Giải mã "cuộc khủng hoảng thầm lặng" trên những cánh đồng
Măng tây từ lâu đã trở thành một trong những nông sản đặc trưng của mùa xuân ở Hokkaido. Nhu cầu tiêu thụ ổn định cùng chất lượng nổi tiếng giúp loại rau này luôn giữ được sức hút trên thị trường Nhật Bản. Tuy nhiên, đằng sau những ngọn măng tây xanh mướt là một thực tế đáng chú ý: giá liên tục tăng nhưng nguồn cung ngày càng eo hẹp.
Theo khảo sát của Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, giá bán lẻ măng tây tại thành phố Sapporo năm 2025 tăng 44% so với 10 năm trước. Bước vào vụ thu hoạch năm 2026, giá bán buôn tiếp tục duy trì ở mức cao, tăng khoảng 20% so với cùng kỳ năm ngoái.
Một người bán đấu giá tại Chợ Hàng hóa Trung tâm Sapporo Mirai tiết lộ: "Nhu cầu từ các siêu thị và nhà hàng rất mạnh, nhưng lượng hàng hóa nhập khẩu không đáp ứng kịp". Theo số liệu thống kê thương mại của Bộ Tài chính, lượng hàng nhập khẩu từ tháng 1 đến tháng 3 giảm 40% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi giá đơn vị tăng 30%. Do đồng yên mất giá và biến đổi khí hậu, lượng hàng hóa nhập khẩu từ Mexico và các khu vực khác tương đối thấp.
Hokkaido là vùng sản xuất măng tây lớn nhất Nhật Bản. Năm 2024, sản lượng thu hoạch đạt 2.760 tấn, vượt qua tỉnh Saga (1.990 tấn) đứng thứ hai và tỉnh Kumamoto (1.900 tấn) đứng thứ ba.
Tuy nhiên, sản lượng măng tây ở Hokkaido đã giảm 50% trong 10 năm qua, tốc độ giảm nhanh hơn mức trung bình toàn quốc là 20%. Nguyên nhân chính là do thiếu lao động. Việc thu hoạch măng tây vẫn chưa được cơ giới hóa và chủ yếu dựa vào sức lao động thủ công. Mỗi sáng, khi thu hoạch măng tây, người nông dân phải cúi người rất vất vả. Do đó, nhiều nông dân đã chọn bỏ nghề hoặc chuyển sang trồng các loại cây trồng khác. Các vùng sản xuất đang nỗ lực cải thiện hiệu quả và giá trị gia tăng của việc trồng măng tây.
Lời giải từ công nghệ: Khi trí tuệ "thay thế" sức người
Để thúc đẩy sản lượng và cải thiện lợi nhuận, những vùng sản xuất trọng điểm tại Hokkaido đang chuyển mình ngoạn mục dựa vào trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ sinh học.
Công ty JA Furano (thành phố Furano) đã giới thiệu một máy phân loại bằng trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đại vào mùa xuân năm nay. Thiết bị này có thể nhận dạng độ dày thân, hình dạng, độ cong của đầu ngọn và thậm chí cả các khoang bên trong, phân loại hơn 400 ngọn măng tây mỗi phút thành 11 loại. Hoạt động phân loại trước đây cần 60 người, nay đã giảm xuống còn 25 người, ước tính giảm 40% chi phí nhân công. Để giúp nông dân tập trung vào công việc đồng áng, JA cũng đã triển khai dịch vụ thu gom tận nhà miễn phí.
Thị trấn Biei đang nỗ lực hồi sinh giống măng tây quý hiếm "Lathnoble", còn được biết đến với tên gọi "Măng tây mộng ảo". Loại măng tây này mềm đến mức có thể uốn cong trong gió và sở hữu vị ngọt đậm đà cùng hương vị umami đặc trưng. Tuy nhiên, việc trồng trọt và thu thập hạt giống vô cùng khó khăn, và từng có thời điểm người ta cho rằng nó sẽ tuyệt chủng trong vòng vài năm.
Nhờ ứng dụng công nghệ nuôi cấy tế bào để nhân bản vô tính, Thị trấn Biei và JA Biei, cùng các bên liên quan đã thành công trong việc tạo ra thế hệ cây con mới và cung cấp cho nông dân từ năm 2025. Ông Toshio Hisashi, Tổng thư ký tổ chức xúc tiến nông nghiệp thị trấn, kỳ vọng Lathnoble sẽ trở thành hình mẫu nâng tầm giá trị cho toàn bộ nông sản Biei. Mục tiêu là cung cấp 40.000 cây con vào năm 2028 và đạt được sản lượng ổn định. Mới đây, ngày 13/6, trang trại Motoyama tại Biei đã hân hoan đón đợt thu hoạch mới với chất lượng măng tây đạt độ mập và ngọt hoàn hảo nhất từ trước đến nay.
Hướng tới tương lai: Từ cánh đồng đến lễ hội
Tại trang trại Motoyama ở thị trấn Biei, vụ thu hoạch Lathnoble năm nay được đánh giá đạt chất lượng cao nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi. Sản phẩm hiện có giá bán cao gấp 2-3 lần măng tây xanh thông thường nhưng vẫn nhận được sự quan tâm của thị trường.
Theo ông Tadahiro Motoyama, chủ trang trại, trong bối cảnh chi phí vật tư và nhân công liên tục gia tăng, khả năng tạo ra những sản phẩm có giá trị khác biệt sẽ đóng vai trò quan trọng đối với tương lai của ngành nông nghiệp.
Thị trấn Biei sẽ tổ chức sự kiện "Lễ hội măng tây Biei" kéo dài một tháng tại trạm dừng chân Michi-no-Eki, bắt đầu từ ngày 22. Sự kiện sẽ bày bán măng tây tươi, cơm chiên tempura, bánh taco, nước ngọt và các sản phẩm liên quan khác. Dự kiến sự kiện sẽ thu hút khoảng 25.000 lượt khách tham quan. Ông Satoshi Nakayama, Giám đốc Công ty Cổ phần Sản phẩm Biei - đơn vị tổ chức hào hứng cho biết: "Măng tây ngon nhất khi được hái tươi. Chúng tôi hy vọng mọi người có thể trải nghiệm giá trị và cảm xúc khi thưởng thức măng tây ngay tại nơi nó được trồng".
