Nấm sò vàng - Ảnh: Shutterstock.
Sở hữu sắc vàng rực rỡ cùng hình dáng bắt mắt, nấm sò vàng vốn là lựa chọn ưu tiên của những người yêu thích ẩm thực và các hộ gia đình tự trồng nấm tại nhà. Loại nấm này hiện diện rộng khắp từ các cửa hàng tạp hóa, chợ nông sản cho đến các bộ dụng cụ nuôi trồng chuyên dụng. Tuy nhiên, Tiến sĩ Michelle Jusino từ Đại học Florida đưa ra lời cảnh báo về sự bành trướng âm thầm của loài thực vật này vào các khu rừng tự nhiên cũng như sự xuất hiện dày đặc của chúng tại các khu chợ trên khắp bang Florida.
Bà Michelle Jusino, Trợ lý Giáo sư chuyên ngành bệnh học rừng thuộc Viện Khoa học Thực phẩm và Nông nghiệp (UF/IFAS), nhấn mạnh việc nuôi trồng giống nấm phổ biến này đòi hỏi trách nhiệm bảo vệ môi trường nghiêm ngặt. Dù là nguyên liệu sáng giá trong gian bếp, nấm sò vàng có khả năng phát tán mất kiểm soát khi tiếp xúc với môi trường tự nhiên. Bà cho biết loài nấm này thực chất là một đối thủ cạnh tranh đáng gờm trong rừng sâu, trực tiếp làm biến đổi quần thể nấm, chèn ép sự đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến các tiến trình quan trọng như phân hủy gỗ hay chu trình carbon.
Những nhận định từ bà Jusino dựa trên một nghiên cứu thực địa tại Wisconsin, chỉ ra các hoạt động giao thương và vận chuyển nấm của con người vô tình đưa các loài xâm lấn vào môi trường mới. Nhờ các nền tảng khoa học cộng đồng như iNaturalist và Mushroom Observer, nhóm nghiên cứu đã lập bản đồ chi tiết về sự hiện diện của nấm sò vàng tại Bắc Mỹ. Chỉ trong vòng mười năm, loài này đã xâm lấn hơn 25 tiểu bang, từ vùng Trung Tây đến khu vực phía Nam. Tốc độ lan rộng xuống phương Nam của giống nấm này khiến giới chuyên gia lo ngại về khả năng chiếm lĩnh hầu hết các khu vực phía Đông sông Mississippi trong thời gian tới.
Để giải mã tác động thực tế, nhóm chuyên gia tiến hành phân tích DNA trên các thân cây du chết có và không có sự xuất hiện của nấm sò vàng. Kết quả cho thấy những cây bị xâm chiếm sở hữu số lượng loài nấm ít hơn hẳn, đồng thời cấu trúc quần thể nấm bản địa cũng bị xáo trộn mạnh mẽ. Nhiều loài nấm có giá trị sinh thái và dược liệu bị sụt giảm nghiêm trọng trước sự lấn lướt của loài nấm ngoại lai này. Tiến sĩ Jusino lưu ý các hộ nuôi trồng rằng nấm có thể phát tán bào tử nhanh chóng ra ngoài trời và cạnh tranh trực tiếp với các loài địa phương ngay cả khi sự cố chỉ xảy ra ngoài ý muốn.
Việc bảo tồn đa dạng sinh học của nấm bản địa đóng vai trò then chốt để duy trì sức khỏe của rừng và bảo tồn nguồn gen cần thiết giúp tự nhiên thích nghi với biến đổi khí hậu. Nghiên cứu cũng chỉ ra một thách thức lớn hơn: sự xâm lấn của vi sinh vật thường ít được chú ý hơn so với thực vật hay động vật, nhưng lại có sức tàn phá âm thầm và mạnh mẽ. Loài nấm ngoại lai tí hon này là một phần của cuộc khủng hoảng đa dạng sinh học toàn cầu, đòi hỏi sự giám sát và ưu tiên sử dụng các giống nấm bản địa để bảo vệ sự cân bằng sinh thái trước khi quá muộn.
