Trong nhiều thập kỷ qua, ngành chăn nuôi bò luôn nằm trong “tầm ngắm” của các tổ chức môi trường do phát thải khí methane và gây suy thoái đất. Tuy nhiên, có một làn sóng mới mang tên "Nông nghiệp tái sinh" (Regenerative Agriculture) đang thay đổi hoàn toàn định kiến này. Grassroots Carbon, một startup có trụ sở tại San Antonio (Mỹ), đã chứng minh rằng: nếu được quản lý đúng cách, đàn bò không phải là gánh nặng, mà là công cụ hữu hiệu nhất để "nhốt" carbon xuống lòng đất.
Cuộc cách mạng từ những đồng cỏ tái sinh
Grassroots Carbon không chỉ là một công ty môi trường mà còn là nhịp cầu nối giữa các chủ trang trại và các tập đoàn đa quốc gia đang khao khát đạt mục tiêu "Net Zero" như Nestlé, Microsoft và Chevron. Kể từ khi được thành lập vào năm 2021, công ty đã giúp loại bỏ 1,9 triệu tấn carbon khỏi khí quyển và chi trả trực tiếp hơn 40 triệu USD cho các hộ chăn nuôi.
Để có thể làm được điều này, công ty đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau như lấy mẫu đất, sử dụng hàng rào di động để chăn thả luân phiên và dùng phần mềm PastureMap. Thay vì để bò lang thang trên diện tích rộng lớn (dẫn đến việc cỏ bị gặm kiệt và đất bị nén chặt), các chủ trang trại sử dụng hàng rào di động để tập trung đàn bò trong một khu vực nhỏ trong thời gian ngắn. Dưới tác động từ móng guốc của đàn bò, chất hữu cơ được giẫm sâu vào lòng đất, kích thích vi sinh vật phát triển và tạo điều kiện cho cỏ bản địa phục hồi.
Theo báo cáo của Savory Institute, phương pháp quản lý chăn thả toàn diện này có khả năng cô lập lượng carbon khổng lồ, đồng thời cải thiện khả năng giữ nước của đất. Grassroots Carbon hỗ trợ các trang trại thông qua phần mềm PastureMap và hệ thống dữ liệu carbon đất lớn nhất Hoa Kỳ để tối ưu hóa quy trình này mà không thu bất kỳ chi phí trả trước nào từ nông dân.
Công nghệ đo lường - chìa khóa xóa bỏ sự hoài nghi
Một trong những rào cản lớn nhất của thị trường tín chỉ carbon nông nghiệp là tính minh bạch và khả năng đo lường. Câu hỏi được đặt ra ở đây là: Làm thế nào để chắc chắn carbon thực sự được lưu trữ dưới đất thay vì bay vào khí quyển?
Grassroots Carbon đã giải quyết bài toán này bằng cách kết hợp giữa tri thức bản địa và công nghệ hiện đại. Họ sử dụng kỹ thuật khoan mẫu đất ở độ sâu lên tới 1 mét – nơi carbon được lưu trữ ổn định nhất. EarthOptics, đối tác công nghệ của Grassroots, đã phát triển các cảm biến đo lường từ xa và học máy để lập bản đồ trữ lượng carbon với độ chính xác cao.
Bà Katie Pearson, Phó Chủ tịch phụ trách Giải pháp Carbon của công ty, nhấn mạnh: "Chúng tôi không chỉ bán một con số trên giấy tờ. Chúng tôi đang bán một hệ sinh thái phục hồi". Quy trình xác thực được thực hiện nghiêm ngặt bởi các bên thứ ba như PatternAg (phân tích phòng thí nghiệm) và Viện Sinh thái Ứng dụng (chứng nhận tiêu chuẩn tái sinh).
Tiềm năng của mô hình này là vô cùng lớn. Theo báo cáo đặc biệt của IPCC về Biến đổi khí hậu và Đất đai, các hệ sinh thái đồng cỏ có thể hấp thụ tới 8,6 gigaton CO2 tương đương mỗi năm nếu được quản lý bền vững. Tại nước Mỹ, gần 7.000 mẫu (1 mẫu Anh ≈ 0,4047 hecta) đồng cỏ bản địa bị mất mỗi ngày do quá trình đô thị hóa và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Mô hình của Grassroots Carbon đóng vai trò như một "lá chắn" kinh tế, giúp các chủ trang trại giữ lại đất đai trước áp lực từ các dự án bất động sản và trung tâm dữ liệu tiêu tốn năng lượng.
Bài toán kinh tế và thách thức về tính quy mô
Dù đạt được những thành tựu ấn tượng, thị trường tín chỉ carbon đất vẫn đối mặt với thách thức về tính bổ sung và quy mô. Tính bổ sung yêu cầu lượng carbon được lưu trữ phải là kết quả trực tiếp từ các biện pháp canh tác mới, không đơn thuần là những gì tự nhiên vốn có.
Bên cạnh đó, lợi nhuận từ carbon trên mỗi mẫu Anh hiện vẫn còn khiêm tốn. Một phân tích từ S&P Global cho thấy một trang trại 1.000 mẫu Anh chỉ thu về khoảng 6.000 USD mỗi năm từ carbon – con số chưa đủ để thay thế thu nhập từ bán thịt bò. Tuy nhiên, Grassroots Carbon đã giải bài toán này bằng cách kết hợp nhiều trang trại nhỏ thành một dự án lớn để tối ưu chi phí vận hành và nâng cao vị thế thương lượng trên thị trường quốc tế.
Ông Brad Tipper, CEO của Grassroots Carbon đã khẳng định: "Mục tiêu của chúng tôi là chứng minh rằng chăn nuôi tái sinh không chỉ là một lựa chọn đạo đức, mà còn là mô hình kinh doanh có lợi nhuận cao nhất". Việc bán tín chỉ carbon với giá cao hơn mức sàn của thị trường California (hiện ở mức 25,87 USD/tấn) cho thấy nhu cầu rất lớn đối với các tín chỉ carbon chất lượng cao, có đi kèm các giá trị phụ trợ như bảo vệ đa dạng sinh học và an ninh nguồn nước.
Từ thực tiễn đó, mô hình chăn nuôi tái sinh của Grassroots Carbon mang lại nhiều bài học giá trị cho các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Tại Việt Nam, nơi ngành chăn nuôi đại gia súc đang chuyển dịch sang hướng tập trung và bền vững. Việc tận dụng các bể hấp thụ carbon tự nhiên từ đồng cỏ không chỉ giúp giảm phát thải ngành nông nghiệp mà còn mở ra một hướng đi mới về sinh kế bền vững cho nông dân.
