Biến động địa chính trị sau các hoạt động quân sự tại Trung Đông đã buộc không phận khu vực này phải đóng cửa diện rộng, trực tiếp làm tê liệt các hành lang vận tải huyết mạch. Ngành xuất khẩu cá hồi và thủy sản tươi sống của Na Uy – vốn vận hành dựa trên tốc độ và sự chính xác của hàng không vận – đang trở thành "nạn nhân" chịu ảnh hưởng trực tiếp. Những đường bay xuyên lục địa vốn nhộn nhịp nay rơi vào trạng thái đình trệ, đẩy hoạt động giao thương hải sản vào tình thế báo động.
Khi những hành lang bay huyết mạch bị phong tỏa
Tại sân bay Oslo, điểm điều phối trọng yếu của ngành thủy sản Na Uy, nhịp độ giao nhận hàng hóa đã thay đổi chóng mặt. Thay vì xử lý hơn 580 tấn cá tươi, tương đương 25.000 kiện hàng mỗi ngày như thường lệ, các nhà ga hàng hóa hiện chỉ còn vận hành ở mức 260 tấn. Chỉ số tải lượng sụt giảm hơn một nửa chỉ sau vài ngày xung đột bùng phát.
Tình trạng gián đoạn bắt đầu trở nên trầm trọng từ tối thứ Bảy tuần trước. Ngay sau thông báo hủy chuyến, những lô cá hồi tươi chuẩn bị lên máy bay buộc phải quay ngược trở lại các kho lạnh bảo quản. Thậm chí, nhiều đoàn xe container đang trên đường đến các sân bay trung chuyển khác tại châu Âu cũng phải hủy hành trình giữa chừng. Lượng hải sản "mắc cạn" này buộc phải tái phân phối sang các thị trường nội địa hoặc lân cận, tạo ra áp lực quản trị kho bãi và logistics cực lớn cho trung tâm chuỗi cung ứng lạnh Gardermoen. Giới chuyên gia dự báo nếu xung đột kéo dài, tổng sản lượng xuất khẩu có thể sụt giảm tới 40%.
Trung Đông vốn giữ vai trò là "trạm trung chuyển" khổng lồ của thế giới với khoảng 20% lưu lượng hàng không vận đi qua các "hub" lớn như Dubai, Abu Dhabi hay Doha. Việc không phận Iran bị phong tỏa, kết hợp với các hạn chế sẵn có từ cuộc xung đột Nga - Ukraine tại không phận Nga, đã thu hẹp đáng kể các hành lang bay khả dĩ. Hệ quả là hành trình từ châu Âu sang châu Á vừa kéo dài khoảng cách, vừa tăng độ khó về kỹ thuật điều phối.
Tình trạng hỗn loạn tại eo biển Hormuz cùng sự biến động của giá nhiên liệu đang bồi thêm áp lực lên chi phí cước vận chuyển quốc tế. Hệ lụy không chỉ dừng lại ở hải sản mà còn lan nhanh sang các mặt hàng mau hỏng (perishables) khác như dược phẩm, hoa tươi, thực phẩm cao cấp và các linh kiện công nghệ tinh vi.
Chiến lược xoay trục sang hành lang Trung Á
Trước nguy cơ gián đoạn hoàn toàn các tuyến đường hàng hải và hàng không qua Trung Đông, các doanh nghiệp đã khẩn cấp tái cấu trúc lộ trình. Tập đoàn Hải sản Lerøy, đơn vị vốn chuyển tiếp khoảng 700 tấn hàng mỗi tuần qua Dubai, hiện phải điều hướng toàn bộ dòng hàng sang khu vực Trung Á. Lộ trình mới đi qua Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia hay Kazakhstan trước khi tiếp cận thị trường Trung Quốc và các nước châu Á.
Dù thị trường Trung Đông chỉ tiêu thụ một phần nhỏ sản lượng cá hồi Na Uy, nhưng vai trò cầu nối của khu vực này đối với thị trường châu Á là không thể thay thế. Hội đồng Thủy sản Na Uy quan ngại rằng việc lệ thuộc vào vận tải hàng không khiến các đơn hàng sang Á Đông chịu tổn thương sâu sắc nhất. Tải lượng sụt giảm đột ngột đi kèm chi phí vận hành tăng cao đang đẩy giá thành sản phẩm lên mức kỷ lục, đe dọa trực tiếp đến khả năng tiếp cận thực phẩm tươi sống của người tiêu dùng trong khu vực.
