Vùng đất Aomori, được bao bọc bởi ba mặt biển và những dãy núi trùng điệp, từ lâu đã nổi tiếng là vương quốc của những trái táo ngon nhất Nhật Bản. Nhưng điều khiến Aomori trở nên kỳ diệu chính là cách những người nông dân ở đây "thổi hồn" vào trái cây. Họ không chỉ trồng táo để ăn, họ trồng táo để ngắm, để trân trọng và để gửi gắm những thông điệp may mắn. Đó chính là nghệ thuật Mojie Ringo (táo in chữ/hình).
Sự chuẩn bị công phu cho một "bức họa" tự nhiên
Để tạo ra một trái Mojie Ringo, người nông dân không thể chọn ngẫu nhiên một giống táo bất kỳ mà là những giống táo có kích thước lớn, bề mặt rộng và nhẵn mịn như Mutsu hay Stark Jumbo. Theo các tài liệu chuyên môn từ Hiệp hội Táo Aomori, giống táo Mutsu (được lai tạo từ năm 1930) vốn dĩ có vỏ màu vàng xanh đặc trưng. Tuy nhiên, nó lại sở hữu một đặc tính sinh học thú vị: cực kỳ nhạy cảm với ánh sáng. Đây chính là chìa khóa của Mojie Ringo.
Quy trình bắt đầu từ rất sớm, khi trái táo còn non. Người nông dân sẽ thực hiện kỹ thuật bao trái. Với riêng giống Mutsu, để đảm bảo vỏ táo chuyển từ vàng sang đỏ rực rỡ nhất khi gặp nắng, họ sử dụng loại túi chuyên dụng 3 lớp để chắn sáng hoàn toàn. Việc bao trái này có hai tác dụng sinh học quan trọng: Ngăn chặn sâu bệnh và các tác động vật lý và ngăn cản quá trình quang hợp tạo ra chất diệp lục màu xanh, đồng thời kích thích sự tích tụ các tiền chất tạo màu. Khi tháo bao, sự tiếp xúc đột ngột với tia UV sẽ kích hoạt quá trình sản sinh Anthocyanin – hợp chất hữu cơ tạo nên màu đỏ quyến rũ cho vỏ táo – diễn ra một cách mạnh mẽ và nhanh chóng.
Đối với giống Stark Jumbo, sự kỳ công còn nằm ở khâu bảo vệ "trọng lượng". Một trái Stark Jumbo có thể nặng hơn 1.000g, gấp 3 lần trọng lượng trung bình của một trái táo Fuji (300-400g) và to hơn cả giống táo Sekai Ichi (số 1 thế giới). Vì kích thước khổng lồ này, chỉ cần một trái rụng cũng có thể tạo rung chấn làm rụng các trái khác. Do đó, mỗi "tác phẩm" Stark Jumbo đều được nâng niu trong một túi lưới chắc chắn treo vào cành cây, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho đến ngày thu hoạch.
"Vũ điệu" của thủ công và ánh sáng
Khoảng 1 tháng trước khi thu hoạch, người nông dân "hóa thân" thành những nghệ nhân thực thụ. Đầu tiên, 2 lớp túi ngoài cùng được tháo bỏ. Khoảng 4-5 ngày sau, khi trái táo bắt đầu quen với ánh sáng nhẹ, lớp túi cuối cùng được gỡ ra. Ngay lúc này, công đoạn "dán tem" được tiến hành.
Những miếng tem dùng để tạo hình không phải là giấy thông thường. Chúng được làm từ tấm nhựa dẻo (plastic sheeting), cùng loại vật liệu dùng để dán decal xe hơi hay biển quảng cáo ngoài trời. Sự lựa chọn này không phải ngẫu nhiên. Trái táo tiếp tục lớn lên và độ đàn hồi giúp miếng dán co giãn theo kích thước trái táo, bám chặt vào bề mặt lồi lõm mà không bị bong tróc hay tạo ra các nếp gấp làm nhòe hình.
Những người nông dân sẽ tỉ mẩn dùng nhíp để dán những chi tiết nhỏ xíu lên vỏ táo. Với những hình ảnh phức tạp như rồng phượng, thần tài hay các họa tiết Giáng sinh, họ phải dùng kéo cắt tỉa từng chút phần nhựa thừa để miếng dán ôm khít vào đường cong của quả. Một chút sơ sẩy, mép dán bị hở, ánh nắng lọt vào sẽ làm hỏng đường nét của "bức họa trái táo".
Sau dán tem là một quy trình canh tác tỉ mỉ: Tỉa lá nhằm loại bỏ những chiếc lá che khuất để ánh nắng chiếu trực tiếp vào quả. Xoay táo định kỳ để mọi mặt đều được đón nắng đều nhau. Trải các tấm phản quang dưới gốc cây để hắt ánh sáng lên phần đáy quả.
