Mường Lạn (Điện Biên): Đánh thức tiềm năng nông sản bản địa từ mô hình sản xuất bền vững

Trà hữu cơ Phan Nhất với khát vọng nâng tầm giá trị thảo mộc vùng cao

Giữa vùng đất Mường Lạn, những đồi trà xanh mướt trải dài dưới chân núi không chỉ tạo nên một cảnh quan sinh thái đặc sắc mà còn đang trở thành nguồn sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Đây là kết quả của một quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy sản xuất truyền thống sang canh tác hàng hóa, gắn liền với thương hiệu và chất lượng chuẩn quốc gia.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 2019, khi ông Ngọt, đại diện Công ty TNHH trà Phan Nhất, quyết định đưa giống trà từ Phú Thọ lên thử nghiệm trên diện tích 5 ha tại xã Mường Lạn. Sự tương thích kỳ diệu giữa thổ nhưỡng, khí hậu vùng cao với giống cây này đã cho ra đời những búp chè có chất lượng vượt trội: vị ngọt thanh, đậm đà và hương thơm đặc trưng. Nhận thấy tiềm năng phát triển lớn, doanh nghiệp đã mạnh dạn mở rộng diện tích lên 16 ha và đang phấn đấu đạt mốc 21 ha trong tương lai gần.

Hiện nay, Công ty TNHH trà Phan Nhất đã khẳng định vị thế là mô hình trồng chè hữu cơ đạt chuẩn quốc gia đầu tiên trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Với sản lượng bình quân từ 14 - 15 tấn chè búp khô mỗi năm, doanh nghiệp đã phát triển danh mục sản phẩm đa dạng gồm 7 dòng chủ lực như: trà shan tuyết PH.14 hữu cơ, trà xanh hữu cơ Phan Nhất, Bạch trà, Hồng trà, Mẫu đơn trà… Đặc biệt, việc có sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao đã trở thành "giấy thông hành" quan trọng, giúp trà Mường Lạn không chỉ dừng lại ở thị trường nội tỉnh mà còn tự tin tiếp cận các thị trường lớn và khó tính hơn.

Tuy nhiên, hành trình xây dựng thương hiệu trà hữu cơ không hề đơn giản. Theo chia sẻ từ phía doanh nghiệp, sản xuất hữu cơ đòi hỏi một quy trình kiểm soát khắt khe và chi phí đầu tư rất lớn, từ khâu lựa chọn giống, cải tạo đất trồng đến kỹ thuật chế biến, bảo quản. Nguyên tắc "đầu vào sạch - quy trình chuẩn" được đặt lên hàng đầu, chấp nhận năng suất không chạy theo số lượng để đổi lấy giá trị cao và niềm tin tuyệt đối từ người tiêu dùng. 

Vịt cổ xanh - lợi thế bản địa giữa vùng cao Điện Biên

Song hành với cây chè, giống vịt cổ xanh bản địa cũng đang được xã Mường Lạn xác định là một mũi nhọn kinh tế mới. Sau khi thực hiện sáp nhập từ 3 xã Mường Lạn, Nặm Lịch và Xuân Lao, xã Mường Lạn mới với diện tích tự nhiên hơn 13.310 ha đã mở ra không gian phát triển rộng lớn, tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức lại sản xuất, khai thác hiệu quả tài nguyên đất đai và rừng tự nhiên.

Vịt cổ xanh từ lâu đã được coi là đặc sản của vùng cao Mường Lạn. Nhờ đặc thù chăn thả tự nhiên trong môi trường nguồn nước suối trong lành và khí hậu mát mẻ, vịt cổ xanh tại đây sở hữu chất lượng thịt săn chắc, thơm ngọt và trứng đậm vị. Hiện nay, phong trào nuôi vịt cổ xanh đã lan tỏa rộng khắp với gần 100% số hộ dân trong xã tham gia, quy mô từ vài chục đến hàng trăm con mỗi hộ. Tổng đàn gia cầm của toàn xã đã lên tới gần 77.000 con, trong đó vịt cổ xanh chiếm tỷ trọng đáng kể.

