Thành phố Huế có địa hình đặc thù, nằm giữa biển và núi, với lưu vực ngắn, độ dốc lớn và đồng bằng ven biển hẹp. Những đặc điểm này khiến lũ có thể dâng nhanh chỉ sau vài giờ mưa lớn; trong khi mùa khô lại đối mặt với nguy cơ suy giảm dòng chảy và xâm nhập mặn, đặt hoạt động cấp nước trước những thách thức diễn ra quanh năm.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tính bất thường của các hiện tượng thời tiết cực đoan, bảo đảm an ninh nguồn nước không chỉ là câu chuyện xử lý khi sự cố xảy ra, mà đòi hỏi một hệ thống có khả năng nhận diện rủi ro từ sớm, chủ động phòng ngừa, và sẵn sàng ứng phó để duy trì vận hành và thích ứng dài hạn. Với vai trò là đơn vị cấp nước của thành phố Huế, Công ty Cổ phần Cấp nước Huế (HueWACO) xác định nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống là một yêu cầu xuyên suốt trong công tác quản lý, vận hành. Theo báo cáo của Công ty, hệ thống hiện phục vụ khoảng 1,2 triệu người dân với hơn 315.600 đấu nối và duy trì mục tiêu cấp nước liên tục 24/7, kể cả trong điều kiện thời tiết bất lợi.
Tư duy quản trị rủi ro và những kịch bản ứng phó
Cách tiếp cận của HueWACO cho thấy sự chuyển dịch rõ nét từ tư duy ứng phó bị động sang chuẩn bị theo kịch bản và quản trị rủi ro.
Hằng năm, Ban Chỉ huy phòng, chống bão lụt xây dựng và phê duyệt phương án ứng phó, kiểm tra vật tư, thiết bị và nhiên liệu dự phòng, tổ chức chỉ đạo vận hành các nhà máy, trạm cấp nước theo từng kịch bản, đồng thời duy trì chế độ trực 24/7 khi được kích hoạt. Công tác chuẩn bị được thực hiện theo nguyên tắc “4 tại chỗ” và “3 sẵn sàng”, từ phòng ngừa, ứng phó đến khắc phục hậu quả.
Đáng chú ý, HueWACO đã xây dựng ma trận rủi ro cho các nhóm nguy cơ từ nguồn nước, sản xuất, phân phối, khách hàng đến quản trị và công nghệ thông tin. Đối với những rủi ro ở mức cao và nghiêm trọng, Công ty xây dựng phương án dự phòng tương ứng, như máy phát điện, nhiên liệu dự trữ, năng lượng mặt trời, thiết bị bảo vệ hệ thống điều khiển và phương án vận hành tại chỗ khi mất kết nối.
Một công cụ khác đang được HueWACO khai thác là bản đồ ngập lụt tích hợp với dữ liệu vận hành. Dựa trên các dữ liệu lịch sử và kịch bản mô phỏng, công cụ này giúp nhận diện các nhà máy, trạm bơm, tuyến ống và các vị trí xung yếu có nguy cơ bị ảnh hưởng. Từ đó, Công ty có thể chủ động bố trí lực lượng sửa chữa, chuẩn bị nguồn điện dự phòng, tối ưu tuyến vận chuyển nước bằng xe bồn và hỗ trợ giám sát tập trung trên nền tảng kết nối SCADA – GIS.
Không chỉ chuẩn bị cho lúc thiên tai xảy ra, hệ thống chỉ huy của HueWACO còn được tổ chức theo hướng phân cấp nhưng liên thông. Nhà máy Vạn Niên được xác định là trung tâm chỉ huy chính; dữ liệu camera, thông tin vận hành và liên lạc được kết nối với các đơn vị. Ở cấp địa bàn, lực lượng phụ trách từng khu vực chủ động triển khai nhiệm vụ theo kịch bản đã được xác định trước.
Phép thử từ trận lũ lịch sử năm 2025
Năm 2025 là một phép thử đặc biệt đối với hệ thống cấp nước HueWACO khi thành phố trải qua ba đợt lũ liên tiếp từ ngày 26/10 đến 4/11. Đỉnh lũ trên sông Hương tại Kim Long đạt 5,05 m, trong khi sông Bồ tại Phú Ốc đạt 5,31 m; 32/40 phường bị ngập, nhiều khu vực bị cô lập và giao thông chia cắt trong nhiều ngày.
Lũ gây ảnh hưởng đến nhiều hạng mục của hệ thống cấp nước. Báo cáo ghi nhận 11 sự cố liên quan đến nguồn nước; 22 đường ống dẫn qua sông bị hư hại; 7 sự cố mất điện với tổng thời gian hơn 90 giờ; 15/67 trạm tăng áp bị ảnh hưởng. Nhà máy Lộc Trì bị ngập công trình thu nước và chịu tác động của độ đục rất cao; Nhà máy Thượng Long phải tạm dừng do cảnh báo an toàn về sạt lở.
Giữa hoàn cảnh đó, HueWACO tổ chức các đội sửa chữa khẩn cấp, triển khai xe chở nước miễn phí đến các khu vực bị cô lập, duy trì cấp nước cho các bệnh viện, trung tâm y tế và cơ sở trọng yếu, đồng thời quyên góp 2.500 thùng nước đóng chai hỗ trợ cộng đồng. Ba nhóm phản ứng lưu động được tổ chức theo các nhiệm vụ về máy móc – thiết bị, mạng lưới cấp nước và công trình – xây dựng.
