Nỗi lo mất giá do tôm cá chóng hỏng
Tình trạng hải sản bị giảm chất lượng ngay sau khi đánh bắt từ lâu đã trở thành một bài toán khó của ngành thủy sản toàn cầu. Theo thống kê, khoảng 30% lượng hải sản trên thế giới bị lãng phí do các khâu bảo quản chưa đạt chuẩn, mà nguyên nhân cốt lõi chính là sự thất thường của nhiệt độ. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), có khoảng 4,9 triệu tàu đánh cá (năm 2022), trong đó khoảng 89% là tàu đánh cá nhỏ có chiều dài dưới 12 m. Những con tàu này giữ vai trò chủ lực trong việc cung cấp hải sản ven bờ cho người tiêu dùng tại các khu vực như châu Á và châu Phi.
Dù số lượng đông đảo, nhưng phần lớn các tàu nhỏ hiện nay vẫn đang thiếu hụt các thiết bị làm lạnh chuyên dụng. Nền nhiệt cao bên dưới boong tàu chính là tác nhân đẩy nhanh tốc độ ươn hỏng, làm hải sản mau chóng mất đi độ tươi ngon vốn có. Thông thường, bà con ngư dân chỉ có thể dùng đá cây để ướp lạnh, nhưng phương pháp này thường bộc lộ nhiều hạn chế khi thời tiết nắng nóng gay gắt. Hơn nữa, diện tích chật hẹp của những con tàu nhỏ cũng không cho phép lắp đặt các bộ máy lạnh cồng kềnh và ngốn điện như những siêu tàu viễn dương.
Sáng kiến "ngăn lạnh độc lập" giữa đại dương
Để tháo gỡ vướng mắc này, giới khoa học Na Uy đã nghiên cứu thành công hệ thống làm lạnh siêu gọn nhẹ chạy bằng khí CO2 tự nhiên. Thiết bị có khả năng tự động điều tiết và làm mát dòng nước biển tuần hoàn ngay trong các bể chứa trên tàu. Hệ thống hỗ trợ hạ nhiệt độ cơ thể cá từ 5°C xuống 1°C một cách ổn định, giúp giữ cho hải sản tươi rói thêm cả tuần lễ.
Đặc biệt, hệ thống còn thiết kế các "ô ngăn riêng biệt" cho những loại hải sản cao cấp như tôm càng. Mỗi con tôm được đặt đứng trong một ngăn nhỏ chứa nước lạnh, giống như một căn phòng riêng biệt. Cách sắp xếp này hỗ trợ việc bảo vệ tôm khỏi những va chạm gây dập nát, đồng thời giúp chúng không bị sốc nhiệt khi dòng nước luân chuyển. Ngay cả khi thời tiết mùa hè oi ả khiến nhiệt độ khoang tàu lên tới trên 25°C, công nghệ này vẫn giúp duy trì một môi trường lý tưởng để hải sản sống khỏe.
Kết quả thử nghiệm thực tế cho thấy những tín hiệu rất tích cực. Nhiều chủ tàu chia sẻ rằng khả năng kiểm soát nhiệt độ khoang chứa hỗ trợ họ chủ động hơn trong việc đi biển. Ngư dân không còn phải vội vã quay về cảng để bán hàng sớm vì sợ tôm cá hỏng, từ đó giảm bớt số chuyến đi và tiết kiệm đáng kể chi phí nhiên liệu.
Rào cản trong việc đưa công nghệ tới mọi con tàu
Dù mang lại hiệu quả rõ rệt, nhưng lộ trình đưa thiết bị này đến với mọi ngư dân vẫn còn không ít thách thức. Do cấu trúc của mỗi con tàu nhỏ thường khác nhau, việc lắp đặt thiết bị đòi hỏi sự tinh chỉnh kỹ thuật riêng cho từng trường hợp. Chi phí đầu tư ban đầu cùng các yêu cầu về bảo trì định kỳ vẫn là một khoản tiền không nhỏ đối với nhiều hộ ngư dân.
Tuy nhiên, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng đi biển cùng các chương trình tập huấn kỹ thuật tại chỗ sẽ là chìa khóa để giải pháp này thực sự đi vào đời sống. Việc thay đổi từ thói quen ướp đá thô sơ sang làm lạnh hiện đại không chỉ giúp bà con nâng cao thu nhập, mà còn góp phần bảo vệ nguồn lợi đại dương thông qua việc giảm thiểu tối đa lãng phí thực phẩm.
