có công năng mở rộng. Theo đó, trường học hay đồn biên phòng tại các vùng xung yếu sẽ được thiết kế để vừa phục vụ nhu cầu dân sinh trong điều kiện bình thường, vừa nhanh chóng trở thành nơi tạm trú an toàn kiên cố khi thiên tai xảy ra.
Để hiện thực hóa các giải pháp đột phá trên, bài toán khơi thông nguồn lực quốc tế đóng vai trò then chốt. Tiến sĩ Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng, đánh giá sự kiện đã hội tụ được các yếu tố “đúng lúc, đúng thời điểm, đúng người, đúng kênh”. Việc thu hút hàng loạt định chế tài chính hàng đầu thế giới như ADB, GIZ, UN-Habitat và AFD tham dự tọa đàm là minh chứng cho sức hút của chiến lược quy hoạch mới. Tuy nhiên, để hấp thụ hiệu quả dòng vốn ngoại, Cao Bằng cần chuẩn bị sẵn sàng nguồn đối ứng, xác định đầu mối kỹ thuật cụ thể và chứng minh năng lực thực thi cam kết với các đối tác.
Bên cạnh áp lực về tài chính, rào cản từ sự phân mảnh trong thể chế quản lý cũng được nhận diện là một "điểm nghẽn" cần tháo gỡ. Hiện nay, việc tích hợp hạ tầng xanh và hạ tầng xám vẫn đang bị chia cắt giữa nhiều cơ quan quản lý khác nhau, gây khó khăn trong công tác phối hợp thực tế. Về mặt đầu tư công, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng chỉ ra bất cập trong vòng lặp “thiệt hại – sửa chữa – thiệt hại”. Tỉnh kiến nghị các bộ, ngành Trung ương tháo gỡ quy định, tạo cơ chế linh hoạt để sử dụng nguồn vốn khắc phục bão lũ đầu tư vào các công trình thích ứng lâu dài thay vì chỉ dùng cho việc sửa chữa sự cố tạm thời.
Khép lại hội thảo, thông điệp mạnh mẽ nhất được gửi đi là lời kêu gọi thiết lập một Chương trình cấp quốc gia về phát triển đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan. Với sự đồng hành sát sao của Bộ Xây dựng và các tổ chức quốc tế, Cao Bằng khẳng định sự sẵn sàng tiên phong thử nghiệm các mô hình quy hoạch mới. Những bài học thực tiễn từ địa phương sẽ là kinh nghiệm quý báu cho toàn khu vực miền núi, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, an toàn và vì lợi ích lâu dài của Nhân dân tại các cộng đồng dân cư từ cấp tỉnh đến cấp xã vùng biên giới.