Đặc biệt, mô hình 9 CMA đã chứng tỏ hiệu quả, cho phép các đơn vị triển khai ứng phó đồng thời và tương đối độc lập. Ngay cả khi một số khu vực bị gián đoạn thông tin liên lạc, các đơn vị vẫn chủ động thực hiện nhiệm vụ theo đội ngũ và kịch bản đã được chuẩn bị trước.
Sau lũ, các đội phản ứng nhanh tiếp tục được huy động để khôi phục áp lực nước, hỗ trợ người dân, trường học và bệnh viện sớm trở lại hoạt động bình thường. Đây cũng là giai đoạn Công ty rà soát, đánh giá và rút kinh nghiệm để hoàn thiện phương án ứng phó cho những tình huống tiếp theo.
Khủng hoảng hạn hán và chiến dịch 28 giờ tại Chân Mây
Nếu mưa lũ là những thách thức trong bảo vệ hệ thống và duy trì cấp nước trong điều kiện ngập lụt, thì khô hạn lại đặt HueWACO trước áp lực suy giảm nguồn nước trong khi nhu cầu sử dụng tăng cao.
Mùa hè 2026, nắng nóng và lượng mưa suy giảm do hiện tượng El Nino khiến mực nước tại các hồ chứa thủy điện và sông ngòi ở Huế xuống mức báo động. Riêng Chân Mây – Lăng Cô, nhu cầu sử dụng nước tăng hơn 15%, lên khoảng 12.500–13.000 m³/ngày, trong khi tổng lượng nước có khả năng đưa vào xử lý chỉ khoảng 8.900 m³/ngày, tạo khoảng thiếu hụt khoảng 3.100 m³/ngày.
Trong tình huống khẩn cấp, HueWACO đã triển khai chiến dịch cấp tốc 28 giờ – “Thiết kế song hành cùng xây dựng”. Trong thời gian này, hàng chục kỹ sư và công nhân làm việc theo ba ca luân phiên, đồng thời triển khai trạm bơm, hệ thống điện, tuyến ống HDPE D160 và hệ thống lọc xử lý có áp suất. Toàn bộ hệ thống hoàn thành và đưa vào vận hành sau 28 giờ, vượt tiến độ dự kiến 10 giờ.
Kết quả, giải pháp bổ sung thêm khoảng 1.500-2.000 m³ nước thô/ngày cho Nhà máy xử lý nước Chân Mây, góp phần thu hẹp khoảng thiếu hụt trong cao điểm mùa hè. Đồng thời, HueWACO tiếp tục nghiên cứu các giải pháp dài hạn như nâng cấp các nhà máy hiện có, đầu tư nguồn cấp mới, xây dựng các tuyến truyền tải chiến lược và hình thành các nguồn dự phòng cố định.
Điều đáng nói ở đây không chỉ là tốc độ hoàn thành công trình, mà là khả năng chuyển hóa nhanh từ nhận diện rủi ro thành quyết định và hành động, huy động đồng bộ nguồn lực để đưa giải pháp vào vận hành ngay tại hiện trường.
Từ ứng phó đến thích ứng dài hạn
Nhìn từ hai tình huống mưa lũ năm 2025 và khô hạn năm 2026, có thể thấy công tác ứng phó với biến đổi khí hậu của HueWACO đang được tiếp cận theo hướng ngày càng chủ động hơn: cảnh báo sớm, xây dựng kịch bản, phân công trách nhiệm, nguồn lực dự phòng và có cơ chế phục hồi sau sự cố.
Một bài học quan trọng được rút ra là mô hình vận hành phi tập trung dựa trên kịch bản, kết hợp với hệ thống cảnh báo sớm đa tầng và đầu tư dự phòng, đã giúp các cơ sở duy trì khả năng vận hành ngay cả khi thông tin liên lạc bị gián đoạn. Đồng thời, việc cập nhật thông tin theo thời gian thực qua các nền tảng số cũng góp phần hạn chế thông tin sai lệch và duy trì niềm tin của cộng đồng trong khủng hoảng.
Trong những năm tới, thách thức đối với ngành cấp nước sẽ không chỉ là bảo đảm đủ nước trong điều kiện bình thường, mà còn là duy trì độ tin cậy của hệ thống trước những biến động ngày càng khó dự báo của khí hậu. Với HueWACO, thích ứng với biến đổi khí hậu vì thế đang được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ giữa hạ tầng, công nghệ, dữ liệu, con người và năng lực điều hành.
Từ cảnh báo sớm đến hành động nhanh, từ nhà máy đến từng khu vực dân cư, từ ứng phó khẩn cấp đến các giải pháp đầu tư dài hạn, HueWACO đang từng bước xây dựng một hệ thống cấp nước có khả năng chống chịu tốt hơn, phục hồi nhanh hơn và thích ứng linh hoạt hơn trước biến đổi khí hậu – qua đó bảo vệ một giá trị thiết yếu của cộng đồng: nguồn nước sạch, an toàn và liên tục.
