Đúng 9 giờ sáng, nghi thức khai trương đã được cử hành trang trọng, bắt đầu phiên giao dịch đầu tiên của thị trường. Ngay trong buổi sáng, sàn giao dịch đã ghi nhận các giao dịch đầu tiên, khởi đầu cho một cấu phần mới của hệ sinh thái tài chính xanh, mở ra kênh huy động và phân bổ nguồn lực cho các dự án phát triển bền vững.
Nền tảng vững chắc từ một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng
Đây là kết quả của một quá trình chuẩn bị đồng bộ và kỹ lưỡng kéo dài nhiều tháng, từ việc hoàn thiện hành lang pháp lý, quy chế nghiệp vụ, xác định hàng hóa giao dịch đến xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin và cơ chế thanh toán.
Để tạo nền tảng pháp lý rõ ràng, Chính phủ và các bộ, ngành đã liên tiếp ban hành nhiều văn bản quan trọng. Trong đó, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 về chuyển giao quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đã giúp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho doanh nghiệp tham gia thị trường trong nước cũng như kết nối với thị trường quốc tế.
Ngày 9/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025 - 2026. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thực hiện phân bổ thí điểm hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho 110 cơ sở phát thải lớn thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng theo Quyết định số 699/QĐ-BNNMT. Đây là những doanh nghiệp nòng cốt đầu tiên được phân bổ hạn ngạch dựa trên kết quả kiểm kê khí nhà kính, tạo tiền đề cho hoạt động giao dịch chính thức.
Để quản lý và vận hành hệ thống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT ngày 13/2/2026 quy định quản lý, vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Tiếp đó, ngày 12/5/2026, Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số 48/2026/TT-BTC về việc hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon trong nước và chế độ báo cáo của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC).
Bước chuẩn bị cuối cùng trước lễ khai trương là Lễ ký kết Biên bản phối hợp tổ chức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước, diễn ra vào ngày 22/6, giữa Cục Biến đổi khí hậu với VNX, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), VSDC và các đơn vị liên quan. Lễ ký kết là dấu mốc quan trọng triển khai Nghị định số 29/2026/NĐ-CP của Chính phủ về vận hành Sàn giao dịch carbon trong nước, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý Nhà nước với các đơn vị vận hành hạ tầng thị trường.
Cơ hội lớn cho doanh nghiệp và nền kinh tế
Sự ra đời của Sàn giao dịch carbon không chỉ là bước tiến về chính sách mà còn mở ra cơ hội đáng kể cho cộng đồng doanh nghiệp. Việc chủ động kiểm kê khí nhà kính, giảm phát thải và tham gia thị trường carbon sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường trên thế giới ngày càng khắt khe.
Hành lang pháp lý hiện đã đủ điều kiện để 110 cơ sở phát thải lớn được phân bổ hạn ngạch trong giai đoạn thí điểm tham gia giao dịch trên sàn, tạo tiền đề để mở rộng thị trường trong các giai đoạn tiếp theo. Các doanh nghiệp này đều đang tuân thủ đầy đủ công tác kiểm kê, báo cáo và có kế hoạch giảm nhẹ phát thải.
Theo các chuyên gia, dư địa giảm phát thải của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, nông nghiệp. Thị trường carbon sẽ tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng phát thải thấp. Bên cạnh các quy định bắt buộc, Chính phủ cũng ban hành nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi như ưu đãi tài chính, thuế, phí, đồng thời quy định tiêu chí môi trường và xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tài chính xanh.
Bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, khẳng định, Sàn giao dịch carbon không chỉ tạo lập cơ chế giao dịch công khai, minh bạch mà còn góp phần hình thành cơ chế xác định giá carbon theo nguyên tắc thị trường, từ đó tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ và tăng sức cạnh tranh.
Cơ chế vận hành và định hướng tương lai
Theo lộ trình, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon sẽ được đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý, lưu ký tại VSDC và giao dịch trên hệ thống do HNX vận hành. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) được chọn là ngân hàng duy nhất cung cấp dịch vụ thanh toán tiền cho các giao dịch trên sàn.
Để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, Chính phủ sẽ miễn toàn bộ phí dịch vụ giao dịch trong giai đoạn triển khai thí điểm đến hết năm 2028. Các đơn vị trong ngành chứng khoán sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường để tổ chức vận hành hệ thống giao dịch, đăng ký, lưu ký và thanh toán một cách an toàn, ổn định và thông suốt.
Công tác giám sát cũng sẽ được tăng cường để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, đặc biệt là các hành vi thao túng, gian lận, bảo đảm môi trường giao dịch công bằng, minh bạch. Song song đó, công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật và cung cấp thông tin chính thống về hoạt động của thị trường sẽ được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và các thành viên thị trường.
Ông Lương Hải Sinh - Chủ tịch Hội đồng thành viên Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, cam kết sẽ tập trung tổ chức vận hành hệ thống giao dịch, đăng ký, lưu ký và thanh toán an toàn, ổn định và bảo mật. Mọi hoạt động của thị trường sẽ được đảm bảo thực hiện công khai, minh bạch, đúng quy định của pháp luật.
Như vậy, từ hành lang pháp lý, hạ tầng công nghệ, nguồn hàng hóa đến cơ chế thanh toán đều đã được chuẩn bị đồng bộ. Việc khai trương sàn giao dịch carbon không chỉ khẳng định quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng một thị trường vận hành minh bạch, hiệu quả, tiệm cận thông lệ quốc tế mà còn là bước đi quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa các cam kết khí hậu, xây dựng nền kinh tế carbon thấp và tạo dựng vị thế vững chắc trong xu thế phát triển xanh của thế giới.
