Tại một ngôi làng nhỏ ven sông Rhine, Jelle Busscher, một nhà sinh vật học trẻ tuổi, đã chứng minh rằng việc làm chủ công nghệ nuôi trồng thủy sản tuần hoàn (RAS) kết hợp với triết lý chuỗi cung ứng ngắn có thể tạo ra những giá trị kinh tế vượt trội. Dự án Streekvis của anh không chỉ là trang trại duy nhất tại Hà Lan nuôi dưỡng thành công cá hồi chấm hồng Bắc Cực (Arctic Charr) mà còn là hình mẫu về cách kể câu chuyện thương hiệu để thâm nhập vào phân khúc ẩm thực cao cấp nhất thế giới.
Từ khát vọng tại những vịnh hẹp Na Uy đến thực tiễn sản xuất tại chỗ
Hành trình của Jelle Busscher bắt đầu sau khi tốt nghiệp chuyên ngành nuôi trồng thủy sản năm 2014, với quãng thời gian làm việc tại các trang trại cá bơn ở Na Uy. Sự say mê dành cho cảnh quan thiên nhiên và những dòng nước lạnh giá đã thôi thúc anh tìm kiếm một loài thủy sản mang tính đột phá. Sau nhiều nghiên cứu, cá hồi chấm hồng Bắc Cực lọt vào tầm mắt của nhà sinh vật học này nhờ những ưu điểm vượt trội về chất lượng thịt. Loài cá này sở hữu hương vị tinh tế, là sự giao thoa hoàn hảo giữa cá hồi và cá hương nhưng ít béo hơn, thịt ngọt, kết cấu chắc mịn và chuyển sang màu trắng đặc trưng khi chế biến. Đây là những đặc tính lý tưởng khiến sản phẩm trở thành lựa chọn hàng đầu cho cả ẩm thực phương Tây lẫn các món sashimi tinh tế của Nhật Bản.
Thay vì định cư tại Na Uy như dự định ban đầu, Busscher quyết định mang giấc mơ về quê hương Hà Lan, ngay bên bờ sông Rhine, đối diện với ngôi trường đại học Wageningen danh tiếng. Tại đây, Streekvis ra đời với nguồn lực tài chính ban đầu tương đối hạn hẹp. Trang trại tận dụng tối đa các thiết bị cũ từ những cơ sở nông nghiệp đóng cửa và tái chế vật tư từ ngành sản xuất cây ăn quả địa phương.
Rập khuôn các mô hình công nghệ chính là nguyên nhân dẫn đến thất bại
Sự khiêm tốn về cơ sở vật chất không đồng nghĩa với sự thiếu hụt về công nghệ. Busscher tập trung toàn bộ tâm huyết vào việc hoàn thiện hệ thống RAS, đảm bảo môi trường sống lý tưởng cho loài cá vốn chỉ quen với vùng nước lạnh giá của vùng cực.
Thành công của Streekvis còn đến từ quan điểm quản trị công nghệ tỉnh táo. Busscher cảnh báo về xu hướng lạm dụng các hệ thống RAS đa năng được quảng cáo là phù hợp với mọi loài cá trên thị trường châu Âu. Theo kinh nghiệm của anh, mỗi loài cá đều sở hữu những đặc tính sinh học riêng biệt, đòi hỏi sự tùy chỉnh khắt khe về dòng chảy, hàm lượng oxy và chu kỳ lọc nước. Việc rập khuôn các mô hình công nghệ chính là nguyên nhân dẫn đến nhiều thất bại trong ngành nuôi trồng thủy sản tuần hoàn hiện nay.
Kỹ thuật nuôi dưỡng và mô hình vận hành tuần hoàn tối ưu
Quy trình sản xuất tại Streekvis bắt đầu từ việc nhập khẩu trứng cá tam bội từ các trại giống chuyên dụng tại Canada. Việc sử dụng trứng cá đã qua xử lý để sở hữu ba bộ nhiễm sắc thể giúp tạo ra những cá thể vô sinh, từ đó tập trung toàn bộ năng lượng vào quá trình tăng trưởng sinh khối thay vì phát triển hệ thống sinh sản. Kết quả của phương pháp này là tốc độ lớn nhanh hơn và chất lượng thịt duy trì ổn định ở mức cao nhất. Trứng cá sau khi cập bến trang trại sẽ trải qua giai đoạn ấp nở kéo dài, giúp cá con khi ra đời đạt kích thước khoảng 2cm với hệ cơ quan gần như hoàn thiện.