Trong khoảng 10 ngày đến vài tuần, thiên nhiên sẽ làm công việc của mình. Phần vỏ táo không bị che chắn sẽ chuyển sang màu đỏ thẫm nhờ Anthocyanin. Ngược lại, phần vỏ nằm dưới miếng dán – không tiếp xúc với ánh sáng – sẽ giữ nguyên màu vàng nhạt hoặc trắng kem nguyên bản. Sự tương phản này chính là "mực vẽ" của tự nhiên.
Khi khiếm khuyết trở thành nghệ thuật và thông điệp của sự tái sinh
Khoảnh khắc thu hoạch Mojie Ringo là lúc cảm xúc vỡ òa. Ngay trước khi đóng hộp, người nông dân nhẹ nhàng bóc từng miếng dán ra. Để lộ bên dưới là những chữ thư pháp sắc nét, những hình ảnh sống động in hằn lên vỏ táo, mịn màng và hoàn hảo không tì vết.
Màu đỏ của giống Stark Jumbo thường đậm hơn Mutsu, khiến cho các hình vẽ trên giống táo này có độ tương phản cực cao, trông như được khắc vào vỏ. Có những trái táo được thiết kế theo phương pháp "âm bản" (inverted cutout): thay vì che hình, họ che toàn bộ quả và chỉ để hở ra phần hình ảnh. Kết quả là một chữ "Phúc" hay hình "ông già Noel" đỏ rực nổi bật trên nền vỏ vàng ươm.
Cách người Aomori đối xử với những trái táo "không hoàn hảo" cũng là điều đáng học hỏi. Trong tự nhiên, có những trái táo bị biến dạng, méo mó, thường sẽ bị loại bỏ từ sớm. Nhưng với Mojie Ringo, những trái táo này được giữ lại. Hình dáng kỳ lạ của chúng trở thành nguồn cảm hứng cho những tác phẩm nghệ thuật độc bản và cá tính hơn. Đó là một thông điệp nhân văn về việc trân trọng mọi hình hài của sự sống, biến khiếm khuyết thành nét đẹp riêng biệt.
Mojie Ringo ngày nay không chỉ là một loại trái cây. Nó là món quà ngoại giao, là vật phẩm cầu may trong dịp Tết (Oseibo) của người Nhật, và là minh chứng cho sự kiên nhẫn, tỉ mỉ đến cực đoan của người làm nông Aomori. Cầm trên tay một trái táo đẹp đẽ, ta không chỉ thưởng thức hương vị ngọt ngào của đất trời, mà còn thưởng thức cả một bầu trời sáng tạo và tình yêu của con người dành cho cây cỏ.
Khi bạn cắn một miếng táo Mojie, hãy nhớ rằng, bạn đang thưởng thức kết tinh của hàng nghìn giờ lao động và hàng triệu tia nắng mặt trời đã được "đóng gói" kỹ lưỡng.
Để nông sản Việt biết kể chuyện bằng ánh sáng
Với lợi thế của một quốc gia nhiệt đới chan hòa ánh nắng, người nông dân Việt Nam hoàn toàn có thể biến những vườn cây trái thành "xưởng nghệ thuật" ngoài trời. Đã đến lúc chúng ta không chỉ bán nông sản theo lối cũ mà hãy "thổi hồn" vào đó để bán cả sự tinh tế và câu chuyện văn hóa.
Hãy thử tưởng tượng những trái Xoài Úc Cam Lâm, Dưa hấu Long An hay Bưởi da xanh... được "vẽ" lên họa tiết trống đồng, tranh Đông Hồ hay thư pháp Việt bằng chính ánh mặt trời rực rỡ. Đây là nguồn tài nguyên vô tận và miễn phí mà thiên nhiên ban tặng cho chúng ta. Bên cạnh đó, đừng vội loại bỏ những trái cây có hình dáng "kém xinh". Dưới góc nhìn sáng tạo, sự méo mó ấy lại là chất liệu hoàn hảo cho những tác phẩm độc bản, mang thông điệp nhân văn về vẻ đẹp của sự không hoàn hảo.
Kết hợp nông nghiệp với du lịch trải nghiệm cũng là một hướng đi đầy tiềm năng. Để du khách tự tay dán tem, gửi gắm ước nguyện lên trái non và quay lại thu hoạch thành quả sẽ tạo nên sợi dây kết nối cảm xúc vô giá. Nông sản Việt không chỉ ngon, mà còn cần phải "đẹp" và biết "kể chuyện" để nâng cao giá trị và vươn xa hơn.