Ưu điểm lớn nhất của mô hình này là người dân vẫn giữ vững phương thức chăn nuôi truyền thống, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên sẵn có như ngô, chuối, cám gạo. Cách làm này không chỉ giúp giảm chi phí đầu tư mà còn đảm bảo sản phẩm đầu ra an toàn, đáp ứng xu hướng tiêu dùng thực phẩm sạch hiện nay. Dù hiện tại sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ tại các chợ địa phương, nhà hàng và các đơn đặt hàng từ trung tâm tỉnh, nhưng vịt cổ xanh Mường Lạn đã dần khẳng định được chỗ đứng vững chắc nhờ hương vị đặc trưng không lẫn với các loại vịt công nghiệp khác.

Ông Nguyễn Thế Trung, Chủ tịch UBND xã Mường Lạn chia sẻ rằng, trong điều kiện địa hình chia cắt, giao thông còn nhiều hạn chế và trình độ sản xuất của người dân không đồng đều, việc lựa chọn phát triển sản phẩm từ lợi thế bản địa như vịt cổ xanh là hướng đi vô cùng phù hợp. Đây không chỉ là cách để tạo ra thu nhập ổn định mà còn là giải pháp hữu hiệu để giảm nghèo bền vững cho hơn 13.500 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú đang sinh sống trên địa bàn.

Hướng tới sản phẩm OCOP - "chìa khóa" đưa nông sản Mường Lạn vươn xa

Mặc dù có tiềm năng rất lớn, song thực tiễn phát triển nông nghiệp tại Mường Lạn vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" cố hữu. Sản xuất tại các hộ gia đình vẫn mang tính nhỏ lẻ, thiếu sự liên kết đồng bộ, dẫn đến chất lượng sản phẩm chưa đồng đều và khó đáp ứng các đơn hàng số lượng lớn. Để giải quyết bài toán này, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn tỉnh Điện Biên đã xác định phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã là giải pháp then chốt.

Trong định hướng thời gian tới, xã Mường Lạn sẽ tập trung chuẩn hóa giống vịt cổ xanh để xây dựng thành sản phẩm OCOP. Việc bảo tồn nguồn gen bản địa thuần chủng, không để lai tạp là ưu tiên hàng đầu để giữ vững thương hiệu. Đồng thời, địa phương tích cực kêu gọi, thu hút các hợp tác xã, doanh nghiệp tham gia vào chuỗi liên kết từ khâu cung ứng con giống, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi đến giết mổ và tiêu thụ sản phẩm.

Mô hình liên kết này sẽ giúp người dân thay đổi tư duy từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp". Khi có sự đồng hành của các tổ chức kinh tế tập thể, nông sản Mường Lạn sẽ có cơ hội được chế biến sâu, đóng gói bài bản và gắn tem truy xuất nguồn gốc, từ đó gia tăng giá trị và vươn tới các thị trường xa hơn. Việc hình thành các vùng sản xuất chuyên canh quy mô lớn gắn với thị trường tiêu thụ ổn định chính là "chìa khóa" để nông sản địa phương khẳng định vị thế.

Mục tiêu đến năm 2026, xã Mường Lạn phấn đấu thu nhập bình quân đầu người đạt trên 35 triệu đồng/năm và tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 4% mỗi năm. Đây là một thách thức lớn, nhưng hoàn toàn khả thi nếu địa phương tiếp tục phát huy hiệu quả nội lực, tận dụng tốt các chính sách hỗ trợ từ mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới và các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Sự thành công của mô hình trà hữu cơ Phan Nhất và triển vọng từ giống vịt cổ xanh tại Mường Lạn đã minh chứng một điều: khi những sản phẩm đặc trưng bản địa được đầu tư bài bản và xây dựng thương hiệu đúng tầm, chúng sẽ trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế - xã hội.