Giai đoạn quan trọng nhất trong quy trình nuôi dưỡng là duy trì dòng nước lạnh tinh khiết. Sau 8 tuần ở bể ương, cá bột được chuyển sang các bể lớn hơn với mật độ thả nuôi lên đến 75 kg/m ³. Cá hồi chấm hồng Bắc Cực có tập tính bầy đàn mạnh mẽ và tính cách hiền lành hơn nhiều so với cá hồi thông thường, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý mật độ cao mà không gây stress cho vật nuôi. Hệ thống RAS tại Streekvis được thiết kế theo hướng tối giản nhưng đạt hiệu suất cực cao. Nước từ giếng khoan được lọc qua bộ lọc trục lăn để loại bỏ chất rắn, sau đó đi qua hệ thống lọc nhỏ giọt quy mô lớn để xử lý sinh học.
Với tỷ lệ tuần hoàn nước lên đến 90-95% và chu kỳ luân chuyển 3 lần mỗi giờ, môi trường nước luôn được kiểm soát chặt chẽ về độ sạch và hàm lượng dưỡng khí. Sau chu kỳ sinh trưởng kéo dài 12 tháng, cá đạt trọng lượng trung bình 850 gram, thậm chí nhiều cá thể vượt ngưỡng 1 kg. Hiện tại, với sản lượng 12 tấn mỗi năm, trang trại đã duy trì được mức lợi nhuận ổn định trong hai năm liên tiếp, một minh chứng cho tính khả thi của mô hình nuôi trồng quy mô nhỏ nhưng chuyên sâu.
Chiến lược chuỗi cung ứng ngắn và sự trỗi dậy của thương hiệu địa phương
Điểm khác biệt cốt lõi giúp Streekvis đứng vững trước áp lực của các tập đoàn thủy sản đa quốc gia chính là triết lý chuỗi cung ứng ngắn (Short Supply Chain - SSC). Trong định nghĩa của Liên minh châu Âu, SSC không chỉ là khoảng cách địa lý mà còn là sự kết nối chặt chẽ giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Busscher giới hạn bán kính phân phối sản phẩm trong khoảng 300 km, bao phủ thị trường Hà Lan, Bỉ, Luxembourg và một phần nước Đức. Việc loại bỏ các khâu trung gian giúp trang trại kiểm soát hoàn toàn giá bán, đảm bảo lợi nhuận cao hơn và giữ cho câu chuyện về sản phẩm luôn chân thực khi đến tay khách hàng.
Thay vì chạy theo số lượng, Busscher định vị cá hồi chấm hồng của mình là một sản phẩm thay thế bền vững cho cá hồi nhập khẩu. Thông điệp "không hóa chất, không biến đổi gen" được truyền tải mạnh mẽ qua các kênh truyền thông xã hội, đặc biệt là Instagram. Bằng cách sử dụng các hình ảnh thị giác sắc nét và hệ thống thẻ từ khóa hướng đến giới thượng lưu, anh đã trực tiếp kết nối với các đầu bếp hàng đầu thế giới. Hiện nay, sản phẩm của Streekvis đã hiện diện tại hơn 20% các nhà hàng đạt sao Michelin tại Hà Lan, bao gồm cả những cơ sở đạt sao Michelin xanh nhờ tiêu chuẩn bền vững khắt khe như nhà hàng Flore ở Amsterdam.
Busscher nhấn mạnh rằng, đối với những người làm nông nghiệp mới, câu chuyện sản phẩm phải thực sự khác biệt và có chiều sâu thay vì những tuyên bố hời hợt. Việc phân tích tệp khách hàng mục tiêu và trực tiếp thuyết phục các đầu bếp dùng thử sản phẩm là nỗ lực bắt buộc trong những năm đầu khởi nghiệp. Niềm tin vào giá trị của sự trung thực và chất lượng sản phẩm đã giúp anh xây dựng được một cộng đồng "đại sứ thương hiệu" chính là các đầu bếp danh tiếng, những người luôn tìm kiếm các nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng và bền vững.
Sự chuyển dịch từ tư duy sản xuất đại trà sang sản xuất chuyên sâu, chú trọng vào tính bền vững và sự minh bạch của nguồn gốc chính là con đường ngắn nhất để nâng tầm giá trị nông sản Việt. Khi một nhà sinh vật học độc lập tại Hà Lan chinh phục thành công những hệ thống tiêu chuẩn khắt khe nhất từ các nhà hàng Michelin, đó là lời khẳng định: Quy mô sản xuất không còn giữ vai trò thống trị, chính tầm nhìn chiến lược cùng sự thấu hiểu bản chất sản phẩm mới tạo nên sức mạnh cạnh tranh cốt lõi.
